वन्यजन्तुको त्रासले गाउँ छाड्दै- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार

वन्यजन्तुको त्रासले गाउँ छाड्दै

विप्लव महर्जन

सल्यान — बाँके राष्ट्रिय निकुन्जमा बढ्दै गरेका बाघ, भालु, बँदेललगायत वन्यजन्तु दिउँसै गाउँ पस्न थालेपछि कालीमाटी गाउँपालिका–७ काप्रेचौर, हाउखोला, आम्बास, बाटुले, याङलगायत गाउँका बासिन्दा धमाधम बसाइ सर्न थालेका छन् । वन्यजन्तुले गाईभैंसी, गोरु, भेडाबाख्रालगायत चौपाया मार्ने र स्थानीयलाई समेत आक्रमण गर्ने क्रम बढेपछि स्थानीयले गाउँ छोड्न थालेका हुन् । 

निकुञ्ज र आसपासका सामुदायिक वनहरूबाट दिउँसै जंगली जनावर घरगोठमा पसेर पशुहरू मार्ने, बँदेल र बाँदरले खेतबारीमा लगाएको बालीनाली सखाप पार्ने गरेको स्थानीयको गुनासो छ । पछिल्लो समय आसपासका गाउँका बासिन्दालाई आक्रमण गर्न थालेपछि स्थानीयबासी थप त्रासमा छन् । वन्यजन्तुको त्रासका कारण ३ वर्षको अवधिमा झण्डै १ सय परिवारले बसाइ सरेको स्थानीय लालबहादुर सुनारले बताए ।

बाघ, भालु तथा बँदेलका कारण अहिले स्थानीयहरू घाँसपातका लागि दिउँसो पनि जंगलमा जान डराउन थालेका छन् । ‘अब त एक्लै घर बाहिर निस्कन पनि समस्या भइसक्यो,’ उनले भने, ‘कतिखेर हुलका हुल वन्यजन्तु गाउँ पस्छन् पत्तै हुँदैन ।’ उनले वन्यजन्तु धपाउन अनेक उपाय गरे पनि सफल हुन नसकेको बताए । बस्ती आसपासका क्षेत्रमा जंगली जनावर दिउँसै हिँडडुल गर्ने भएकाले स्कुले बालबालिका पनि त्रसित हुने गरेको उनले गुनासो गरे । उनले पछिल्लो समय निकुञ्जमा वन्यजन्तु बढ्दा आफूहरू समस्यामा परेको जानकारी दिए ।

बस्ती आसपासमा दैनिकजसो बाघ, भालु देखिरहने स्थानीय कर्णबहादुर सुनारले बताए । उनका अनुसार २ साताअघि मात्र घाँसदाउरा गर्न जंगल गएका स्थानीय महिला बाघ देखेपछि भागाभाग गरेर बाँचेका थिए । ‘कुनै समय हाम्रा लागि जंगल नै सबथोक थियो,’ उनले भने, ‘अहिले त घाँसदाउरा गर्न नै समस्या हुन थाल्यो ।’ उनले वन्यजन्तुको डरले दिउँसै गाउँ सुनसान हुन थालेको बताए ।

वन्यजन्तुकै कारण अधिकांश स्थानीयले बाली लगाउन छोडेका छन् । ‘बाली लगाएर के गर्ने ? पाक्ने बेलामा वन्यजन्तुको हुल आएर सबै बाली नष्ट गरिदिन्छ,’ स्थानीय शसिला सुनारले भनिन्, ‘बाली लगाउन छोडेका ३/४ वर्ष भयो, अहिले त गाउँ नै उराठ देखिन्छ ।’ उनले वर्षभरि खान पुग्ने जग्गा बाँझो हुन थालेपछि बाहिरको खाद्यान्नको भर पर्नुपरेको गुनासो गरिन् । वन्यजन्तुकै त्रासले यो वर्ष झण्डै ४० परिवारले गाउँ छोडेको उनले जानकारी दिइन् । उनका अनुसार यो वर्ष याङबाट मात्रै १० परिवारले अन्यत्र बसाइ सरेका छन् ।

स्थानीय मानबहादुर रानाले राष्ट्रिय निकुञ्जको नियमले आफूहरूलाई झन् समस्यामा पारेको बताए । ‘निकुञ्ज भएकाले जनावर मार्न पाइँदैन । जनावर मारे कारबाहीमा परिन्छ,’ उनले भने, ‘आफ्नै गाउँमा पनि आफ्नै ज्यानको सुरक्षा भएन ।’ वन्यजन्तुकै कारण खेतबारी बाँझो रहँदा तराइको अन्नको भरमा बाच्नुपरेको उनको भनाइ छ । हुनेखानेहरू विकल्प रोजेर अन्यत्र बसाइ सरे पनि विपन्न परिवारले गाउँ छोड्न नसकेको उनको भनाइ छ ।

स्थानीय नन्दराम ओली पनि बसाइ सर्ने तयारीमा छन् । ‘यहाँको जग्गा जमिन बेच्न खोजे पनि कोही आउँदैनन्,’ उनले भने, ‘भर्खरै कोहलपुरमा एैलानी जग्गा किनेर आएको छु, अब एक/दुई हप्तामै बसाइ सर्ने योजना छ ।’ उनले छिमेकी जिल्लाहरूमा बाघले मान्छे मारेको खबरले आफूहरू थप त्रसित हुने गरेको बताए ।

प्रकाशित : चैत्र ९, २०७८ १३:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रेडपान्डा संरक्षणमा बढ्यो चासो

काशीराम डाँगी

रोल्पा — रोल्पाको पूर्वी र उत्तरी पहाडमा पाइने लोपोन्मुख रेडपान्डाको चोरी सिकार बढेपछि स्थानीयले संरक्षणमा चासो देखाएका छन् । रेडपान्डाको चोरी सिकार भइरहेकामा चिन्तित हुँदै सरोकारवालाले राज्यले विशेष चासो देखाउन माग गरेका छन् । 

सदरमुकाममा हालै आयोजित रेडपान्डा संरक्षणसम्बन्धी कार्यक्रममा सरोकारवालाले स्थानीय समुदाय सक्रिय भएमा मात्र रेडपान्डाको संरक्षण हुने विश्वास व्यक्त गरे । सुनछहरी गाउँपालिका–१ का वडाध्यक्ष महावीर रानामगरले हिमाली क्षेत्रमा पाइने रेडपान्डाको चोरी सिकार भएकामा चिन्ता व्यक्त गरे । ‘माथिल्लो तहको जंगली क्षेत्रमा रेडपान्डा पाउन सकिन्छ । स्थानीयले यसबारे राम्रोसँग जानकारी पाउन नसक्दा तस्करहरूले मारेर व्यापार गरेको पाइएको छ,’ उनले भने ।

उनले गाउँपालिकासँगको समन्वयमा रोल्पामा रेडपान्डाको संरक्षण कार्य सुरु भएको बताए । रेडपान्डा नेटवर्कले आयोजना गरेको कार्यक्रममा प्रमुख जिल्ला अधिकारी नवराज सापकोटाले रेडपान्डाको चोरी रोक्न र संरक्षणमा ध्यान पुर्‍याउन ढिला गर्न नहुने बताए । पछिल्लो अवस्थामा दाङ, नेपालगन्जलगायतका बजार क्षेत्रमा पहाडी क्षेत्रबाट चोरी गरेर मारिएका रेडपान्डाका छालासहित विभिन्न व्यक्ति पक्राउ परेका छन् ।

जिल्लाको उपल्लो भेगमा पर्ने पाँचवटा स्थानीय तहमा रेडपान्डा संरक्षण कार्यक्रम सञ्चालित छ । विश्वमै अति दुर्लभ वन्यजन्तु रेडपान्डा संरक्षण गर्न रोल्पामा एक वर्षदेखि कार्यक्रम सञ्चालन भएको हो । रेडपान्डा नेटवर्क र अन्य संस्थाको सहयोगमा रोल्पासहित डोल्पा, रुकुम पूर्व र रुकुम पश्चिममा रेडपान्डा संरक्षण योजना सञ्चालित छ । रोल्पा नगरपालिकासहित थबाङ, सुनछहरी, गंगादेव र परिवर्तन गाउँपालिकामा उक्त कार्यक्रम सञ्चालन भएको छ । नेटवर्कको आर्थिक सहयोगमा हरेक वर्षमा नवीकरण हुने उक्त कार्यक्रम अढाई वर्षसम्मको पहिलो चरणमा सञ्चालन हुने योजनाका रोल्पा संयोजक नवीन केसीले बताए । उनले रेडपान्डाको बसोबास स्थल खोजी भइरहेको बताए ।

जिल्लामा मानवअधिकार सचेतन केन्द्र हुरेकले उक्त कार्यक्रमको समन्वय गरेको छ । पहिलो चरणमा उक्त कार्यक्रमका लागि करिब १५ लाख बजेट प्राप्त भएको थियो भने दोस्रो वर्ष पनि त्यही बराबरको बजेट प्राप्त भएको हुरेकका अध्यक्ष घनश्याम आचार्यले बताए । उनले जनचेतना विस्तार, घाँस, वन र जंगलको संरक्षण, नर्सरी व्यवस्थापन र स्थानीयमा आय आर्जनको सुविधालगायतका गतिविधि वृद्धि गरेर रेडपान्डा संरक्षण गर्ने योजना छ ।

सुनछहरीका अध्यक्ष आशबहादुर पुनले परियोजनासँग समन्वय गरी स्थानीय चासो बढाउने गरेको अनुभव सुनाए । तीन वर्षअघि पूर्वी रोल्पाको गाममा स्थानीयले एक जोडी रेडपान्डा फेला पारेपछि उक्त क्षेत्रमा रेडपान्डा रहेको पत्ता लागेको थियो । रेडपान्डा फेला पारिएको पूर्वी रोल्पाको गाम सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रफल भएको साबिकको गाविस हो । गाम समुद्र सतहदेखि १ हजार ५ सय देखि ४ हजार मिटरसम्मको उचाइमा छ । रोल्पामा फेला पारिएको रेडपान्डाको तौल २ किलोजतिको थियो । रेडपान्डा विश्वमै अति दुर्लभ वन्यजन्तुमा पर्छ । नेपालले संरक्षण गर्न विशेष नीति बनाएर पहल गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र ९, २०७८ १३:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×