मौलिकता हराएको शिक्षाका कारण पहिचान गुमाउदै नयाँ पुस्ता- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मौलिकता हराएको शिक्षाका कारण पहिचान गुमाउदै नयाँ पुस्ता

सुदर्शन पौडेल

काठमाडौँ — कोभिडपश्चातको अवस्थामा नेपाली समाजले आफ्ना पुरातन ज्ञान र सीपहरुलाई प्रारम्भिक शिक्षादेखि व्यावसायिक तालिमको माध्यमबाट जगेर्ना गर्नुपर्ने टड्कारो खाँचो महसुस गरेको छ । यसो भन्दैमा हाल विज्ञानको विकासबाट प्राप्त भएका उपलब्धिहरूलाई बिर्सनुपर्छ भनिएको होइन ।

विज्ञानले मानव जीवनयापनका क्रममा निर्वाह गर्नुपर्ने भूमिकाका सम्बन्धमा साधन वा माध्यमको रुपमा सहयोग गरेको हो । तर‚ त्यसलाई नै सबैथोक भएको ठान्ने मनोवृत्तिले प्राकृतिक विपत्तिको अवस्थामा मानिस निरीह भएको महसुस भयो ।

कोभिडको रोकथामका लागि विश्वव्यापी रुपमा सुझाइएका उपाय (बारम्बार साबुनपानीले हातधुने, कम्तीमा दुई मिटरको भौतिक दूरी कायम गर्ने र मास्कको प्रयोग गर्ने) बारेमा हाम्रा प्राचीन ग्रन्थहरूमा पनि उल्लेख गरिएको छ । हामीले त्यस्ता अन्य कयौं ज्ञान र सीपहरूको उपादेयताको सन्दर्भ खोजबिन गर्नुको सट्टा रुढि भन्दै हेला गर्‍यौं । महामारीपश्चात नयाँ सामान्यीकरणका लागि आममानिसलाई अभ्यस्त बनाउँदै गर्दा त्यस्ता ज्ञान र सीप निकै उपयोगी हुनसक्ने सम्भावना थियो । हाम्रै देशका विभिन्न जातजाती र क्षेत्रमा प्रचलनमा रहेका केही मौलिक ज्ञान र सीपहरूलाई युवाहरूले अनुसरण गरेको पाइँदैन । यसो हुनुमा हाम्रो घरपरिवार र समाजले अंगीकार गरेको सामाजिक-सांस्कृतिक र शिक्षा नीतिहरू जिम्मेवार छन् ।

आजकालका अभिभावक र उनीहरूका सन्तानबीच ठूलो संघर्ष चलेको देखिन्छ । बच्चा आफ्नो ईच्छाअनुसारका काममा लाग्न चाहन्छ तर पुरानो पुस्ता आफूले चाहेअनुसार काम गरोस् भन्ने चाहन्छ । यो द्विविधाका कारण उनीहरू न त आफूले चाहेको क्षेत्रमा दत्तचित्तका साथ लाग्न पाइरहेका छन्, न त अभिभावकले थोपरेको भूमिकामा अब्बल नै सावित हुन सकेका छन् । यो द्विविधाको उचित समाधान खोजिनुपर्ने हालको चुनौती हो । पुर्खाले जर्गेना गरेका परम्परागत ज्ञान र सीपहरूबाट नयाँ पुस्ताको रुची कम भएकाले ती क्रमिक रुपमा विलुप्त हुँदैछन् । यस्ता ज्ञान र सीपहरूको कुनै औपचारिक पढाइ पनि हुँदैन । यदाकदा केही प्राथमिक विद्यालयमा त्यस्ता मौलिक ज्ञान र सीपहरूको जगेर्ना गर्ने झिनो प्रयास भएता पनि उच्च शिक्षामा निरन्तरता नहुँदा त्यसअनुसारको पेशा/रोजगारी गर्ने सहज अवस्था छैन ।

साक्षर स्नातक उत्पादन
नेपालमा विश्वविद्यालयको शिक्षा हासिल गरेका अधिकांश ग्य्राजुयटहरू बेरोजगार छन् । त्यसको मुख्य कारण शिक्षा साक्षरतामा मात्रै सीमित हुनु हो । शिक्षाको प्रमाणपत्र भएपछि जागिर खानुपर्ने, आफ्ना पुर्खाको काम (शारीरिक श्रम पर्ने काम‚ जस्तैः खेती किसानी, लघु उद्यम) गर्न नचाहने प्रवृत्ति छ । यदाकदा यस्तो काममा लाग्नेलाई परिवार वा समाजले पनि इज्जत दिँदैनन् । फलस्वरुप कतिपय उच्च शिक्षाका प्रमाणपत्रधारीहरू अध्ययनको विषय र शैक्षिक योग्यताअनुसार नमिल्दो काममा लागेको पाइन्छ । कतिपय अवस्थामा साधारण साक्षरहरूका लागि छुट्याइएका काममा समेत उच्च शिक्षा हासिल गरेकाहरू प्रतिस्पर्धा गर्दछन् ।

शिक्षाको गुणस्तर निरन्तर ओरालो लाग्नुको मुख्य कारण आधुनिक शिक्षा जीवन र जगतको बारेमा चिन्तन मनन गर्नेभन्दा परीक्षामूखी हुनु हो । हाम्रो सन्दर्भमा आफ्नै परिवेशमा लेखिएका पाठ्यपुस्तक कम छन् । कतिपय शिक्षकहरू विद्यार्थीले प्रश्न सोधेको रुचाउँदैनन्‚ न त त्यस्ता प्रश्नको उत्तर खोज्न सघाउँछन् । निजी क्षेत्रका स्कुल कलेजहरू जसरी पनि आफ्ना विद्यार्थीहरू बढी नम्बरका साथ उत्तीर्ण होऊन् भन्ने ध्याउन्नमा लाग्छन् । विद्यार्थीलाई यन्त्रको रुपमा व्यवहार गर्ने तथा मौलिकता मरेको शिक्षाले भविष्यमा आउनसक्ने अवसर र चुनौतिको सामना गर्नसक्ने दक्ष नागरिक तयार पार्न सक्दैन ।

अहिलेको शिक्षा प्रचारमुखी भएको छ । समाजको सर्वाङ्गिण अध्ययन गरी पाठ्यक्रम बनेको हुन्थ्यो भने यसको उपयोगिता बढी हुन्थ्यो । व्यवहारिक र जीवन उपयोगी विषय चयन गरी त्यसको गहिराइसम्म पुगेर अध्ययन गराउन सकियो भने विद्यार्थीहरू समाजलाई बुझेर त्यसको विकासमा योगदान दिन योग्य हुन्थे । पुरानो शिक्षामा रहेको राष्ट्रिय विकास सेवाजस्ता सफल शैक्षिक गतिविधिलाई घोकन्ते शिक्षाले प्रतिस्थापन गर्‍यो । पाठ्यपुस्तक बाहेकका विविध पुस्तक बढ्ने कुरालाई प्रोत्साहन गरिएन । सीमित व्यक्तिहरूको इच्छामा भर पर्ने स्कुल तथा उच्च शिक्षाका कारण हालको शिक्षा डोजरे विकासजस्तो भएको छ ।

अग्रजको सामिप्यबाट सिकाइ
मेरो पुस्ता बाजेबज्यैको स्याहार सुसारमा हुर्केको पुस्ता हो । घरमा मानिसहरूको आवतजावत भइरहन्थ्यो; त्यहाँका संवाद, आतिथ्य सत्कार र एकअर्का प्रतिको व्यवहार, चालचलनआदीले धेरै कुरा सिकिन्थ्यो । आजकल घरमा त्यो वातावरण छैन । अधिकांश बच्चाहरू अग्रज पुस्ताभन्दा निकै टाढा एकल परिवारमा हुर्कंदै छन् । उनीहरू फुर्सदमा टोल/छिमेकका अन्य बालबालिकासँग खेल्ने, कुद्नेभन्दा मोबाइल वा कम्प्युटरमा गेम खेलेर भर्चुअल रियालिटीमै रमाउँछन् । सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय भएर समय बिताउँछन् । त्यसैले परिवारको दुःखभन्दा साथीको दुःखमा बढी चिन्तित हुन्छन् उनीहरू ।

केही महिनाअघि एक स्कुलका विद्यार्थीलाई स्वास्थ्य शिक्षाका बारेमा छलफल गर्ने क्रममा आफ्ना बाजेबज्यैको बाल्यकाल र युवावस्थाको वर्णन गरी लेख तयार पार्न लगाएको थिएँ । मेरो विश्वास थियो‚ यस्ता गतिविधिले बच्चाहरूले आफ्नो पुर्खाप्रति गर्व गर्न थाल्ने छन् । उहाँहरूका अनुभवबाट जीवन उपयोगी ज्ञान सिक्ने छन् । तर‚ अधिकांश विद्यार्थीहरूले या त बाजे पुस्तालाई भेट्नै नपाएको वा उहाँहरूको बारेमा अरुबाट पनि केही जानकारी नपाएको बताए । केही बाजे पुस्ताबारे जानकारी अरु समक्ष बाँड्न चाहेनन् । उनीहरूको हाउभाउले बुढो पुस्ताप्रति लाज झल्किन्थ्यो । यो अवस्थाका लागि हाम्रो सामाजिक र राजनीतिक परिवेश जिम्मेवार छ ।

आयातित भाषा र संस्कृति अनुशरण गर्नुलाई विकासको मानक मानेको समाजमा शिक्षा तथा सामाजिक व्यवहार पनि त्यसैअनुसार विकास हुँदै आएको पाइन्छ । यस किसिमका गतिविधिले अधिकांश बालबालिकाहरू अघिल्लो पुस्तासँग भावनात्मक रुपमा टाढा हुँदै गएको देखिन्छ । यो क्रम सहरमा धेरै र ग्रामीण क्षेत्रमा पनि क्रमिक रुपमा विस्तार हुँदैछ । फलस्वरुप नयाँ परिवेशमा परिवारको मूल्य मान्यतालाई वस्तुपरक भई बुझ्ने, आत्मसात् गर्ने र राम्रोका लागि योगदान गर्नुपर्नेमा अन्यथा हुँदै छ ।

कसैले पनि (भौतिक, आर्थिक, संवेगात्मक) योगदान वा सहअस्तित्वबिनाको सहुलियत वा सम्मान खोज्नु जायज हुँदैन । सामाजिक मूल्य मान्यता निर्वाहमा यस्ता उत्ताउलो र अशोभनीय व्यवहारहरू परिवार र समाजमा बढ्दै गएको पाइन्छ । यस्ता गतिविधि बढ्दै गएमा निकट भविष्यमा पारिवारिक विग्रह थप बढेर जानेछ ।

बच्चादेखि युवा अवधिमा सिकेका परम्परागत ज्ञान सीपले उनीहरूको पेशा व्यवसायको स्थापनादेखि मौलिक पहिचानको विकासका लागि समेत निकै उपयोगी हुन सक्छ । किनभने त्यस्तो अवस्थामा जिज्ञासु मन हुन्छ र अठोट गरेको प्राप्ति गर्न प्रतिबद्धता पनि हुने गर्दछ । त्यस समयमा अधिकांश परिवारमा बच्चालाई परम्परागत ज्ञान र सीपबाट टाढै राखिन्छ र बाह्य कुरालाई बढी महत्त्व दिइन्छ । ताकी आफूले भोगेको दुःख आफ्ना सन्तानले भोग्नु नपरोस् । फलस्वरुप खेतको आलीदेखि खानाको थालीमा धेरै बदलाव आएको छ । रैथाने बीउ नष्ट हुँदै गएका छन् । खाद्यान्नमा गुणस्तर खस्किन थालेको छ । पकाउने विधिका कारण पोषण नष्ट हुँदै गएको छ । भान्छाबाट पिर्का बाहिरिएको छ । आजकल कतिपय घरमा धेरै छाक चुलो बल्दैन । स्वाद फेर्ने वा रमाइलो गर्ने बाहानामा रेस्टुरेन्टमा खाना खाने प्रचलन बढेको छ ।

विभिन्न अवसरमा व्रत बस्ने चलन हराउँदै गएको छ । केही दिन वा साताको अन्तरालमा व्रत बस्नु स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुन्थ्यो । तर‚ आजकाल खान नजानेर पोषण नै हानिकारक बन्दैछ । परम्परागत विधिबाट तयार पारिने गुन्द्री, सुकुल, राडिपाखीको आसनले स्वास्थ्यमा पुर्‍याउने फाइदालाई डनलपले प्रतिस्थापन गर्दैछ । घाममा बसेर तेल मालिस गर्ने प्रचलनलाई पाउडरले प्रतिस्थापन गरेको छ । सानातिनादेखि गम्भीर बिरामी पर्दा उपचार गरिने विधिहरू दन्तेकथामा सीमित भएका छन् । यी र यस्तै कुराले हामी फरक थियौं । अहिले हाम्रो पहिचान खोज्नुपर्ने बेला आएको छ । यसका लागि मुख्य जिम्मेवार हामी व्यक्ति स्वयं नै हौं । र, यो बाटोमा समाजलाई डोर्‍याउँदै लैजाने राज्य संयन्त्र पनि दोषी छ ।

अन्तमा, हामी आफ्नो पहिचानका लागि नयाँ उपायहरूको खोजीमा छौं । यस्तो पहिचानको खोजी लवाइखवाइदेखि व्यापार-व्यवसायसम्म विस्तारित भएको छ । सामाजिक‚ आर्थिक र सांस्कृतिक पक्षमा तुलनात्मक रुपमा पिछडिएको समाजमा आज पनि परम्परागत ज्ञान र सीपहरू सीमित रुपमा भए पनि बचेको हुनसक्छ । यस्तो अवस्थामा ती समाजका ज्ञान र सीपलाई टपक्क टिपेर त्यसबारे अध्ययन-अनुसन्धान गरी परिवर्तित अवस्थामा उपयोगी हुने गरी ज्ञान र सीपको विकास गर्नु जरुरी छ । यसका लागि शिक्षक र विद्यार्थीहरूले पाठ्यक्रमभित्रै रहेर व्यक्ति र उसले बाँचेको सामाजिक, सांस्कृतिक तथा आर्थिक अवस्थाको अध्ययन र त्यसमा अन्तरनिहित राम्रा पक्षलाई अनुशरण गर्ने र सुधार्नुपर्ने पक्षहरूको बारेमा जनमत तयार पार्न उत्प्रेरित गर्ने शिक्षा नीति निर्माण र त्यसको कार्यान्वयनको खाँचो छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन ३०, २०७८ १४:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सत्याग्रहले देखाएको नेपालको ऐना

सुदर्शन पौडेल

डा. गोविन्द केसीको पछिल्लो सत्याग्रह २६औं दिनमा सरकारसँग आठबुँदे सहमति गरी अन्त्य भयो । विगतमा उहाँको सत्याग्रहले देशको चिकित्सा शिक्षामा धेरै परिवर्तन भएका छन् । तर, यसअघिका  पटकपटकका सम्झौता सरकारले बेवास्ता गरेका कारण सत्याग्रहले १९औं पटक पुनरावृत्त हुन पर्‍यो ।

केसीका सबै माग सबैलाई मन नपर्न सक्छन् । प्राथमिक वा स्कुल तहकै गुणस्तरीय शिक्षाको चासो नभइरहेका बेला खर्चिलो चिकित्साशिक्षा निःशुल्क हुनुपर्ने, पदाधिकारी नियुक्तिमा पुराना वा वरिष्ठलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने रटान लगाएको धेरैलाई मन परको छैन । नागरिक अभियन्ताले विषयवस्तुभन्दा पर हटेर केही नेताहरूप्रति आरोप–प्रत्यारोपमा उत्रनुलाई शोभनीय मान्न सकिन्न । यद्यपि केसीकै कारण चिकित्साशिक्षामा भ्रष्टाचार कम गर्न मद्दत मिलेको छ । तीनवटा कलेजले मात्र भए पनि चिकित्साशास्त्र र नर्सिङ स्नातक तहमा ७५ प्रतिशत छात्रवृत्तिको व्यवस्था लागू गरेका छन् । स्नातकोत्तरमा पनि बढी छात्रवृत्ति उपलब्ध भएको छ । चिकित्साशिक्षामा गुणस्तर कायम गराउने, उपचारात्मक सेवाको विशिष्टीकरण गर्ने उद्देश्यसाथ नीति–नियम तय गरिएका छन् । चिकित्साशिक्षा आयोगमार्फत एकीकृत भर्ना तथा अपारदर्शी (अध्ययन) शुल्क व्यवस्थापनजस्ता पेचिला पक्षहरूको समाधान खोजिएको छ । आज चिकित्साशिक्षा अध्ययन गर्ने विद्यार्थी र तिनका अभिभावक पनि अनियमितता गर्ने कलेजको खुलेर विरोध गर्न सक्ने भएका छन् । दुर्गम स्थानका बासिन्दाले केही सुधारिएको स्वास्थ्यसेवा महसुस गर्न पाएका छन् ।

केसीले उठाएको चिकित्साशिक्षाको विकेन्द्रीकरणलगायतका आवाज राज्यले आफ्नो नियमित जिम्मेवारीमा राखेर सुन्नुपर्ने हो । तिनको कार्यान्वयन हुन नसक्दा राज्यमाथि चौतर्फी आलोचना चुलियो । नागरिकका यस्तै असन्तुष्टिहरूको अभिव्यक्ति हुन् डा. केसी । एक अभियन्ताले राज्यमाथि दबाब सिर्जना गर्न यति लामो समयसम्म सत्याग्रह गरेका घटना विश्वमा दुर्लभ होलान् । केसीको सत्याग्रहबारे विश्वभर समाचार प्रसारण भए । उनको सामाजिक उचाइ बढिरहँदा नेपाली समाज (सरकार) को अनुदार अनुहार पटकपटक उदांगियो । समाचारदेखि समाजका जमघटमा राम्रा कुराको चर्चा कम, कुण्ठा बढी व्यक्त भयो । बच्चादेखि युवाको मनमस्तिष्कमा यही कुरा भरियो ।

मेरा नर्वेजियन साथीले फोन गरे, सत्याग्रहबारे मेरो विचार बुझ्न । उनको आशय स्पष्ट थियो कि नेपाल सरकारले सत्याग्रहीको आवाज दबाउन खोज्दै छ । उनले यतिसम्म भन्न भ्याए, ‘त्यो पीडा शान्तिगामी तीन करोड नेपालीले कसरी सहन सकेका ?’ उनको आक्रोश ममार्फत सरकारप्रति लक्षित थियो । भन्दै थिए, ‘देशको इज्जत राजनीतिक, सामाजिक सौहार्दतामा झल्किन्छ ।’ उनका भनाइ इन्कार गन सकिने कुनै तर्क थिएन, सिवाय लज्जाबोध र ग्लानि ।

नेपालका नेताहरू किन राजनीतिक, सामाजिक सौहार्दतामा दरिद्र भए होलान् ? जसले उनीहरूलाई त्यो पदमा आसीन गराए ती नागरिकको मुहारको ऐनामा आफ्नो अनुहार किन हेर्दैनन् ? शासनको बागडोर पाउँदा र नपाउँदाको रबैया किन फरक ? सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ, यहाँका राजनीतिक दल र त्यसका नेता कुनै पनि मान्य सिद्धान्त वा आदर्शबाट निर्देशित छैनन् । अर्कातर्फ हामी जनताले विभिन्न दलका पात्रलाई विभिन्न समयमा सत्ता जिम्मा त लगायौं तर तिनका गतिविधिको निष्पक्ष मूल्यांकन गरेनौं । हामी अन्धा, विवेकशून्य छौं । हाम्रो सामाजिक चेतमा ह्रास आएको ज्वलन्त उदाहरण हो, केसीको एउटै मागका लागि बारम्बारको सत्याग्रह । हामी विषयमा केन्द्रित भएर सोच्दा रहेनछौं । कुनै दल वा गुटको कुरालाई बोकेर हिँड्छौं । त्यसैले त नेता वा कर्मचारीबाट केही पाउने आसमा हरेक बेथितिलाई सहेर निरन्तर स्तुतिमा रमाइरहन्छौं ।

भ्रष्टाचारले देश निकै बदनाम हुँदै छ । आम्दानीको स्रोत नखुलेका व्यक्तिहरूको भड्किलो जीवनशैली, सडकमा थपिएका महँगा कार, ठूला होटलमा आयोजना हुने भेला वा समारोह त्यसका उपज हुन् । उच्च पदमा बस्नेले नियम तोड्न छुट पाएका घटना धेरै छन् । पैसाका लागि गर्नै पर्ने काम पनि नगर्ने वा गर्नै नहुने काम पनि गर्ने छवि स्थापित भएको छ । यहाँ नैतिकता गुमाएकाहरू पुरस्कृत भएका छन् । किसानको भैंसी मर्छ, खेती नासिन्छ तर उसले कतैबाट सहयोग पाउँदैन । राजनीतिक उच्चपदस्थ र उनीहरूको ‘गणेश परिक्रमा’ गर्नेहरू भने विभिन्न बहानामा राज्यकोष दोहन गरिरहन्छन् ।

कोभिड–१९ को बीचमा साधारण व्यक्तिका केही प्रतिनिधि कथाहरू राष्ट्रिय समाचार बने । त्यस्ता धेरै कथा निकै कष्टकर थिए । सडकपेटीमा नाम्लो च्यापिरहेकै अवस्थामा मृत भेटिएको मजदुरदेखि भोको पेटको डायरी लेख्ने युवकसम्म प्रतिनिधि पात्र हुन् । के राज्य साँच्चै त्यतिविघ्न कृतघ्न हुन सक्छ ? रोगभन्दा भोक सहन नसकेर गाँसको आसमा सडक–सडक भौंतारिएका मानिसको अवस्था देखेर पनि बेवास्ता गर्ने के नेता ?

विदेशमा अलपत्र परेका मजदुरलाई देश फर्किन घर–परिवारले ऋणधन गरी खर्च पठाए । यसरी फर्केकाहरूलाई सहाराको साटो उल्टै अपराधीजस्तो दुर्व्यवहार भयो । यस्ता घटनाको वृत्तान्त लगाएर सकिँदैन । आपत्कालीन स्वास्थ्य सेवा तथा उपचार सामग्री खरिदको दुरवस्था होस् कि क्वारेन्टिनमा आत्महत्या गरेका घटना, नेपाली समाजका विकृत ऐना हुन् । कोभिडको बीचमा स्वास्थ्यकर्मीमाथि दुर्व्यवहार भयो । त्यति बेला नेताहरूकै शैलीमा झल्कियो ऐनमा नागरिकहरूको मुहार ।

नेपालीले विदेशी भूमिमा इमानदार र मिहिनेतीको छवि बनाइरहँदा त्यो छवि स्वदेशमा निकै फितलो भइसक्यो । यसको मानवशास्त्रीय विश्लेषण होला । भनिन्छ नि परिवारमा विचलन आयो भने त्यसको जिम्मा घरमूलीको हुन्छ । देशमा आएको विचलनको जिम्मा शासकले लिनुपर्छ । सुध्रने कामको थालनी पनि नेताहरूबाटै हुनुपर्छ । आम मानिसले राजनीतिक नेतृत्वलाई दोष दिएर मात्र सुख पाउँदैन । राज्यसत्ताप्रति अन्धो भक्ति वा अन्धो विरोध दुवै घातक हुन्छन् । देशमा सत्य, न्याय, विवेकको प्रयोग गर्ने जमातको खडेरी पर्नु पक्कै पनि दुःखको कुरा हो । राजनीतिज्ञ, प्रशासक, व्यापारीहरूको जिम्मामा देर्श सुम्पेर निर्धक्क बस्न सकिने स्थिति कतै पनि छैन । जहाँ जनताले आफ्नो जिम्मेवारी भुल्छन् वा नेतालाई पुज्न थाल्छन्, जनता नागरिकबाट दासमा परिणत हुने सम्भावना बढ्छ ।

हाम्रै जस्तो अवस्थाका देशले आधा शताब्दीमा कति फड्को मारे भन्ने राम्रो उदाहरण मलेसिया छ । हाम्रो विगत र आगतमा राजनीतिक परिवर्तन धेरै भए । एकात्मक शासकीय पद्धतिबाट अगाडि बढ्दै जाँदा विभिन्न राजनीतिक तन्त्र हाबी हुँदै गए । यद्यपि नेता र जनतामा उही एकात्मक शासनको धङधङी नगएको आभास हुन्छ । नागरिक पाँच वर्षमा एक दिन होस गुमाउने अनि बाँकी दिन कतै पश्चात्ताप त कतै आशामा मृत्यु र जीवनको दोधारमा बाँच्नुपर्ने अवस्था छ । भ्रष्टाचार, व्यभिचार, दुर्व्यसनी बढेको छ । गरिबीको ग्राफ डरलाग्दो छ, देशको मुद्रास्फीति बढ्दै गएको, बेरोजगारी, अस्वस्थ बजार आदिले मानिसमा थप निराशा बढाउँदै छ ।

यो अवस्थामा नागरिकलाई विश्वासमा लिन हालका कतिपय संकीर्ण राजनीतिक गतिविधिमा तत्काल सुधार गर्नुपर्ने हुन्छ । व्यक्तिको देवत्वकरण कतै हुनुहुँदैन न नेता, न अभियन्ता । हाल राजनीतिक तथा अभियन्ताको भूमिकामा रहेका कतिपय पात्र देशको बदनामी गर्ने र नागरिकलाई दास बनाइरहने मनकांक्षाले निर्देशित भएको देखिन्छ । सुधारको थालनी आफैंबाट गर्नुपर्छ । यसका लागि अरूको बाटो हेरिरहनुपर्दैन । आत्मालोचनासहित सत्याग्रहीले उठाएका जायज माग र अन्य जनजीविकाका सवाल सत्य, न्याय, विवेककमार्फत आइन्दा फेरि नबल्झने गरी समाधान गर्न चुक्नु हुँदैन ।

(पौडेल पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा जनस्वास्थ्य विषयमा प्राध्यापन गर्छन् ।)

प्रकाशित : कार्तिक ८, २०७७ ११:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×