जाइकाले ‘पहिलो प्राथमिकता’ भनेको विद्युत् आयोजनामा डीपीआरको अड्को- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

जाइकाले ‘पहिलो प्राथमिकता’ भनेको विद्युत् आयोजनामा डीपीआरको अड्को

बनेन नलगाडको डीपीआर, प्रतिवेदन कुर्दै जाइका
हेमन्त जोशी

काठमाडौँ — साढे दुई वर्षमा सक्ने गरी सम्झौता भएको नलगाड जलाशययुक्त जलविद्युत् आयोजनाको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) निर्माणको काम ६ वर्षभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि टुंगिएको छैन । परामर्शदाता कम्पनीको अटेरी र विकासकर्ता कम्पनीको हेलचेक्य्राइँका कारण तोकिएको भन्दा दोब्बर समय बित्दा पनि डीपीआर बन्न नसकेको हो ।

जाजरकोटमा प्रस्तावित ४ सय १७ मेगावाट उत्पादन क्षमताको यो आयोजनाको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन बनाउन २०१६ मे मा तत्कालीन नलसिङगाड जलविद्युत् विकास समिति र स्मेक–एमडब्ल्यूएच–उदय कन्सल्ट जेभीबीच सम्झौता भएको थियो । सम्झौताअनुसार ३० महिनाभित्रमा डीपीआर सकिसक्नुपर्ने हो । तर पटक–पटक म्याद थप र पछिल्लोपटक परामर्शदातालाई जरिवाना तिराउँदासमेत डीपीआर टुंगिएको छैन । डीपीआर बनाउन वर्षौंदेखि अटेरी गरिरहेको परामर्शदाता कम्पनी छान्ने प्रक्रिया नै विवादमा परेको थियो । परामर्शदाता छनोट गर्दा भ्रष्टाचार भएको भन्दै तत्कालीन नलसिङगाड जलविद्युत् विकास समितिका कार्यकारी निर्देशकसहित ६ जनाविरुद्ध अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले भ्रष्टाचार मुद्दा दायर गरेको थियो । तर उनीहरू सबैले सफाइ पाए ।

तोकिएको समयमा डीपीआर नटुंगिएकै कारण नलगाड जलाशययुक्त जलविद्युत् आयोजना विकासको ढाँचा र लगानीको मोडल स्पष्ट हुन सकेको छैन । विद्युत् उत्पादन कम्पनी लिमिटेडको सहायक कम्पनी नलगाड हाइड्रोपावर कम्पनी लिमिटेडमार्फत अघि बढिरहेको यो आयोजनामा लामो समयदेखि जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) ले लगानी गर्ने भन्दै चासो देखाइरहेको छ । तर डीपीआर नटुंगिएकै कारण जाइकाले कुनै प्रक्रिया अगाडि बढाएको छैन । ०७६ असोजमा तत्कालीन ऊर्जामन्त्री वर्षमान पुनले जापान भ्रमणका क्रममा जाइकासँग आयोजना सार्वजनिक–निजी साझेदारीमा बनाउने भन्दै सैद्धान्तिक सहमति गरेका थिए । आयोजनाको डीपीआर सकिनेबित्तिकै काम अघि बढाउने गरी त्यस बेला जाइकासँग सम्झौता भएको थियो । तर यसबीचमा न डीपीआर सकियो, न जाइकासँगको प्रक्रिया अघि बढ्यो ।

तोकिएको समयभित्र डीपीआर बन्न नसकेपछि परामर्शदाता कम्पनीलाई जरिवाना गराइएको नलगाड हाइड्रोपावर कम्पनी लिमिटेडका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) सुनील पौडेल बताउँछन् । ‘समयमा डीपीआर नटुंगिएपछि सम्झौता रकमको १० प्रतिशत जरिवाना गराइएको छ । हामीले आगामी जुलाई मसान्तसम्ममा काम सक्न भनेका छौं,’ उनले भने । हालसम्म डीपीआरको ९० देखि ९५ प्रतिशत काम सकिएको जानकारी परामर्शदाता कम्पनीले दिएको र जग्गा अधिग्रहण तथा मुआब्जा वितरणको काम अन्तिम चरणमा रहेको पनि पौडेलको भनाइ छ । ‘५ हजार रोपनी जग्गाको मुआब्जा सकिसकेको छ । आयोजना प्रभावित क्षेत्रमा रहेका घर र त्यसको दररेटका लागि टोली फिल्डमा खटाइएको छ,’ उनले भने ।

जाइकामार्फत आयोजना अघि बढे जापानको रेजोना बैंकले पनि लगानी गर्न चाहेको र आयोजनाको बाँध तथा पावरहाउस छुट्टाछुट्टै कम्पनीले निर्माण गर्ने गरी सार्वजनिक–निजी साझेदारी (पीपीपी) ढाँचाबाट आयोजना अघि बढाउन खोजिएको सीईओ पौडेलको भनाइ छ । चालु आर्थिक वर्षको बजेटले ‘जलाशययुक्त जलविद्युत् आयोजनाका लागि बाँध र विद्युत्गृह छुट्टाछुट्टै प्रवर्द्धकबाट निर्माण गर्ने गरी निजीक्षेत्रलाई लगानी गर्न आकर्षित गर्ने’ विषय उल्लेख गरेको छ । १ अर्ब ४२ करोड अमेरिकी डलर बराबर लागत अनुमान गरिएको नलगाड आयोजनामा पनि यही मोडालिटीमा जान सकिनेबारे छलफल भइरहेको उनले बताए । नलगाड जाइकाले नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रमा लगानी गर्न पहिलो प्राथमिकतामा राखेको आयोजना हो । जाइकाले लगानी गर्न चासो देखाएको भए पनि आयोजनाको डीपीआर टुंगिनु आयोजनाको मुख्य पूर्वसर्त हो । आयोजनाको हेजिङ, उत्पादित बिजुलीको सम्भावित बजार सुनिश्चितता, जग्गा अधिग्रहण र मुआब्जा वितरण, पहुँचमार्ग निर्माण, ड्याम लिफ्ट कन्ट्र््याकलगायतका विषयमा चासो देखाउने गरेको छ । आयोजनाको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (ईआईए) प्रतिवेदन पनि स्वीकृत हुन सकेको छैन ।

अध्ययनको काम सकिसकेको र प्रतिवेदन बनिसकेको तर स्वीकृत हुने चरणमा रहेको सीईओ पौडेलले बताए । आयोजनाको २५ किलोमिटर पहुँचमार्ग निर्माणको काम पनि अन्तिम चरणमा रहेको पौडेलको भनाइ छ । यो आयोजनालाई महत्त्वसाथ अघि बढाउने भन्दै सरकारले चालु आर्थिक वर्ष र आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा समेत राखेको देखिन्छ । ‘नलगाड जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण ढाँचा निर्धारण र स्रोत व्यवस्थापन गरी कार्यान्वयन गरिनेछ,’ चालु आर्थिक वर्षको बजेटमा भनिएको छ । ‘नलगाड जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि लगानीको मोडल र स्रोत व्यवस्थापन गरी निर्माण कार्य अघि बढाइनेछ,’ आगामी आर्थिक वर्ष ०७९/८० को बजेटमा उल्लेख छ ।

प्रकाशित : असार १२, २०७९ ०७:३३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शैक्षिक मेलामा विद्यार्थी-अभिभावकको भीड

अभिभावक भन्छन्– ‘शिक्षण संस्थाबारे धेरै सूचना पाउन मेलाले सहयोग पुर्‍याएको छ’
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — ‘उत्कृष्ट शिक्षा नेपालमै’ भन्ने नाराका साथ सञ्चालित कान्तिपुर हिसान एडुफेयर (शैक्षिक मेला) को दोस्रो दिन शनिबार मेला अवलोकन गर्न विद्यार्थी, अभिभावकको भीड लागेको छ । आयोजकका अनुसार शनिबार करिब ५० हजार जनाले मेलाको अवलोकन गरेका छन् । 

काठमाडौंको भृकुटीमण्डपस्थित प्रदर्शनी हलमा जारी मेलामा ७४ वटा शिक्षण संस्थाको स्टल रहेको छ । शिक्षण संस्थाबारे धेरै जानकारी प्राप्त गर्न सजिलो हुने मेलाको भ्रमण गरेका नेपालगन्जका विद्यार्थी सुजिता कार्कीले बताइन् ।

‘कुन कलेज पढ्ने, कुन विषय रोज्ने, शुल्क कति लाग्छ, छात्रवृत्तिको व्यवस्था के छ भनेर बुझ्न पाइयो,’ उनले भनिन्, ‘एकै ठाउँमा यति धेरै शिक्षण संस्थाबारे बुझ्न पाउँदा समयको बचत भएको छ, सबै कलेजमा पुगेर बुझ्न सम्भव पनि हुँदैन ।’ मेला घुम्न आउने विद्यार्थीलाई शिक्षण संस्था सञ्चालक, शिक्षक, स्वयंसेवक र त्यहाँ अध्ययनरत विद्यार्थीले परामर्श दिने गरेका छन् ।

काठमाडौंका अभिभावक गणेश प्रधानले शिक्षण संस्थाबारे धेरै सूचना पाउन अभिभावकलाई पनि मेलाले सहयोग पुर्‍याएको बताए । ‘मेलामा फरक–फरक कलेज, विषयबारे भिन्दाभिन्दै सूचना पाइयो,’ मेला स्थलमा भेटिएका उनले भने, ‘आफ्ना छोराछोरीलाई कुन कलेजमा पढाउने, कुन विषय पढाउने, शुल्क कति लाग्छ भन्ने कुरा बुझ्न सजिलो रहेछ ।’

एसईई उत्तीर्णपछि कक्षा ११ मा भर्ना हुने विद्यार्थीलाई लक्षित गरी एडुफेयर सञ्चालन गरिएको हिसान अध्यक्ष रमेश सिलवालले जानकारी दिए । शुक्रबार प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयका राज्यमन्त्री उमेश श्रेष्ठले मेलाको उद्घाटन गरेका थिए । मेला सोमबारसम्म सञ्चालन हुनेछ । उच्च शिक्षालय तथा माध्यमिक विद्यालय संघ नेपाल (हिसान) र कान्तिपुर पब्लिकेशन्स्ले संयुक्त रूपमा मेलाको आयोजना गरेका हुन् ।

मेलामा विभिन्न प्रतियोगिता पनि आयोजना गरिएको छ । विजयी विद्यार्थीले छात्रवृत्ति र नगद पुरस्कार प्राप्त गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । मेलामा एक हजारभन्दा बढी विद्यार्थीका लागि पूर्ण तथा आंशिक छात्रवृत्तिको समेत व्यवस्था गरिएको छ । एडुफेयरको यो सातौं संस्करणमा २ लाखभन्दा बढीले सहभागिता जनाउने आयोजकको अनुमान छ ।

प्रकाशित : असार १२, २०७९ ०७:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×