बजार र प्रसारण संरचनाबिनै पीपीए खुलाउन दबाब- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बजार र प्रसारण संरचनाबिनै पीपीए खुलाउन दबाब

जोखिम लिन चाहँदैन प्राधिकरण
दायित्व वहनको जिम्मेवारी सरकारले लिनुपर्ने अडान
पीपीएका लागि ११ हजार ३ सय ९१ मेगावाट क्षमताका आयोजनाको निवेदन
हेमन्त जोशी

काठमाडौँ — नदी प्रवाहमा आधारित (आरओआर) आयोजनाको विद्युत् खरिद सम्झौता (पीपीए) खुलाउने विषय थप जटिल बन्दै गएको छ । पीपीए खुलाउन सरकारले नीतिगत गाँठो फुकाइदिए पनि व्यावहारिक रूपमा त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न नसकिने अडानमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरण छ । पीपीए थप्दा आइपर्ने आर्थिक र प्राविधिक जोखिमको दायित्व प्राधिकरणले बेहोर्न चाहेको देखिन्न । उसले सरकारबाटै जोखिम वहनको प्रत्याभूति खोजिरहेको छ । यसमा अर्थ मन्त्रालय भने तयार छैन । अर्कोतर्फ निजी क्षेत्रले पनि सरकारलाई पीपीए खुलाउन निरन्तर दबाब दिइरहेको छ ।

आरओआर आयोजनाका लागि तोकिएको ५ हजार २ सय ५० मेगावाटको सीमा सकिएपछि पछिल्ला तीन वर्षयता विद्युत् प्राधिकरणले पीपीए रोकेको छ । तर गत असार १४ मा बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले ऊर्जा सम्मिश्रण (इनर्जी मिक्स) सम्बन्धी साविकको व्यवस्थामा संशोधन गर्दै आरओआर आयोजनाका लागि थप पीपीए गर्न बाटो खोलिदियो । जलाशययुक्त जलविद्युत् आयोजनाका लागि छुट्याइएको पीपीए सीमामा १० प्रतिशत कटौती गरेर आरओआर आयोजनालाई दिन सकिने निर्णय मन्त्रिपरिषद्ले गरेसँगै करिब १५ सय मेगावाट बराबरका यस्ता आयोजनामा पीपीए गर्न सकिने भएको छ । तर प्राधिकरण भने तत्काल पीपीए खोल्ने पक्षमा देखिन्न ।

उत्पादित बिजुली बेच्न बजार खोज्न नसक्नु र विद्यमान कमजोर प्रसारण संरचनामा थप बिजुली जोड्न नसकिने भएका कारण पीपीए गर्न प्राधिकरण तयार छैन । पीपीए गरेपछि निजी क्षेत्रसँग बिजुली किन्नैपर्ने तर बेच्नका लागि बजार र प्रसारण संरचना नहुँदा त्यसको दायित्व प्राधिकरणमाथि पर्न जान्छ । अर्कोतर्फ ०७० सालदेखि नै प्राधिकरणको प्रसारण प्रणालीमा समस्या देखिन थालिसकेको छ । थप पीपीए गर्दा त्यसले प्रसारण प्रणालीमा पार्ने असरबारेको अध्ययन (ग्रिड इम्प्याक्ट स्टडी) हुन सकेको छैन । यसरी आर्थिक रूपबाट बजार र प्राविधिक रूपबाट प्रसारणलाइनमा देखिने जोखिमको दायित्व हेरेर प्राधिकरणले थप पीपीए गर्न नचाहेको हो । तर जोखिम छ भनेर मात्रै पीपीए नरोकिएको प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले बताए ।

‘जोखिम मात्रै हेरेको भए अहिले सञ्चालनमा रहेका र बनिरहेका आयोजना पनि आउँदैनथे । राज्य संयन्त्रले जोखिम लिने भन्ने नै हो । तर प्राधिकरणलाई छुट्टै राखेर हेरेर मात्र हुँदैन,’ घिसिङले भने, ‘पीपीए थप्न सकिनेबारे मन्त्रिपरिषद्ले निर्णय गरेसँगै ऊर्जा मन्त्रालयले केही प्रक्रिया अगाडि बढाइरहेको छ । त्यहाँबाट आएपछि हामी त्यसलाई बोर्डमा पेस गर्छौं ।’ करिब ११ हजार ४ सय मेगावाट उत्पादन क्षमताका जलविद्युत् आयोजनाले प्राधिकरणका पीपीएका लागि निवेदन दिएका छन् । यसरी निवेदन परेकामध्ये कुन र कस्ता आयोजनालाई प्राधिकरणले पीपीए गर्ने भनेर अहिले मापदण्ड तयार भइरहेको घिसिङले बताए । ‘पीपीए गर्ने मात्रै कुरा भएन, कार्यान्वयन पनि हुनुपर्‍यो । त्यसमा वित्तीय व्यवस्थापन, आरसीओडी, पीपीए होल्ड गरेर बस्नेलाई कारबाही गर्ने जस्ता अनेक विषय जोडिन्छन्,’ उनले भने ।

अर्कोतर्फ निजी क्षेत्रले भने सरकारले पीपीए रोकेर ऊर्जा प्रवर्द्धकहरूको लगानीमाथि खेलबाड गरिरहेको आरोप लगाउँदै आएको छ । विद्युत् विकास विभागले निजी क्षेत्रलाई जलविद्युत् आयोजनाको सर्वेक्षण लाइसेन्स धमाधम दिने र विद्युत् प्राधिकरणले पीपीए रोकेर राख्दा सरकारको दोहोरो चरित्र देखिएको स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था नेपाल (इप्पान) का अध्यक्ष कृष्णप्रसाद आचार्यले बताए । ‘सर्वेक्षण अनुमतिपत्र दिने तर पीपीए नगर्ने र निजी क्षेत्रलाई आफैं बिजुली बेच्न पनि नदिने द्वैध चरित्र सरकारले देखायो,’ आचार्यले भने, ‘सर्वेक्षण लाइसेन्स लिएसँगै आयोजनामा खर्च हुन थालिसकेको हुन्छ । पीपीए नहुँदा त्यस्तो खर्च सबै खेर जाने भयो ।’

कम्तीमा कनेक्सन एग्रिमेन्ट भएका सबै आयोजनाको पीपीए गरिनुपर्ने निजी क्षेत्रको माग छ । तर मन्त्रालयले भने आयोजना बनाउने प्रतिबद्धता निजी क्षेत्रसँग खोजिरहेको छ । पीपीए खुलाउने र निजी क्षेत्रलाई बिजुली व्यापारको अनुमति दिनेबारे निजी क्षेत्रको धारणा बुझ्न ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले शुक्रबार निजी क्षेत्रसँग छलफलसमेत गरेको छ । पीपीए र विद्युत् व्यापारका सम्बन्धमा मन्त्रालयले गरिरहेको प्रयास र निजी क्षेत्रको धारणा बुझ्न छलफल गरिएको मन्त्रालयका प्रवक्ता मधुप्रसाद भेटुवालले जानकारी दिए ।

‘कस्ता आयोजनालाई पीपीए गर्ने भनेर मन्त्रालयले मापदण्ड तयार पारिरहेको छ । पीपीए गरिसकेपछि निश्चित समयसीमाभित्र आयोजना सम्पन्न गरिसक्ने प्रतिबद्धता निजी क्षेत्रबाट पनि आउनुपर्छ,’ भेटुवालले भने, ‘दुई वर्षपछि निजी क्षेत्रलाई नै बिजुली बेच्ने अनुमति दिने व्यवस्थासहित आयोजना अघि बढाउन दिने विकल्प पनि छ ।’ निजी क्षेत्रलाई बिजुली व्यापारका लागि अनुमति दिन सक्ने कानुनी व्यवस्था अहिले छैन । हाल संसद्मा विचाराधीन विद्युत् विधेयकमा भने निजी क्षेत्रले पनि बिजुली बेच्न सक्ने प्रावधान राखिएको छ । तर उक्त विधेयक संसद्बाट पारित हुन नसकेको अवस्थामा केही नेपाल संशोधन गर्ने ऐनबाट पनि विद्युत् व्यापारका लागि बाटो खोल्नेबारे मन्त्रालयले तयारी गरिरहेको छ । सरकारले यसअघि मन्त्रिपरिषद् निर्णयबाट निजी क्षेत्रलाई बिजुली व्यापारको लाइसेन्स दिने तयारी गरेको थियो । त्यसका लागि कार्यविधि र निर्देशिकासमेत मन्त्रालयले तयार पारेको थियो । तर कानुन मन्त्रालयको विमतिपछि उक्त प्रक्रिया अघि बढ्न सकेन ।

सरकारलाई वार्षिक ८ अर्बको जोखिम दायित्व

राष्ट्रिय ऊर्जा संकट निवारण तथा विद्युत् विकाससम्बन्धी अवधारणापत्र ०७२ मार्फत सरकारले ‘लेऊ वा तिर’ (टेक एन्ड पे) प्रावधानको साटो ‘टेक अर पे’ प्रावधान लागू गर्ने नीति अघि सार्‍यो । ‘विद्युत् प्राधिकरणबाट ग्रिड इम्प्याक्ट स्टडीपछि लेऊ वा तिर प्रावधान राखी विद्युत् खरिद सम्झौता सम्पन्न भइसकेका वा हुने क्रममा रहेका निजी क्षेत्रका जलविद्युत् आयोजनाको हकमा आर्थिक वर्ष ०८२/८३ सम्ममा व्यापारिक उत्पादन सुरु गरिसक्ने आरओआर आयोजनाहरूको पीपीए गरिने’ उक्त अवधारणापत्रमा उल्लेछ । यस्तो व्यवस्थाका कारण नेपाल विद्युत् प्राधिकरणलाई अतिरिक्त घाटा पर्न गए त्यसको शोधभर्ना सरकारले उपलब्ध गराउँछ । ‘यसबाट सरकारलाई करिब ८ अर्ब रुपैयाँ जोखिम रहन सक्छ । तर ऊर्जा खपत गराउन सके उक्त रकमको दायित्व सरकारले वहन गर्नुपर्दैन,’ अवधारणापत्रमा भनिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७९ ०७:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

टेन हागको काम साह्रै गाह्रो

रोनाल्डो निकै माथिल्लोस्तरका खेलाडी हुन्, उनले आफूलाई एकपल्ट होइन, धेरैपल्ट सिद्ध गरेका छन्, तर खेलाडीको वास्तविक मूल्यांकन त्यही हुने गर्छ, जुन वर्तमानमा छ
एएफपी

म्यानचेस्टर — म्यानचेस्टर युनाइटेडका व्यवस्थापकका रूपमा एरिक टेन हागको पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक खेल आइतबार परेको छ । उनीमात्र होइन, पूरा क्लब र यसका समर्थक नयाँ सुरुआत चाहन्छ । तर क्लबभित्रका पुरानै समस्याले गर्दा यी डच प्रशिक्षकको काम साह्रै गाह्रो देखिएको छ । यसलाई लगभग असम्भव भन्दा पनि हुन्छ । उनीभन्दा अघि निमित्त व्यवस्थापकका रूपमा राल्फ रागनिक थिए । क्लबमा उनको बसाइ साह्रै नमज्जाको रह्यो । बिदाइ लिएयता उनी भन्थे, म्यानचेस्टरलाई ‘ओपन हार्ट सर्जरी’ आवश्यक छ ।

तस्बिरहरु : एएफपी

उनको नेतृत्वमा म्यानचेस्टर इंग्लिस प्रिमियर लिगको छैटौं स्थानमा रह्यो । उनी यो भन्थे, क्लबमा नयाँ सिजनका लागि कम्तीमा १० नयाँ खेलाडी आवश्यक छ । तर, अहिलेसम्म ओल्ड ट्राफोर्डमा नयाँ सिजनलाई भनेर तीन नयाँ खेलाडीमात्र भित्रिएका छन् । ती लिसान्ड्रो मार्टिनेज, टायरेल मलासिया र क्रिस्टियन एरिक्सन हुन् । सायद गत सिजनको तुलनामा यसपालि म्यानचेस्टर टिम अझ धेरै कमजोर छ, कम्तीमा बलियो त पक्कै छैन ।

पाउल पोग्बा, एडिन्सन काभानी, जेसी लिन्गार्ड, नेमान्जा माटिच र हुँवा माटाले क्लब छाडेका छन् । सबैले विना कुनै मूल्यमा । गोलरक्षक डिन हेन्डरसन भने ऋणमा नटिङ्घम फरेस्ट लागेका छन् । एक अर्को ठूलो ‘ट्रान्सफर’ लाई अझै नकार्न सकिन्न । पछिल्ला केही सातादेखि क्रिस्टियानो रोनाल्डो अन्यत्र जाने तर्खरमा छन् । युरोपेली च्याम्यिन्स लिग खेल्ने लोभमा उनी म्यानचेस्टर छाड्न चाहन्छन् । प्रि–सिजनअन्तर्गत आइतबारको खेलमा रोनाल्डो म्यानचेस्टर जर्सीमा देखिए ।

रायो भाल्कानोविरुद्धको त्यो खेल १–१ को बराबरीमा छुटेको थियो । रोनाल्डोले पहिलो हाफमात्र खेले । आफू सब्स्टिच्युट भएपछि रोनाल्डोले पूरा खेल अवधिमा रंगशालामै रहनुपर्छ भन्ने पनि मानेनन् । खेल सकिनु अगाडि नै उनी बाहिरिइसकेका थिए, जुन टेन हागका लागि पटक्कै स्वीकार्य रहेको छैन । स्वीकार्य होस् पनि कसरी र ? आफूले म्यानचेस्टर सम्हालेको सुरुआती केही सातामा उनले आफ्ना लागि अनुशासन सबथोक रहेको देखाउने प्रसास गरेका छन् ।

यसैक्रममा उनले अभ्यासमा ढिला आए जरिवाना लगाउने चलन सुरु गरेका छन् । त्यतिमात्र होइन, खेलाडीको आफ्नै व्यक्तिगत भान्छेको चलन पनि हटाएका छन् । टेन हाग रोनाल्डोको व्यक्तित्व र त्यससँग जोडिएको अहंकारसामु झुक्न चाहन्नन् । त्यसै क्रममा उनले पाँचपल्टको बालोन डी’अर विजेता रोनाल्डोलाई नयाँ सिजन सुरु हुनु अगाडि पूर्णतः फिट हुन आदेश दिएका छन् । उनले स्काइ स्पोर्ट्सलाई भनेका छन्, ‘उन (रोनाल्डो)ले भर्खर फेरि खेल्न सुरु गरेका छन्, त्यसैले फिटनेस आवश्यक छ ।’

उनी थप्छन्, ‘रोनाल्डो निकै माथिल्लोस्तरका खेलाडी हुन् । उनले आफूलाई एकपल्ट होइन, धेरैपल्ट सिद्ध गरेका छन् । तर खेलाडीको वास्तविक मूल्यांकन त्यही हुने गर्छ, जुन वर्तमानमा छ । कति उनले आफूमा सुधार देखाएका छन् । त्यसको अर्थ म्यानचेस्टर र रोनाल्डो दुवैले आफूलाई अबको सिजन प्रमाणित गर्नुपर्नेछ ।’ म्यानचेस्टर आइतबार ब्राइटनको भ्रमणमा निस्कने छ । त्यस खेलमा पक्कै पनि रोनाल्डो अनुपस्थित रहनेछन् ।

यस्तोमा टेन हागले अगाडि तीन खेलाडी खेलाउन सक्छन् । त्यसमा हुनसक्छन् मार्कस रासफोर्ड, एन्थोनी मार्सियल र जाडोन सान्चो । यी तीनै खेलाडी म्यानचेस्टरका लागि लयमा फर्कने प्रयासमा छन् । ओले गनर सोल्सायर व्यवस्थापक हुँदा सन् २०२०–०२१ को सिजन म्यानचेस्टर दोस्रो स्थानमा रहेको थियो । त्यतिबेला आक्रमणमा रासफोर्ड र मार्सियल नै थिए । पछि रोनाल्डो, काभानी र सान्चो आएपछि मात्र यो आक्रमणको स्वरूपमा परिवर्तन आएको थियो ।

मार्सियलले गत सिजनको आधा भाग ऋणमा सेभियामा बिताए । रोनाल्डोले क्लब छाड्ने हल्लाबीच यी फ्रान्सेली खेलाडीलाई फेरि म्यानचेस्टर फर्काइएको थियो । रासफोर्ड कति खराब लयमा छन् भने उनले इंग्ल्यान्ड टिममा पनि आफ्नो स्थान गुमाएका छन् । तर, यही कारणले उनी अन्य खेलाडीको तुलनामा फूर्तिला देखिन्छन् । उनी भन्छन्, ‘म पहिलोपल्ट प्रि–सिजनदेखि नै म्यानचेस्टरको टिममा छु । त्यसैले केही सजिलो महसुस गरिरहेको छु । म नयाँ सुरुआत लिन चाहन्छु ।’

सान्चोले पनि म्यानचेस्टरमा पहिलो सिजन खासै केही गर्न सकेनन् । आफ्नो नाममा रहेको ७ करोड ३० लाख पाउन्ड मूल्यलाई न्याय गर्न सकेनन् । तर प्रि–सिजनमा रासफोर्ड र मार्सियलसँग उनको साझेदारी राम्रो देखिएको थियो । उनीहरू चम्केपछि त हो म्यानचेस्टर पारम्परिक प्रतिद्वन्द्वी लिभरपुलमाथि ४–० ले विजयी रहेको । खासमा म्यानचेस्टरका लागि रोनाल्डोको सम्भावित सरुवा मात्र समस्या रहेको छैन, बार्सिलोनाका फ्रान्क डी जोङ किन्ने अभियान पनि अन्योल छ ।

यही कारणले म्यानचेस्टरको मध्यपंक्ति कमजोर देखिएको छ । मध्यपंक्तिकै लागि भनेर झिकाइएका मार्टिनेजले फेरि एकपल्ट आफ्नो पुराना प्रशिक्षकसामु खेल्न पाउनेछन् । अयाक्सका दिन दुवै सँगै थिए । यी अर्जेन्टिनी खेलाडीको स्वागतमा बोल्दै टेन हाग सुनाउँथे, क्लबको एकमात्र उद्देश्य भनेको म्यानचेस्टर सिटी र लिभरपुललाई शीर्षस्थानमा पछ्याउने हो । तर टिममा जुन प्रकारको समस्या देखापरेको छ, यस्तोमा म्यानचेस्टरका लागि शीर्ष चार स्थानमा रहनु नै ठूलो हुन सक्छ । अन्यथा यो पनि गाह्रै छ ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७९ ०६:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×