नयाँ उचाइमा डलर, नेरु कमजोर- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

नयाँ उचाइमा डलर, नेरु कमजोर

यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — नेपाल राष्ट्र बैंकले मंगलबारका लागि एक अमेरिकी डलरको विनिमय दर १ सय २४.२५ रुपैयाँ तोकेको छ । यो हालसम्मकै उच्च हो । यसअघि गत फागुन २४ मा एक अमेरिकी डलरको विनिमय दर १ सय २३.४४ रुपैयाँ पुगेको थियो । त्यसअघि २०७७ वैशाख १० मा डलरको भाउ त्यति बेलासम्मकै उच्च १२३.२४ रुपैयाँसम्म पुगेको थियो ।

करिब ३ महिना अघिसम्म डलरको भाउ उकालो लाग्ने दरमा केही कमी आए पनि केही दिनयता पुनः बढ्न थालेको छ । गत असारको तुलनामा फागुनसम्म अमेरिकी डलरसँग नेपाली रुपैयाँ २.६३ प्रतिशतले कमजोर (अवमूल्यन) भएको राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा नेपाली रुपैयाँ ३.६२ प्रतिशतले बलियो (अधिमूल्यन) भएको थियो । पछिल्ला ४ वर्षमा अमेरिकी डलर भाउ करिब १९ रुपैयाँ बढेको छ । डिसेम्बर २०१७ मा एक अमेरिकी डलरको भाउ १०२ रुपैयाँ मात्रै थियो । विश्व बजारमा अमेरिकी डलरको माग अकासिएपछि भाउ पनि बढेको जानकारहरू बताउँछन् ।

तर पछिल्ला केही महिनायता विश्व बजारमा अमेरिकी डलरको माग बढ्न थालेपछि डलरको मूल्य पनि उकालो लागेको हो । त्यसको असर भारतीय मुद्रा (भारु) हुँदै नेपाली मुद्रासम्म आइपुगेको जानकारहरू बताउँछन् । पछिल्ला दिनमा अमेरिकी डलरको तुलनामा भारु कमजोर भएपछि नेरु पनि कमजोर बनेको हो । नेरु र भारुबीच स्थिर विनिमय दर छ । स्थिर विनिमय दरसँगै कुल वैदेशिक व्यापारको ठूलो हिस्सा भारतमा निर्भर छ । यसकारण भारुको विनिमय दर घटबढ भएपछि नेरु पनि प्रत्यक्ष प्रभावित हुन्छ । अहिले पनि त्यही भएको हो ।

सोमबार साँझसम्म एक अमेरिकी डलरको विनिमय दर भारु ७७.४९ छ । यो पनि हालसम्मकै उच्च हो । असोज १७ (अक्टोबर ३) मा यस्तो दर भारु ७४.१४ थियो । खासगरी कोभिड–१९ पछि भारतीय अर्थतन्त्र पनि अपेक्षित रूपमा सुधार हुन सकेको छैन । यही कारण अमेरिकी डलरको तुलनामा भारु कमजोर बन्दै गएको हो । त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली मुद्रामा परेको हो ।

विश्व बजारमा अमेरिकी अर्थतन्त्रको प्रभुत्व कायमै छ । त्यसैले पनि लगानीकर्तालाई भरपर्दो विकल्प अमेरिकी डलर बनेको छ । पछिल्ला डेढ वर्षयता विश्व बजार कोभिडले सिर्जना गरेको असहज अवस्थाका कारण प्रभावित भएको छ । यद्यपि कोभिडलाई पहिलो चरणमै नियन्त्रण गर्ने चीनलगायत मुलुकका अर्थतन्त्रले पुनः राम्रो उन्नति गरेका छन् । तर कोभिडलाई समयमै नियन्त्रण गर्न नसकेका नेपाललगायत राष्ट्रका अर्थतन्त्र बिस्तारै तंग्रिन थालेका छन् ।

पछिल्ला महिनामा अमेरिकी अर्थतन्त्रको सुधार तीव्र गतिमा भइरहेको छ । यससँगै सोमबार अमेरिकामा डलरको भाउले दुई वर्षयताकै नयाँ उचाइ प्राप्त गरेको रोयटर्सले जनाएको छ । हेज फन्डलगायतको मूल्य धेरैले बढेपछि डलरको भाउले पनि नयाँ रेकर्ड कायम गरेको बताइएको छ । विश्वका मुख्य मुद्राहरूमध्ये डलरको भाउ सोमबार सबैभन्दा धेरै १०४.१९ मा पुगेको छ । यो सन् २००४ यताकै उच्च भएको र पछिल्लो एक वर्षमा डलरको भाउ ९ प्रतिशतले बढेको रोयटर्सको भनाइ छ । पछिल्लो एक सातामा चिनियाँ मुद्राको भाउ भने सातामा ६.७७ स्तरले घटेको छ । गत साता अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले ०.५ प्रतिशत बिन्दुले ब्याजदर बढाएको छ । यो निर्णयपछि पनि डलर बलियो बन्दै गएको हो । केही महिनायता अमेरिकामा मूल्यवृद्धिले पनि ४० वर्षयताकै नयाँ उचाइ कायम गरेको छ ।

डलर बलियो बन्दा नेपाललाई हानि मात्र हुँदैन, लाभ पनि हुन्छ । हालको अवस्थामा सबैभन्दा बढी फाइदा रेमिट्यान्स आप्रवाहमा पर्छ । डलर बलियो हुँदा एकातिर रेमिट्यान्स आप्रवाह (मुलुक भित्रिने रकम) बढ्छ भने अर्कोतिर रेमिट्यान्स पठाउनेको संख्या पनि तीव्र हुन्छ । डलर बढेको समयमा फाइदा पुग्ने भएकाले विदेशमा रहेका नेपालीले ठूलो मात्रामा रेमिट्यान्स पठाउँछन् । डलर बलियो हुँदा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) मा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्छ । यसरी रेमिट्यान्स र एफडीआईमा आएको सुधारले मुलुकको भुक्तानी सन्तुलन बचतमा राख्न ठूलो मद्दत पुग्छ । नेपालले पर्यटन र निर्यातमा राम्रो सुधार गरेर पनि डलर बलियो हुनुको लाभ लिन सक्थ्यो । अहिले पर्यटक बढ्ने र निर्यात बढाउने सम्भावना पनि छैन । दुर्भाग्य, नेपालका ती सबै क्षेत्र कमजोर छन् । यसकारण डलरको मूल्य बढ्दा पनि नेपालले ती क्षेत्रबाट अपेक्षित रूपमा लाभ लिन सक्ने अवस्था छैन ।

विदेशी मुद्रा भित्र्याउने माध्यम अपेक्षित रूपमा सुधार हुन नसक्दा यति बेला मुलुकले ठूलो नोक्सानी बेहोरिरहेको छ । सबैभन्दा बढी नोक्सानी वस्तु तथा सेवाको आयातबापतको भुक्तानीमा हुन्छ । आयात बढ्दो गतिमा रहेकाले त्यसबापत भुक्तानी गर्नुपर्ने दायित्व पनि बढिरहेको छ ।

नेरु कमजोर हुँदा वैदेशिक ऋण लगानी भुक्तानीको दायित्व बढ्छ । विदेशबाट लिएको ऋणको साँवाब्याज भुक्तानीका लागि पनि धेरै बढी रकम तिर्नुपर्छ । विदेशमा औषधोपचार, अध्ययन, भ्रमणलगायतमा जानेहरूको लागत महँगो पर्छ । निरन्तर नेरु कमजोर बन्दै जाँदा भुक्तानी दायित्व बढ्ने मात्र नभएर स्वदेशी मुद्राप्रतिको विश्वासमा पनि कमी आउँछ ।

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७९ ०७:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वैदेशिक रोजगार बचतपत्रको ब्याजदर १२.५० प्रतिशत

गत वर्षको तुलनामा २.५० प्रतिशत बिन्दुले बढी
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — आउँदो जेठमा बिक्री खुला गर्ने तयारीमा रहेको वैदेशिक बचतपत्रमा राष्ट्र बैंकले १२.५० प्रतिशत ब्याजदर प्रदान गर्ने भएको छ । गत वर्षको तुलनामा यो वर्ष उक्त बचतपत्रमा प्रदान गर्न लागिएको ब्याजदर २.५० प्रतिशत बिन्दुले बढी हो । गत वर्ष बचतपत्रमा राष्ट्र बैंकले १० प्रतिशत ब्याजदर दिएको थियो ।

चालु आर्थिक वर्षका लागि राष्ट्र बैंकले आउँदो जेठ १८ देखि असार ६ सम्म पाँचवर्षे परिपक्व अवधि भएको वैदेशिक रोजगार बचतपत्र बिक्री गर्दै छ । यसका लागि विदेशमा बस्ने नेपालीहरू संलग्न सबै संघसंस्थालाई पत्र पठाएर विश्वभर रहेका नेपालीसमक्ष उक्त जानकारी पुर्‍याउन राष्ट्र बैंकले आग्रह गरेको छ । यसअनुसार राष्ट्र बैंक मौद्रिक व्यवस्थापन विभागले सोमबार गैरआवासीय नेपाली संघलाई पत्र पठाएर वैदेशिक रोजगार बचतपत्र बिक्रीसम्बन्धी जानकारी विदेशस्थित सम्पूर्ण गैरआवासीय नेपाली संघका प्रतिनिधिहरूलाई उपलब्ध गराइदिन आग्रह गरेको छ ।

यस वर्षदेखि वैदेशिक रोजगारीमा गएकाहरूले आफू भएकै स्थानबाट अनलाइनमार्फत बचतपत्र किन्न सक्छन् । यसमा लगानी गरेको रकममा कर लाग्दैन । ६/६ महिनामा ब्याज भुक्तानी पाइन्छ । आवश्यक परेका बेला बिक्री गर्न र बैंक तथा वित्तीय संस्थामा धितो राखेर कर्जा लिन पनि सकिन्छ । चालु आर्थिक वर्षका लागि सरकारले ५० करोड रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक रोजगार बचतपत्र बेच्न लागेको हो । गत आर्थिक वर्षमा एक अर्ब रुपैयाँको वैदेशिक रोजगार बचतपत्र बिक्रीका लागि आह्वान गरिएकामा करिब ११ प्रतिशत मात्र बिक्री भएपछि यस वर्ष सरकारले आधा घटाएर निष्कासन गर्दै छ । वैदेशिक रोजगारीमा गएकाले मात्र खरिद गर्न पाउने बचतपत्र हो यो ।

विगतका तथ्यांक हेर्दा चालु आर्थिक वर्षमा पनि वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमार्फत सरकारले लक्षित आन्तरिक ऋण उठाउन नसक्ने निश्चित जस्तै छ । पछिल्ला १० वर्षमा यो औजारमार्फत सरकारले कुनै पनि वर्ष लक्ष्यअनुसार आन्तरिक ऋण उठाउन सकेको छैन । यही कारण यस वर्ष पनि नसक्ने जानकारहरूको विश्लेषण छ । गएको १० वर्षमा सरकारले कुल १३ अर्ब ५८ करोड ७९ लाख रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक रोजगार बचतपत्र बिक्रीका लागि आह्वान गरेको छ । यसमध्ये ६७ करोड ९२ लाख रुपैयाँ मात्र बिक्री भएको छ । यो कुल आह्वान भएको रकमको करिब ५ प्रतिशत मात्र हो । हरेक वर्ष अपेक्षाभन्दा धेरै कम मात्र बिक्री भएपछि सरकारले गत वर्षभर नै वैदेशिक रोजगार बचतपत्र बिक्री गरेको थियो । यति गर्दा पनि आह्वान गरिएको मध्ये करिब ९० प्रतिशत बिक्री भएन । यही कारण यस वर्ष गत वर्षको तुलनामा आधा घटाएर ५० करोड रुपैयाँमा झारिएको हो ।

राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीतिमार्फत नागरिक बचतपत्र र वैदेशिक रोजगार बचतपत्र अनलाइनमार्फत खरिद गर्न सकिने व्यवस्था गर्ने घोषणा गरेको थियो । सोहीअनुसार मुद्रा व्यवस्थापन विभागले आन्तरिक तयारी अघि बढाएको हो । गत आर्थिक वर्षमा बजारमा ब्याजदर कम थियो । त्यति बेला बैंक ब्याजदरभन्दा बचतपत्रबाट प्राप्त हुने ब्याज धेरै थियो । यस वर्ष ब्याजदर बढेको छ । यसकारण बचतपत्रको ब्याजदरभन्दा बैंकको ब्याजदर उच्च हुने सम्भावना रहेको जानकारहरू बताउँछन् ।

वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमार्फत सरकारले रोजगारीका लागि विदेश गएका र गैरआवासीय नेपालीले खरिद गर्न पाउँछन् । बचतपत्र मुलुकबाहिर रोजगारीमा संलग्न वा मुलुक बाहिरको रोजगारीबाट फर्केको चार महिना नपुगेका नेपाली नागरिक वा गैरआवासीय नेपालीले आफू वा आफ्नो परिवारका सदस्य (बुबा, आमा, श्रीमान्, श्रीमती, छोरा, छोरी मात्र) का नाममा खरिद गर्न पाउँछन् । राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०६६/६७ देखि नै यस्तो बचतपत्र निष्कासन सुरु गरेको हो ।

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७९ ०७:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×