रुकुममा माओवादी प्रभाव उस्तै- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

रुकुममा माओवादी प्रभाव उस्तै

महेश केसी

रुकुम पश्चिम — २०६४ पछि निरन्तर जितिरहेका निर्वाचन क्षेत्रमा समेत माओवादीले हार बेहोरिरहेका बेला माओवादी आन्दोलनको उद्गम जिल्ला रुकुम भने अपवाद बनेको छ । २०६४ देखि निरन्तर उम्मेदवार बन्दै आएका माओवादी नेता जनार्दन शर्माले यसपटक २६ हजार बढी मतान्तरले विजयी बनेर माओवादीको साख राखे ।

२०६४ पछि भएका संविधानसभाका दुई र दुई संसदीय निर्वाचन हेर्दा जिल्लामा माओवादी झनै बलियो बन्दै गएको देखिन्छ । तर स्थानीय तह निर्वाचनको मत परिणाम भने माओवादीले सोचेजस्तो छैन ।

जिल्ला निर्वाचन कार्यालय रुकुम पश्चिमका अनुसार माओवादी नेता जनार्दन शर्माले प्रत्येक चुनावमा मतको प्रतिशत बढाउँदै लगेका छन् । उनले २०६४ सालमा ५७.११ प्रतिशत, २०७० सालमा ६३.२५ प्रतिशत, २०७४ सालमा ६६.२७ प्रतिशत र २०७९ सालमा ६९.०३ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका छन् ।

संघीयतापछि रुकुम पूर्व र पश्चिम गरी दुई जिल्लामा बाँडिएको थियो । रुकुम पश्चिममा माओवादी प्रभाव एकछत्र रहे पनि रुकुम पूर्वमा भने यस्तो देखिन्न । रुकुम पश्चिममा माओवादी प्रभाव कायम रहनुलाई माओवादी जनताको काममा निरन्तर लाग्नु र चुस्त संगठनात्मक सक्रियता भएको तर्क जिल्ला संयोजक सचिन रोकाले बताए । ‘हामीले जनयुद्धताका गरेका वाचा–प्रतिबद्धताअनुसार नै काम गरिरहेका छौं । यसकारण हामी निरन्तर जनअनमोदित भइरहेका छौं ।’

संसदीय निर्वाचनमा बलियो बने पनि स्थानीय तहको निर्वाचनमा भने माओवादी कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ । जस्तो कि, २०७४ को निर्वाचनमा जिल्ला ६ वटै स्थानीय तहमा जितेको माओवादी २०७९ को निर्वाचनमा भने दुई वटा स्थानीय तहमा पराजित भयो । इन्चार्ज रोकाले पार्टीभित्रको आन्तरिक पक्ष कमजोर हुँदा चुनाव हार्नुपरेको तर्क गरे ।

पछिल्लो स्थानीय निर्वाचनमा एमालेको सहयोगमा कांग्रेसले मुसीकोट नगरपालिका र बाँफिकोट गाउँपालिकाको प्रमुख र अध्यक्ष जितेको थियो । २०४८ मा तत्कालीन संयुक्त जनमोर्चाका उम्मेदवार जनार्दन शर्मा कांग्रेसका गोपालजीजङ्ग शाहसित पराजित भएका थिए । यो निर्वाचनमा शर्मा र शाह एउटै गठबन्धनमा रहेर चुनावमा सहभागी भए ।

ठूला दलहरू एक्लाएक्लै चुनाव नलड्ने बरु कहिले कसको त कहिले कसको समर्थनमा चुनावमा प्रस्तुत हुने गरेकाले जिल्लामा माओवादी कति बलियो छ भनेर भन्न सकिने स्थिति भने छैन । नागरिक अगुवा नरेन्द्र केसीले रुकुम पश्चिममा माओवादीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने हैसियतमा अरू दल नभएका कारण प्राविधिक हिसाबले जितिरहेको मान्छन् ।

उनले भने, ‘माओवादीले जनमत आफ्नो पक्षमा रहेको भने पनि अघिल्लोचोटि एमाले र यसपल्ट कांग्रेसका मतदाताको समर्थनमा जितेको हो । दलहरू एक्लाएक्लै चुनावी मैदानमा गएको भए माओवादीले चुनाव त जित्थ्यो होला तर उसको मत भने विगतको तुलनामा घट्थ्यो नै ।’ केसीले २०६४ पछि लगातार जितिरहेको माओवादीले जिल्लाको विकासका जनअपेक्षा पूरा गर्न नसकेको तर्क सुनाए ।

२०७४ सालको निर्वाचनमा एमालेको समर्थनमा माओवादीले रुकुम पश्चिममा जित हासिल गरेको थियो भने यसपटक कांग्रेसको समर्थनमा । माओवादी केन्द्र रुकुम पश्चिमका नेता धनवीर ओलीले एमाले र कांग्रेसको सहयोग नभएको भए पनि आफूहरूले जित्ने दाबी गर्छन् । ‘माओवादी केन्द्र यहाँको बलियो र लोकप्रिय शक्तिका रूपमा स्थापित भइसकेको छ ।’ उनले राष्ट्रिय परिस्थितिलाई मानेर अघिल्लोपल्ट एमाले र यसपटक कांग्रेससँग गठबन्धन गर्नुपर्ने अवस्था आएको बताए ।

रुकुम पश्चिमको भन्दा रुकुम पूर्वको अवस्था फरक छ । २०७४ को निर्वाचनमा माओवादीले जितेको रुकुम पूर्वमा यसपालि माओवादीको उपस्थिति फरक देखियो । कांग्रेसलगायतका दलसँग गठबन्धन गरेर माओवादी केन्द्रका तर्फबाट प्रतिनिधिसभामा पूर्णबहादुर घर्ती उम्मेदवार बनेका थिए । तर उनका विरुद्धमा माओवादीकै चन्द्रराज झाँक्रीले बागी उम्मेदवारी दिए । त्यस्तै प्रदेश १ मा माओवादीका जिल्ला इन्चार्ज तेजबहादुर ओली उम्मेदवार बन्दा प्रदेश कमिटी सदस्य सुरुल पुन बागी उम्मेदवारका रूपमा खडा भए ।

प्रदेश २ मा भने माओवादीले गठबन्धनको भागबन्डाबमोजिम कांग्रेसका धनबहादुर केसीलाई समर्थन गर्‍यो । यहाँ पनि माओवादीकै केशव रावल र नरहरि खड्काले बागी उम्मेदवारी दिए । निर्वाचनपछि प्रतिनिधिसभामा माओवादीका आधिकारिक उम्मेदवार पूर्णबहादुर घर्ती र प्रदेश २ माओवादी समर्थनमा उठेका कांग्रेस उम्मेदवार धनबहादुर केसीले जिते पनि प्रदेश १ मा बागी उम्मेदवार सुरुल पुनले जिते ।

पार्टीको आधिकारिक निर्णयलाई नमानेको भन्दै बागी उम्मेदवारी दिने चार जनासहित अन्य केही नेता–कार्यकर्तालाई माओवादी केन्द्र रुकुम पूर्वले कारबाही गरेको छ । सुरुल पुनसँगै उनलाई समर्थन गरेको भनेर लुम्बिनी प्रदेश कार्यालय सदस्य रहेका रामसुर बुढा र प्रदेश सदस्य एवम् पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाका अध्यक्षसमेत रहेका प्रदेश सदस्य पुनीराज घर्तीलाई कारबाही गरेपछि यतिबेला रुकुम पूर्वको माओवादीमा आन्तरिक कलह बढेको छ ।

अघिल्लोपल्ट पनि टिकट पाएर चुनाव जितेका तेजबहादुर ओली प्रदेशसभा सदस्यमा दोहोरिएर उम्मेदवार उठेपछि पुथाउत्तरगंगा र आसपासको क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गरेर सुरुलले स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका थिए । पार्टीभित्र अवसरहरूको समान बाँडफाँट हुन नसकेकाले गर्दा आफूहरूले स्वतन्त्र उम्मेदवारलाई समर्थन गरेको र कारबाही भोग्न तयार रहेको रामसुर बुढाको भनाइ छ ।

‘सधैं एउटै व्यक्तिले अवसर पाइराख्ने अनि पार्टीका लागि लडे–भिडेका अनि निरन्तर खटेकाहरू छुट्ने देखिएपछि हामीले विद्रोह गर्नुपरेको हो,’ रामसुर भन्छन्, ‘अब कसरी अगाडि बढ्न पार्टीले चाल्ने आगामी कदम लिने निर्णयमा निर्भर हुन्छ । अब जे पर्छ बेहोर्ने हो ।’

प्रकाशित : मंसिर १७, २०७९ ०९:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बाढीले उत्पादन घट्यो, खाद्यसंकट बढ्यो

बेमौसमी बाढीले भजनी, टीकापुर, कैलारी, जानकी र जोशीपुरका २० हजारभन्दा बढी परिवार प्रभावित 
मोहन बुडाऐर

धनगढी — कैलालीको भजनी नगरपालिका–३ पकडियाका सन्तोली डगौरा थारूले बाढीका कारण यो वर्ष खाद्यसंकट व्यहोर्नु परेको छ । उनले आफ्नो ११ कट्टा जग्गाको उत्पादनले वर्षभरि खाएर बचत खाद्यान्न बिक्री गर्दै आएकी थिइन् ।

धान र गहुँ दुवैको बचत भएको खाद्यान्न बिक्रीबाट उनको चार जनाको परिवारको घर खर्च पनि चल्थ्यो । गत वर्ष र यो वर्ष धानबाली भित्र्याउने बेलामा आएको बाढीले गर्दा उल्टै बेसाहा गर्नुपरेको छ । ‘धानबाली भित्र्याउने बेला असोजमा बाढी आएकाले भकारी रित्तै छन्,’ उनले भनिन्, ‘२४ क्विन्टल फल्ने खेतबाट चार क्विन्टल जति धान भित्र्याउन पाएँ । त्यो पनि बाढीले सुतेको बाली काटेकाले खान र बिक्री गर्न लायक छैन ।’

उनका अनुसार बाढीले डुबाएको धान कुट्दा काम नै नलाग्ने गरी टुटेर कनिया बन्ने गरेको छ । देख्दै कालो धान बिक्री पनि नहुने बताइन् । चार जनाको ज्यान परिवारका लागि भात खान यो वर्ष ४ क्विन्टल धान किन्नुपरेको उनले बताइन् । उनले घरसहित डुबानमा पर्दा दुई साता हुलाकी सडकमा बस्नुपरेको बताइन् ।

‘तीन दिन त भोकै बस्नुपर्‍यो । घरभित्रको अनाज र लत्ताकपडा सबै बग्यो । खेतको धान त के बाँकी रहन्थ्यो र ?’ उनले भनिन्, ‘सडकमा बास हुँदासम्म स्थानीय तह र विभिन्न संघसंस्थाहरूले बाँडेको खाद्यान्न खाएर बसेका थियौं । बाढी घटेर घर फर्केपछि कसले दिने ? त्यही दिनदेखि बेसाहा गरेर खानुपरेको छ ।’ उनले गत वर्ष पनि धान भित्र्याउने बेलामा बाढी आएको बताइन् । ‘यो वर्ष जसरी सबै धानबाली बगाएर नाश गरेको थियो,’ उनले भनिन्, ‘गएको वर्ष पनि धान किनेर खानुपर्‍यो ।’

अर्का स्थानीय रामदेव डगौराले पडकिया बस्तीमा पछिल्लो चार/पाँच वर्षदेखि बाढी लाग्ने समस्या बढेको बताए । उनले यो वर्ष र गएको असोज र कात्तिकको बेमौसमी वर्षाले धान भित्र्याउने बेला बाढी लागेको बताए । उनले यसअघिको वर्ष असारमा रोपेको धान बगाएर लगेको बताए । ‘जति बाढी लाग्ने समस्या बढ्दै गएको छ,’ उनले भने, ‘स्थानीय खाद्य संकटमा पर्दै गएका छन् ।’ उनले आफ्नो ७ कट्टा जग्गामा लगाएको धानबालीले वर्षभरि भात खान पुग्ने गरेको बताए । तर विगत तीन वर्षदेखि चामल किनेर खानु परेको बताए ।

उनका अनुसार थारू जातिको चलन साँझ–बिहानको दुवै छाक भात खाने हुन्छ । धानबाली बाढीको कारण नजोगिने भएकाले रोटी खान सुरु गरेको बताए । ‘खानलाई धान भएसम्म थारूले गहुँ त बीउका लागि मात्रै राखेर सबै बेच्ने गर्थेर्,’ उनले भने, ‘बाढीले गर्दा धान नपाउँदा गहुँसमेत बेच्न पाएका छैनौं । घर खर्च चलाउन मुस्किल भएको छ ।’

यस्तै, छविलाल पोख्रेलले बाढी नलागेको वर्षमा १ लाखको धान बेच्ने गरेको बताए । उनले आफ्नो डेढ बिघा जग्गाबाट उत्पादन हुने ४० क्विन्टल धानमध्ये आधा बिक्री गरेर घर खर्च चलाउने गरेको बताए । गत वर्ष र यसपालि उनले बाढीले गर्दा १० क्विन्टल धान पनि भित्र्याउन नपाएको बताए । ‘यो वर्ष भित्र्याउन पाएको १० क्विन्टल धान पनि बाढी लागेको खेतबाट हो,’ उनले भने, ‘बेच्न र खान लायक छैन, के गर्ने कुट्दा सबै धान कनिका हुन्छ । त्यही कनिका चामल खानुपर्छ ।’

एनले भजनीको पकडिया बस्तीका ६० परिवार बाढीले गत वर्षदेखि खाद्य संकट भोग्दै आएको बताए । उक्त बस्तीका अधिकांश परिवार किसानीमा निर्भर छन् । ‘यहाँ एउटा किसानसँग २ बिघाभन्दा बढी जमिन छैन,’ उनले भने, ‘आफूसँग भएको खेतबाट उत्पादित धान वर्षभरिलाई खान पुग्थ्यो । बचेको धान र गहुँ बेचेर घरखर्च चलाउने गर्दथे ।’

भजनी ३ पन्चराम चौधरी पनि बाढी नलागेको वर्ष १ लाखभन्दा बढीको धान बेच्ने गर्थे । बाढीले गर्दा बेसाहा गर्नुपर्ने दिनहरू आएको उनले बताए । उनको २ बिघा जग्गा छ । तर परिवार संख्या पनि ठूलो भएकाले वर्षमा २० क्विन्टल धान वर्षभरि खानलाई राख्नु पर्दथ्यो । उनको २ बिघाबाट ३५ देखि ४० क्विन्टल धान उत्पादन हुन्थ्यो । ‘बाढीले यो वर्ष १५ क्विन्टल जति पनि धान भएन,’ उनले भने, ‘यत्रो ठूलो परिवारलाई पाल्ने गाह्रो भयो ।’

उनले गहुँबाली नसप्रे परिवार पाल्न नसकिने बताए । ‘अब गहुँबालीको भरोसामा छ,’ उनले भने, ‘गहुँ बाली पनि मलको अभावले उत्पादकत्व घट्दै गएको छ । कहिले रोगले गहुँ बाली सप्रिँदैन । अहिल गहुँबालीको चिन्ता छ ।’ उनले गहुँबालीका लागि मल पर्याप्त पाउन नसकेको बताए । उनले धानबाली लगाउँदा प्रयोग गरेको मलका लागि लिएको ऋणसमेत तिर्न नपाएको बताए ।

उनले धानबालीका लागि ४० हजार लगानी गरेको बताए । गएको वर्षभन्दा अघि यति धेरै बाढीले नोक्सान नगर्ने गरेको बताए । ‘धान भित्र्याउने बेला बेमौसमी वर्षा हुँदैन्थ्यो,’ उनले भने, ‘गएको र यो वर्ष धान काटेर भित्र्याउने बेला वर्षा भयो । किसानले बढी क्षति व्यहोर्नुपरेको छ ।’ स्थानीय संरक्षणकर्मी विजय श्रेष्ठले पछिल्ला वर्षमा वन विनाश र वन वातावरणमा परेको असरको कारण कैलालीको सबैभन्दा बढी अन्न भण्डार रहेको भजनी क्षेत्रमा बाढीको समस्या निम्तिएको बताए ।

‘कैलालीका अधिकांश नदीनाला चुरेबाट उत्पन्न हुन्छन् । चुरे र चुरेफेदको वन जंगल विनाश भएको छ,’ उनले भने, ‘थोरै वर्षाले पनि पछिल्ला वर्षमा नोक्सान बढी हुने गरी बाढी आउने गरेको छ ।’

कैलालीको सबैभन्दा होचो तर बढी धान उत्पादन हुने क्षेत्रमा भजनी, टीकापुर, कैलारी, जानकी र जोशीपुर गाउँपालिका पर्छन् । असोजमा आएको बाढीले उक्त क्षेत्रका २० हजारभन्दा बढी परिवार बाढीबाट प्रभावित भएका छन् । बाढी घटेपछि उनीहरू घर फर्केका थिए । उक्त चार स्थानीय तहको बाढीको समस्याले कैलालीको वार्षिक अन्न उत्पादनमा समेत १५ प्रतिशतसम्मले कमी आएको कृषि ज्ञान केन्द्रका खगेन्द्र शर्माले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर १७, २०७९ ०९:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×