धराने व्यापारी निराश

प्रदीप मेन्याङ्बो

सुनसरी — दसैं–तिहार जस्ता मुख्य चाडपर्व नजिकिएका बेला धरानका व्यापारी भने निराश छन्  । चाडको पूर्वसन्ध्यामा स्थानीय बजारमा चहलपहल बढ्नुपर्नेमा झन् घटेपछि उनीहरू निराश भएका हुन्  ।

राजस्वसम्बन्धी सरकारी नीति नै गलत भएपछि सुनसरी, मोरङ र झापाका स्थानीय बजार चहलपहलविहीन भएको अर्थविद् कृष्ण अग्रवालले बताए । नेपाली चाडबाडको बेला हरेक वर्ष सीमापारिका बजारमा भने भीडभाड हुने उनको भनाइ छ । ‘राजस्व नीति परिवर्तन गरेर एकदुई थान लत्ताकपडा, दुई–चार किलो चिनी र मसला किन्न पारि नजाने वातावरण सरकारले बनाउने हो भने सुनसरी, मोरङ र झापाका स्थानीय बजारमा दसैंलगायतका चाडपर्वमा कम्तीमा सवा सय करोडको कारोबार हुन्थ्यो,’ उनले भने ।

अग्रवालले विश्वमै उच्च दरको कर नेपालमा भएको उल्लेख गरे । ‘सरकारले कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको २८/२९ प्रतिशत राजस्वबाट संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको तथ्यबाटै करको दर वृद्धि गर्नमा सरकार उद्यत रहेको देखिन्छ । किनकि ३४ खर्ब रुपैयाँको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा १० खर्बको राजस्व संकलन गर्ने सरकारको लक्ष्यले त यसै भन्छ,’ उनले भने ।
प्रत्येक वर्ष सरकारले तयार गर्ने बजेट नीतिमा पूर्वबाट नियमित रूपमा राय सल्लाह सुझाव दिँदै आएका अग्रवालले राजस्व र भन्सार नीतिकै कारण नेपाली उपभोक्ता सीमापार जान बाध्य भएको बताए । सीमापारिका बजारमा बिक्री हुने लत्ताकपडा, खाद्यान्न, किराना सामान, तयारी पोसाकको मूल्यमा पनि फरक भएपछि त्यसको असर नेपाली व्यवसायीले भोग्नुपरेको उनले बताए ।

‘अत्यावश्यक सामानको भ्याट दर कम वा छुट्टै हुने प्रावधान रहेको भए आज ५ किलो चिनीका लागि धरानका उपभोक्ता जोगबनी पुग्दैनथे । एकथान पेन्ट किन्न जाँदा चिनी, दाल वा जिरा मसला पनि बोकेर आइहाल्छन्,’ अग्रवालले भने ।

उनले नेपाली उपभोक्ताको घर गृहस्थी चलाउन राजस्व नीतिमा परिवर्तन नगरेसम्म धरान, इटहरी, इनरुवा, दमक, बिर्तामोड, विराटनगर, धुलाबारी, काँकडभिट्टाजस्ता स्थानीय बजारका उपभोक्ता सीमापारि नै धाइरहने र व्यापारी व्यवसायीहरू निराश भएर बस्नुपर्ने बताए । अग्रवालले भने जस्तै कपडा व्यवसायी संघ धरानका अध्यक्ष जीवन अग्रवालले पनि दसैं–तिहारको पूर्वसन्ध्यामा सीमापारको बजार नेपाली उपभोक्ताले भरिनुमा राजस्व नीतिमै खोट भएको बताए । उनले भने, ‘सबैलाई चाड लागेको छ । तर, नेपाली व्यापारी व्यवसायीहरूलाई चाड लागेको छैन । धेरै व्यापारी व्यवसायीले चाडको बेला आफ्नो व्यापार व्यवसाय चल्ने सपना देख्दै आएका छन् तर हरेक वर्ष सीमापारको बजारले खोसिदिन्छ ।’

उनले फलफूलमा समेत भन्सार मूल्यांकन उच्च राखिएको अवस्थामा चाडबाडको बेला उपभोक्ताले किन्ने लत्ताकपडा, किराना सामान, खाद्य सामग्रीमा भन्सार र राजस्व वृद्धि गरेकाले दसैं बजार चहलपहलविहीन भएको बताए ।
‘भन्सार र भ्याट गरी ३५ प्रतिशत पुगेपछि नेपाली बजारमा त महँगो हुने नै भयो । तर, उता सीमापारको बजारमा त्यही सामान सस्तोमा पाउने भएपछि उपभोक्ताहरू जाने गरेको हो,’ उनले भने, ‘उपभोक्ता, व्यापारी व्यवसायी र राज्यको हितमा राजस्व र भन्सार नीतिमा परिवर्तन नगरे जहिलै यस्तै भइरहनेछ ।’

उद्योग वाणिज्य संघ सुनसरीका अध्यक्ष गिरिधारी सापकोटाले विगत एक दशकदेखि पूर्वी तराईका मुख्य सहरी क्षेत्रका उपभोक्ताले दसैं तिहारको पूर्वसन्ध्यामा सीमापारिको बजारमा अर्बौं रुपैयाँको कारोबार गराउँदै आएको बताए । उनले यसपटकको दसैं बजार झन् निराशा लाग्दो रहेको गुनासो गरे । ‘खुला सिमाना छ । भन्सार र राजस्व नीतिले सस्तो पनि उतैको बजारमा छ । उपभोक्ता उतै लाग्दा यताका व्यापारी व्यवसायी चुपचाप बस्न बाध्य छन्,’ उनले भने ।

सुनसरी, मोरङ र झापासँग जोडिएका सीमापारिका नक्सलबाढी, गलगलिया, जोगबनीमा साना बजार भए पनि नेपाली उपभोक्ताको भरमा चलेको अध्यक्ष सापकोटाले बताए । उनले भने, ‘सीमापारि जाने ५० प्रतिशत उपभोक्तालाई मात्र रोक्ने वातावरण बनाउन सके पूर्वका स्थानीय बजार गुल्जार हुने थिए ।

तर, उनीहरूलाई रोक्न नसक्दा नेपाली व्यापारी व्यवसायीहरू चाडबाडको सिजनमा पनि टाउकोमा हात राखेर आफैंले आफैंलाई धिक्कार्दै बस्नुपरेको छ ।’

प्रकाशित : आश्विन १८, २०७६ ०९:२३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपाली चाड भारतमा व्यापार

नेपालका व्यापारी संकटमा परेका बेला भारतीय बजारमा भने पाइला राख्ने ठाउँ छैन, चाडपर्व र बिहेवारीमा नेपाली उपभोक्ता भारतीय बजारमा जाने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ ।
सन्जु पौडेल, रुपा गहतराज

रूपन्देही/नेपालगन्ज — सुनौली बजारका सबै व्यापारी भारतीय छन् । उपभोक्ता भने नेपाली । नेपाली उपभोक्ताका कारण बजारमा पाइला टेक्ने ठाउँ छैन । ग्राहक आकर्षित गर्न पसलको नेपाली नामकरण सुरु भएको छ ।

सोमबार सुनौलीस्थित बूढो बाजेको पसलमा ठूलो भीड थियो । छिर्ने ठाउँ थिएन । त्यही गल्लीको सुन्दर साडी पसलमा मोलमोलाई गर्ने र लुगा किन्नेको घुइँचो थियो । यहाँ रहेका प्रत्येक गल्ली, पसल र सडकमा नेपाली मात्र थिए ।

दसैं सुरु भएपछि सधैं यस्तै चहलपहल हुने व्यापारीले बताए । बुटवल, भैरहवा र आसपासका बस्तीबाट अरू समयमा पनि सामान खरिद गर्न यहीँ आउँछन् । चाडबाडका बेला साविक लुम्बिनी अञ्चलका पहाडी जिल्लाबाट सर्वसाधारण ओइरिने गरेका छन् । काठमाडौंबाट भर्खरै बुटवलस्थित प्रादेशिक अस्पतालमा सरुवा भएकी मीना शाहले संघीय राजधानीमा रहुन्जेल सुनौली बजारमा राम्रो र सस्तो लुगा पाइन्छ भन्ने सुनेको बताइन् ।

‘धेरै बखान सुनेकाले आएँ,’ उनले भनिन्, ‘पसल धेरै भएकाले कुनै न कुनै लुगा मन पर्ने रहेछ, नेपाली बजारमा भन्दा केही सस्तो पनि लाग्यो ।’

उनीजस्तै देवदहबाट आएकी संगीता श्रेष्ठले घरका लागि आवश्यक खाद्यान्न र केही लुगा किनेर फर्किइन् । ‘धेरै बोक्न सकिँदैन,’ उनले भनिन्, ‘चाडबाडका बेला अलि सस्तो लागेर यहाँ आएकी हुँ ।’ मुलुकमै सस्तो मूल्यमा सामान पाए पनि ग्राहक यहाँ आउन छाड्दैनन् । सीमापारि आएर किनमेल गर्नु संस्कृति नै बनिसकेको उपभोक्ताले बताए । फुर्सद मिलाएर साथीहरू मिली यहाँ आउँछन् । अधिकांश परिवारै आउने गरेका छन् । चाडपर्व, बिहे, पूजाका बेला यहाँ आउने धेरै हुन्छन् ।

तिलोत्तमा–१२ की लक्ष्मी बस्यालले बिहेका लागि आवश्यक खाद्यान्न र लत्ताकपडा किन्न सुनौली आएको बताइन् । ‘पहिलेको तुलनामा सस्तोजस्तो लागेन,’ उनले भनिन्, ‘भन्सारले खोजतलास गर्‍यो भने घरायसी भने पनि हैरान पार्ने रहेछ ।’ छली गरेर सामान पैठारी गर्नेलाई भन्दा सर्वसाधारणलाई भन्सार हैरानी पार्ने गरेको उनले बताइन् ।

नेपाली ग्राहकका कारण आफ्नो पसल चम्किएको स्थानीय व्यापारी सुधामा चाईंले बताए । ‘भारतीय उत्पादन भएकाले ५० प्रतिशत सस्तो पर्छ,’ उनले दाबी गरे, ‘चाडबाडमा यस्तै भीड हुन्छ ।’

यहाँ रहर, जिरा, मास, चना र चिनीको मूल्य नेपाली बजारमा भन्दा सस्तो रहेको ग्राहकले बताए । यहाँ चिनी ६३, रहर १२०, जिरा ३६० रुपैयाँ प्रतिकिलो पाइन्छ । नेपाली बजारमा चिनी ८५, रहर १५०, जिरा प्रतिकिलो ५ सय रुपैयाँसम्म छ । चना र मासको दाल यहाँ प्रतिकिलो २० रुपैयाँ सस्तो रहेको छ ।

नेपाली उपभोक्ताको मानसिकता भारतीय बजारमा सस्तो पाइन्छ भन्ने भइसकेकाले चाडपर्वमा सुनौलीमा धेरै भीड हुने सिद्धार्थनगर उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष कुलप्रसाद न्यौपानेले बताए । सरकारले भन्सार नियम कार्यान्वयनमा कडाइ नगर्दासम्म यो समस्या समाधान नहुने उनले बताए । ‘१ हजार रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका सामानमा बिल काटेर कर लागू गरिएमा ५० प्रतिशत मान्छे भारतमा किनमेल गर्न नजाने उनले बताए । चाडपर्व, बिहेवारी, पूजाका बेला भारतीय बजारको व्यापार बढ्दै गएको उनले बताए । यताका लगानीकर्ता संकटमा परेका बेला भारतीय व्यापारी मालामाल भइरहेको उनले सुनाए ।

रूपैडिहा भरिभराउ
प्रदेश ५ को अर्को प्रमुख नाका नेपालगन्जको सीमावर्ती भारतीय बजार रूपैडिहामा अहिले किनमेल गर्नेको भीड छ । नेपाली बजार भने सुनसान छन् । मध्य तथा सुदूरपश्चिमको व्यापारिक केन्द्र भए पनि नेपालगन्जको व्यापार ओरालो लागेको छ । चाडबाडका बेला लत्ताकपडा तथा दैनिक उपभोग्य वस्तु खरिद गर्नेले रूपैडिहा भरिभराउ छ ।

नेपालगन्जस्थित नाकाको मूल गेट काट्यो कि भीड सुरु हुन्छ । पसलमा सामान किन्न व्यस्त देखिन्छन् । रूपैडिहा बजार नै नेपाली ग्राहकमाथि निर्भर छ । नेपाली नआए बजार चल्दैन । नेपालगन्ज–४ की सुमित्रा सुनारले दसैंका लागि किनमेल गर्न रूपैडिया आएको बताइन् । बाँकेलगायत पहाडी जिल्लाबाट यहाँ खरिद गर्न आउँछन् ।

नेपालगन्ज–१० की सुनिता गिरीले मूल्यमा एकरूपताका कारण सधैं रूपैडिहा आउने गरेको बताइन् । ‘सबै सामान एउटै स्थानमा किन्न पाइन्छ । सामानको मूल्य घटाउन सकिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘नेपालगन्जमा भन्दा सस्तो पर्छ ।’ कपडामा बार्गेनिङ गर्न सकिने र सस्तो पर्ने विश्वासले रूपैडिहाप्रतिको आकर्षण बढ्दो छ ।

अधिकांश उपभोक्ताले रूपैडिहाबाट घरायसी तथा व्यक्तिगत प्रयोजनका सामान भन्सार नतिरी ल्याउने गर्छन् । त्यसले स्वदेशी व्यापारीलाई पिरोल्ने गरेको छ । दैनिक कति नेपाली सीमापारि किनमेलमा जान्छन् भन्ने तथ्यांक छैन । रूपैडिहास्थित राष्ट्रिय व्यापार मण्डलका अनुसार त्यहाँ करिब एक हजार पसल छन् ।

अधिकांश खाद्यान्न, फेन्सी र थान कपडाका पसल हुन् । व्यापार मण्डलका अनुसार एउटा पसलले दैनिक ५ लाख रुपैयाँसम्मको सामान बिक्री गर्दै आएका छन् ।

थोक कपडा बिक्रेताका सञ्चालक भारतीय व्यापारी नरेन्द्रकुमार कुँवरले ९० प्रतिशत नेपाली ग्राहक आउने गरेको बताए । ‘बाँके मात्र होइन, दाङ, सुर्खेत, सल्यान, जाजरकोटबाट सामान किन्न ग्राहक आउँछन्,’ उनले भने, ‘मेरो पसलमा दैनिक ५ लाख रुपैयाँको हाराहारीमा कारोबार हुन्छ ।’ नेपालगन्जबाट रिक्सा, टाँगा, साइकल र मोटरसाइकलमा ६ किलोमिटर दूरी पार गरेर रूपैडिहा बजारमा किनमेल गर्न पुग्ने धेरै छन् ।

नेपालगन्जस्थित बाँके गाउँकी गीता शाहले सस्तो अनि राम्रो कपडा पाइने भएकाले दसैंका लागि कपडा किन्न सधैं रूपैडिहा आउने गरेको बताइन् । नेपालगन्जमा मान्छे हेरेर फरक मूल्य तोकिने भएका कारण रूपैडिहा जाने गरेको उनले बताइन् ।

इलाका प्रहरी चौकी जमुनाहका इन्चार्ज माधवप्रसाद रिजालले अन्य समयभन्दा चाडबाडका बेला नेपालीको आवतजावत बढेको बताए । नेपालगन्ज बजारमा साना–ठूला गरेर ६ हजारभन्दा बढी सामानले भरिएका पसल छन् । उपभोक्ता नभएपछि सुनसान छन् ।

प्रकाशित : आश्विन १८, २०७६ ०९:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×