आयुर्वेद केन्द्रमा एउटै औषधि छैन- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आयुर्वेद केन्द्रमा एउटै औषधि छैन

पछिल्लो समय आयुर्वेद औषधिप्रति बिरामीको आकर्षण बढे पनि औषधि नहुँदा उनीहरु मर्कामा
डीबी बुढा

जुम्ला — चन्दननाथ नगरपालिका–१० स्थित जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्रमा आयुर्वेदिकका सबैखाले औषधिको अभाव भएपछि बिरामी रित्तो हात फर्कन बाध्य छन् । केन्द्रमा दैनिक ३० देखि ५० जनासम्म बिरामी उपचारका लागि जाने गरे पनि औषधि पाइँदैन । स्वास्थ्य केन्द्रमा अनिवार्य रुपमा हुनुपर्ने २३ प्रकारका आयुर्वेदिक औषधीमा कुनै पनि छैनन् ।

केन्द्रमा सबैभन्दा बढी दीर्घरोगीहरू उपचारका लागि जान्छन् । ‘स्वास्थ्यकर्मीले चेक गर्छन्, अनि औषधि छैन भन्दै पठाउँछन्,’ स्थानीय पूर्णलाल खत्रीले भने, ‘औषधि नभएको केन्द्रमा जाने र फर्किने काम मात्र हुन्छ ।’ उनले पछिल्लो समय आयुर्वेद औषधिप्रति बिरामीको आकर्षण बढे पनि औषधि नहुँदा उनीहरू मर्कामा परेको बताए । उनका अनुसार जिल्लामा आयुर्वेद औषधालयसमेत नहुँदा बिरामीलाई सुर्खेत र नेपालगन्जबाट औषधि मगाएर सेवन गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

केन्द्र ५ महिनादेखि प्रमुखविहीन छ । तत्कालीन कार्यालय प्रमुख देवेन्द्र ठाकुर सरुवा भए पनि अहिलेसम्म उनको ठाउँमा कसैलाई पठाइएको थिएन । प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयले वुधवार जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख कृष्ण सापकोटालाई आर्युवेदिक स्वास्थ्य केन्द्र हेर्न जिम्मा दिएको छ । ठाकुरको गत पुसमा सरुवा भएको थियो । कार्यालय प्रमुख नहुँदा आर्थिक र प्रशासनिक काम पनि ठप्प भएको कर्मचारीहरूको भनाइ छ । ‘औषधि सकिएको छ, खरिद गर्ने अधिकार पनि छैन,’ वैद्य गोरखबहादुर रावतले भने, ‘बिरामी रित्तो हात फर्काउनुको पीडा हामीलाई पनि छ, ५ महिनाअघि ल्याएको औषधि, प्रयोगशालाका सामान र फर्निचरको भुक्तानी गर्न पनि बाँकी छ ।’ उनले पहिले खरिद गरेको औषधि सबै सकिएको जनाए । ५ महिनादेखि आफूहरूले तलबसमेत नपाएको उनको गुनासो छ ।

नागरिकको स्वास्थ्य अधिकार सुनिश्चित गर्न स्थापना भएको स्वास्थ्य केन्द्र धरापमा पर्दा पनि स्थानीय सरकार मौन बसेको स्थानीय अगुवा राजुशरण न्यौपानेले बताए । उनका अनुसार केन्द्रमा कर्मचारी, औषधि र पूर्वाधारको अभाव हुँदा केन्द्र नै धरापमा परेको छ । उनले भने, ‘उपचार गर्न आएका बिरामी औषधिबिनै खाली हात फर्कनुपरेको छ ।’

सामाजिक विकास मन्त्रालयले यो वर्ष केन्द्रको भवन मर्मतका लागि २० लाख र नयाँ भवनको डीपीआरका लागि ५ लाख रुपैयाँ छुट्याएको छ । तर कार्यालय प्रमुख नहुँदा दुवै काम सुरु हुन नसकेको वैद्य रावतले बताए । उनका अनुसार नागरिक आरोग्य केन्द्र स्थापनाको काम पनि अलपत्र परेको छ । ‘एक साताभित्र सरकारले कार्यालय प्रमुख नपठाए सबै रकम फ्रिज जाने जोखिम छ,’ उनले भने, ‘आर्थिक अख्तियारी नहुँदा घरभाडा, बिजुली महसुललगायत सामान्य खर्च पनि गर्न नसकिने अवस्था आयो ।’ उनका अनुसार केन्द्रमा दुई जना स्थायी र १३ करारका कर्मचारी छन् । आयुर्वेदिक केन्द्रमा लेखापाल पनि नभएपछि कोलेनिकाका लेखपालले काम चलाएका छन् । प्रमुख जिल्ला अधिकारी विजयाकुमारी प्रसाईंले आयुर्वेद अस्पतालको समस्या समाधान गर्न प्रदेश सरकारसँग समन्वय भइरहेको बताइन् ।

प्रकाशित : असार ९, २०७९ ०८:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खडेरीले खायो बाली

‘असार लागे पनि पानी नपरेपछि धान रोप्न मुस्किल भएको छ’
राजबहादुर शाही, विप्लव महर्जन

मुगु, सल्यान — लामो खडेरीका कारण अन्नबाली सुक्न थालेपछि यहाँका किसान चिन्तित बनेका छन् । असार सुरु भइसक्दा पनि वर्षा नहुँदा खेतबारीमा रोपेको धान, चैते कोदो, कागुनो सुक्दै गएको छ ।

खडेरीका कारण सीमित अन्नबाली मात्र नभएर बारीमा लगाएको खुर्सानी, टमाटर, प्याज, लसुन, फर्सी, काँक्रोलगायत बिरुवा सुकेका छन् । खडेरीले धानको बेर्नासमेत सुक्न थालेपछि किसानलाई रोपाइँ गर्न गाह्रो हुन थालेको छायानाथरारा नगरपालिकास्थित रुगागाउँकी हजारमति लावडले बताइन् । ‘आकाशबाट पानी आउँदैन, खडेरीले खेतबारीको सबै बाली सुक्न थाल्यो,’ उनले भनिन्, ‘असार लागे पनि पानी नपरेपछि धान रोप्न मुस्किल भएको छ ।’

सिँचाइ कुलोको सुविधा भएका किसानले खेतबारीमा पानी हालेर अन्नबाली जोगाउन थालेका छन् । सिँचाइबाट वञ्चित किसान आकाशे पानीको प्रतीक्षामा बसेका छन् । खडेरीले पानीका मुहानसमेत सुक्न थालेको र कर्णाली नदीको बहाव पनि घट्दै गएको लावडले बताइन् । खडेरीले कुलोको पानी सुक्न थालेपछि रोपाइँ गर्न मुस्किल हुने अवस्था आएको सोरु गाउँपालिका–४ का अक्क बुढाको भनाइ छ । उनका अनुसार लेकाली बस्तीमा चिस्यानका कारण अन्नबालीको बोट हरियो देखिए पनि बेंसीतिरका रुघा, थार्प, कार्कीबाडा, भामबाडा, रोवालगायत गाउँ अन्नबाली घाममा सुकेर पहेँला बन्दै गएका छन् ।

‘असार लाग्यो, पानी नै पर्दैन, पानी पर्छ कि भनेर आकासतिर हेर्ने काम मात्र भएको छ,’ उनले भने, ‘कहिलेकाँही आकाशमा बादल देखिन्छ तर डाँडाकाँडातिर हल्का पानी परेर बादल फाट्छ ।’ खडेरीले वनपाखाको घाँस सुकेपछि गाईभैंसी, भेडाबाख्रा र घोडाखच्चर चराउन समस्या भएको उनको भनाइ छ । खडेरीका कारण फलफूलका बोट पनि ओइलाउँदै गएको स्थानीय मञ्जन कार्कीले बताए । उनका अनुसार पानी पार्न स्थानीयले देउताका थानहरूमा पूजा गर्न थालेका छन् ।

‘असार लागि सक्दा पनि वर्षा नहुने संकेत देखा परेपछि कुल देउता र अन्य देउताका थानहरूमा भाकल गर्न थालेका छौं,’ उनले भने, ‘१/२ दिनभित्र पानी नपरे यो वर्ष अन्न उत्पादन शून्य हुने देखियो ।’ मनसुन भित्रिसकेकाले यही साता वर्षा सुरु हुने अनुमान रहेको जिल्ला कृषि विकास अधिकृत खेमराज शाहीले बताए ।

खडेरीले रोपाइँ भएन

सल्यानको छत्रेश्वरी गाउँपालिका–६ का मीनबहादुर खत्रीले एक साताअघि खेत जोतेर रोपाइँका लागि तयार पारेका छन् । ‘पानी नपर्दा जोतेको खेत पनि सुक्यो,’ उनले भने, ‘पानी पर्ला कि भनेर खनजोत गरियो, ब्याड राखेको बीउ पनि खडेरीले ओइलाउन लाग्यो, यस्तै खडेरी परे साउनअघि रोपाइँ नहुने देखियो ।’ गत वर्ष यतिबेला सबै खेत रोपिसकेका शारदा नगरपालिका–१ शान्तिनगरका हेरम बुढाथोकी पनि आकासे पानीको प्रतीक्षामा छन् ।

गत वर्ष असार पहिलो सातासम्म सल्यानमा झन्डै ९० प्रतिशत रोपाइँ सकिएको थियो । तर यो वर्ष मुस्किलले २५ प्रतिशत मात्र रोपाइँ हुन सकेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको तथ्यांक छ । ‘खडेरीका कारण ब्याडसमेत सुक्न थाल्यो,’ बुढाथोकीले भने, ‘जोतिसकेका खेतहरू फाटेर धुजाधुजा परेका छन् ।’ खडेरीका कारण रोपाइँ सकिएका खेतमा पनि सिँचाइ समस्या भएको छत्रेश्वरी–६ की सुशीला घर्तीले बताइन् । ‘सिँचाइ सुविधा छ भनेर हतारहतार रोपाइँ गरियो, तर अहिले शारदा नदी सुकेपछि रोपो सुक्न थालेको छ,’ उनले भनिन्, ‘कुलोमा सानो पानी आउँदा खेतमा पानी लगाउन कम्तीमा एक साता कुर्नुपर्ने बाध्यता भयो ।’

शारदा नदी किनारको चैबाङज्युलाका सबै खेत अहिले बाँझै छन् । ‘आकासबाट वर्षा हुँदैन, नदीमा पानी सुक्यो,’ स्थानीय कमलबहादुर विकले भने, ‘पोहरसाल यति बेला सबै जिउलोमा रोपाइँ सकिएको थियो, अहिले कसैले पनि सुरु गरेका छैनौं ।’ उनका अनुसार जिउलोमा झण्डै १ सय ५० परिवारका खेतहरू छन् । सबैले २ देखि ५ पाथीसम्मको धानको बीउ राखेको उनले जानकारी दिए । खडेरीका कारण पाखाबारीमा लगाएको मकैसमेत सुक्न थालेको उनको गुनासो छ ।

कृषि विकास कार्यालयका सूचना अधिकारी रेशमबहादुर बस्नेतले खडेरीका कारण किसानहरू मारमा परेको बताए । उनका अनुसार अहिले जिल्लाका सबैजसो ठूला फाँटहरू बाँझा छन् । ‘ब्याडको बीउ त हुर्किसकेको छ, तर वर्षा नहुँदा सबैतिर रोपाइँ रोकियो,’ उनले भने, ‘सिँचाइको सुविधा पर्याप्त भएका किसानले मात्र अहिलेसम्म रोपाइँ सकेका छन् ।’ उनका अनुसार गत वर्ष यही समयसम्ममा ९० प्रतिशत रोपाइँ सकिएकोमा यो वर्ष करिब २५ प्रतिशत मात्र रोपाइ सकिएको छ । सल्यानमा बर्सेनि ७ हजार ८४ हेक्टर जग्गामा धानखेती हुने गरेको कार्यालयको तथ्यांक छ ।

प्रकाशित : असार ९, २०७९ ०८:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×