दसैंको किनमेल गाउँमै- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

दसैंको किनमेल गाउँमै

‘घरबाट चामल लिन सदरमुकाम जान ४ दिन हिँड्नुपर्थ्यो, अचेल सडकले घर नजिकै बजार आयो’
तुलाराम पाण्डे

कालीकोट — पलाता गाउँपालिका–९ थिर्पुका ६३ वर्षीय सज्जन कामी दसैंका लागि किनमेल गर्न सदरमुकाम मान्म जान छोडेको ५ वर्ष पुग्यो । गाउँमा सडक नपुग्दासम्म उनी सदरमुकाम आई खाद्य संस्थानमा घण्टौं लाइन लागेर दसैंका लागि चामल किनेर लैजान्थे ।

अहिले कर्णाली करिडोर हुँदै घाटजिउलामा सुर्खेतबाट ट्रकले चामल ल्याउँछ । ४ छोरा, ३ छोरी र बूढाबूढी गरेर ९ जनाको परिवार पाल्न उनले लामो समय भारतमा ज्याला मजदुरी गरे भने युवा अवस्थामा बर्दियाको राजापुर, कैलालीको कटासे, चिसापानी, सुर्खेत र मान्मबाट पिठ्युँमा बोकेर दैनिक उपभोग्य सामग्री ल्याए ।

‘घरबाट चामल लिन सदरमुकाम मान्म जान पनि कम्तीमा चार दिन हिँड्नुपर्ने बाध्यता थियो,’ उनले भने, ‘अचेल सडकले घर नजिकै बजार आयो, नुन–तेल र दाल–चामल गाउँकै पसलबाट किन्छौं ।’ उनका अनुसार मान्म गए पनि नेताको भनसुनमा प्रशासनले टाढाको मान्छे भनेर १५ केजी मात्र चामल दिने दिन्थ्यो ।

नरहरिनाथ–५ रुप्साकी ४२ वर्षीया संगीता सहकारी डोकोमा ५ धार्नी (२५ माना) घिउ र २ पाथी सिमी बोकेर सोमबार स्थानीय डाडामाडु बजार पुगिन् । घिउ प्रतिमाना २ सय रुपैयाँ र सिमी प्रतिकेजी १ सय ८० मा बिक्री गरिन् ।

त्यो पैसाले दसैंका लागि २५ किलो चामल, २ किलो चिनी, ५ किलो नुन, बालबालिकाका लागि केही लत्ताकपडा र एक पेटी साबुन किनिन् । ‘केही रैगो (खरिद गर्न छुट्यो) भन्या भोलिउडा (फेरि) आउला,’ उनले स्थानीय लवजमा भनिन्, ‘ आज्बेली (आजभोलि) त घरैथी (घर नजिकै) हाट (बजार) छ, मैथ हड्नु पड्डैन (धेरै हिड्नु पर्दैन) ।’

नुन, तेललगायत दैनिक उपभोग्य वस्तु र लत्ताकपडा खरिद गर्न सुर्खेत, कैलाली चिसापानी पुगेको सुनाउने बोगटीले सडकसँगै बजार पनि सर्दै आएर अहिले गाउँसम्म पुगेको बताइन् । तिलागुफा–१ नाग्मकी जयकन्या उपाध्यायको बजार पनि घर नजिकै छ । कालीकोट र जुम्लाको सिमानामा पर्ने नाग्ममा दसैंको किनमेल गर्नेहरू बढेपछि अहिले बजार नै गुल्जार छ । तिलागुफा नगरपालिकाको प्रमुख बजार भएकाले पनि स्थानीयले घरमा उत्पादन गरेका स्याउ, सिमी, ओखर बेच्ने र तलबाट ल्याइएको खाद्यान्न तथा अन्य उपभोग्य वस्तु खरिद गर्छन् ।

सडकले दैनिकी सहज भएको उपाध्यायले बताइन् । ‘पहिलेका दुःख त भनिसाध्यै छैन,’ उनले भनिन्, ‘गाउँका आफन्तसँग बाटोमा खाने सामल (चामल र पिठो) बोकेर ओडारमा बास बस्दै चिसापानी पुगेर फर्किन १५/२० दिन लाग्थ्यो, उहिलेका मान्ठ (मानिस) दुःखारी भए पनि अहिले सुख गाउँमै आएको छ ।’

सडक पहुँच विस्तारसँगै महिनौ भारी बोकेर हाट बजार गर्नुपर्ने दूरदराजका बासिन्दाको गाउँमै बजार भएपछि दैनिकी फेरिएको छ । गाउँमा अहिले आर्थिक कारोबार पनि बढेको छ ।

दैलेखको टुनीबगर, कालीकोटको जीते हुँदै एक वर्षदेखि नरहरिनाथ–३ डाडामाडुमा होलसेल पसल सञ्चालन गर्दै आएका उमेश जनरल स्टोर्सका सञ्चालक रतनबहादुर सहकारीले गाउँमै दैनिक १ लाख रुपैयाँसम्मको कारोबार गर्छन् । उनले स्थानीयले उत्पादन गरेको कृषि उपज बजार पठाउने र बजारका दैनिक उपभोग्य सामान दाल, चामल, नुन, तेल, चिनी, मैदा, साबुन, पेय पदार्थ, लत्ताकपडालगायत सामान पसलबाट बेचिरहेका छन् ।

कर्णाली राजमार्ग सञ्चालनमा आउनु अघिसम्म कालीकोटको कर्णाली भेग ) रास्कोट, सान्नीत्रिवेणी, नरहरिनाथ, पचालझरना र पलाताका बासिन्दा एक दशकअघिसम्म दसैं मनाउने सामानको जोहो गर्न सुर्खेत झर्थे । गाउँमा सडकसँगै रोजगारी पनि पाइन थालेपछि मजदुरीका लागि भारत जाने चलनमा कमी आएको लुयाटाका विशाखर देवकोटाले बताए ।

संघीयताअघिसम्म कालीकोटको सदरमुकाम मान्म मात्र बजार केन्द्र रहेकोमा हाल स्थानीय तह बनेसँगै गाउँगाउँमा बजार केन्द्र स्थापना भएका छन् । साविकका ५ वटा गाविस मिलेर बनेको नरहरिनाथको केन्द्र कुमालगाउँमा अहिले झन्डै १ सय पसल र होटेल सञ्चालनमा छन् । स्थानीय सहकारीका अध्यक्ष हिरामणि उपाध्यायले आर्थिक कारोबार बढेपछि कुमालगाउँमा एउटा बैंक र ५ वटा सहकारी संस्था खुलेको बताए ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ ०९:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अस्पतालमै छैन न्यूनतम सेवा

प्रकाश बराल

बागलुङ — संविधानले सबै नागरिकलाई न्यूनतम स्वास्थ्य सेवा पाउने हक दिएको छ । धारा ३५ ले दिएको स्वास्थ्यको हक पूरा गर्न सबै स्वास्थ्य संस्थामा न्यूनतम सूचक पूरा गर्नुपर्ने कानुनी प्रावधान छ ।

तर बागलुङका सबै संस्थामा अझै न्यूनतम सूचक पूरा भएका छैनन् । कुल एक सय अंकमध्ये २० अंक सुशासनमा, ६० अंक चिकित्सकीय सेवामा र २० अंक सहयोग र व्यवस्थापनमा दिने प्रावधान छ ।

सोहीअनुसार स्वास्थ्य कार्यालयले जिल्ला भरका ६० वटा संस्थामा अनुगमन गरेर सूचकको पहिचान गर्न थालेको छ । काम थालिएका संस्थामा न्यूनतम सूचक पूरा हुन नसकेको भेटिएको स्वास्थ्य कार्यालय बागलुङका जनस्वास्थ्य निरीक्षक देवप्रकाश घिमिरेले बताए ।

सदरमुकामस्थित धौलागिरि अस्पतालमा गरिएको अध्ययनमा अस्पतालले ८३ अंक पाएको छ । मापदण्डअनुसार कम्तीमा ८४ अंक ल्याएपछि उक्त संस्थामा हरियो संकेत गरिन्छ । हरियो संकेत भनेको न्यूनतम मापदण्ड पूरा गरेको भन्ने हो । उत्कृष्ट बन्नका लागि ९० देखि शतप्रतिशत अंक पाउनुपर्छ । ‘तोकिएका सूचक पूरा गरी ८४ अंक पाएको संस्थाले न्यूनतम सेवा दिएको भन्ने ठहर हुन्छ,’ घिमिरेले भने, ‘बागलुङमा त्यस्तो भेटिएका छैनन्, अनुगमन पनि हुँदै छ ।’ कार्यालयले अनुगमन मूल्यांकनको काम थालेको उनले बताए ।

कार्यालयले वर्षमा दुई पटक ती संस्थाको अनुगमन र मूल्यांकन गर्नुपर्ने प्रावधान छ । दुई वर्षअघि नै यो व्यवस्था सुरु भएपनि जिल्ला तहमा बल्ल सञ्चालनमा आउन थालेको हो । बागलुङले चालु वर्षदेखि मात्रै अनुगमनको काम थालेको हो । ‘एकैपटक सबै पालिका र स्वास्थ्य संस्थामा पुग्न नसकिने भएकाले पालिकाको समन्वयमा काम गर्छौं’, घिमिरेले भने, ‘सुधार गर्नुपर्ने विषय पनि औंल्याएपछि क्रमशः सुधार हुन सक्छ ।’ न्यूनतम सेवा मापदण्ड पूरा भएका संस्थालाई कार्यालयले हरियो रंग दिने गरेको हो । न्यूनतम अंक पाउन नसक्नेलाई क्रमशः नीलो, पहेँलो र सेतो रंग दिइन्छ ।

दुई वर्षअघिको तयारी भए पनि कार्यालयले हालै बागलुङ नगरपालिकाको नारायणस्थान स्वास्थ्य चौकीबाट अनुगमन थालेको थियो । उक्त चौकीले भने ७९ अंक मात्रै पाएको हो । सूचक अनुगमनमा फेयरमेड फाउन्डेसन र नगर स्वास्थ्य शाखाले साथ दिएका थिए ।

केही सूचक पूरा गर्न सुझाव दिइएको नगर स्वास्थ्य शाखाका प्रमुख रामप्रसाद खनालले बताए । अनुगमनमा स्वास्थ्य संस्थाले २ सय ५८ वटा सूचकलाई आधार मानेर मापन गरेको हो । तीमध्ये नारायणस्थान स्वास्थ्य चौकीले २ सय ४ वटा सूचकमा गुणस्तरीय सेवा दिएको भेटिएको थियो ।

बर्थिङ सेन्टरमा सबैभन्दा धेरै सूचक पूरा गर्नुपर्ने प्रावधान छ । ‘केही सूचक पूरा छन्, केही पूरा गर्न खोजेका छौं, छिटै ८५ अंक पाउने प्रयासमा छौं,’ नारायणस्थान स्वास्थ्य चौकीका प्रमुख ऋषिराम शर्माले भने, ‘अर्को ६ महिनामा निलो रंग पाउँछौं ।’ बिरामीले गुणस्तरीय सेवा पाउनका लागि अनुगमनको काम थालिएको हो । सूचकमा सरसफाइ र सेवाप्रवाहलाई बढी चासोका साथ अनुगमन गरिन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ ०९:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×