चिसोले हिमाली बस्ती सुनसान- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार

चिसोले हिमाली बस्ती सुनसान

‘भेडाबाख्रालाई चरन पनि बेंसीतिर पाइने भएकाले बर्सेनि जाडोमा बेंसी झर्ने गर्छौं’
तुलाराम पाण्डे

कालीकोट — जाडो बढ्दै गएपछि नरहरिनाथ–८ लालुका नमराज विष्ट अघिल्लो बुधबार बस्तुभाउ र लालाबालासहित औल (खुलालु) झरे । उनी वर्षामा लेकाली बस्तीमा लगाइएका मकै, आलु कुर्न र बस्तुभाउ चराउन जेठमा लेकको बस्ती उक्लिएका थिए । खाडाचक्र–३ ताडीका पुलाचन्द्र पाण्डे पनि एक साताअघि औंलको बस्ती सियाला झरेका छन् ।

ताडी सदरमुकाम मान्म बजारको आसपासमा पर्छ भने सियाला कर्णाली नदीको छेउतिर छ । ‘हिउँद लाग्यो, जाडोबाट बच्न औल झरे,’ उनले भने, ‘भेडाबाख्रालाई चरन पनि बेंसीतिर पाइने भएकाले बर्सेनि जाडोमा बेंसी झर्ने गर्छौं ।’ नमराज र र पुलाचन्द्र मात्र होइन, यहाँका अधिकांश गाउँबस्तीका बासिन्दाहरू गर्मीमा लेक र जाडोमा औल (मौसमी बसाइँसराइ गर्ने बस्तीमा) बसाइँसराइ गर्छन् । गाउँका मूल घरमा चैत, वैशाख, असोज र कात्तिक गरी ४ महिना बस्ने स्थानीयले जेठ, असार, साउन र भदौ लेकका खर्कमा बिताउने गर्छन् । जाडो सिजनका मंसिर, पुस, माघ र फागुन गरी चार महिना औल (बेंसी) का गोठ खर्कमा बस्ने गर्छन् ।

जाडो बढेसँगै कालीकोटका लेकाली बस्तीका बासिन्दा भेडा, बाख्रासहित औल झरेका हुन् । अधिकांश पुरुष व्यापार, ज्यालामजदुरीका लागि जिल्ला छाडेर सहर र भारत जान थालेका छन् । ‘कोरोनाले यस वर्ष पोहोर/परार सालभन्दा कमै छ,’ खाडाचक्र नगरप्रमुख जसीप्रसाद पाण्डेले भने, ‘पशुचौपाया धेरै हुनेले लेक औल गर्ने र नहुनेले ज्याला मजदुरीका लागि कालापहाड (भारत) पस्ने चलन छ ।’ खाडाचक्रको ताडीबाट सियाला, बदालकोटबाट रेगिंल, लालुबाट खुलालु, स्युना बड्डालाबाट सान्नीगाड, फुकोटबाट भात्तडीलगायत औलका बस्तीमा स्थानीय झर्ने गरेका छन् । ३ महिना हिउँ जम्ने फोइमहादेव, राचुली, रतडा, चिल्खाया, रुरुलगायतका गाउँका अधिकांश भेडाबाख्रा पालक कृषकहरू लुकालमा सामान बोकेर औल झरेका छन् ।

अन्य गाउँमा पनि हिउँदको जाडो छल्न कृषकहरू माथिल्लो बस्तीबाट तिला र कर्णाली नदी छेउछाउका बस्तीमा झर्ने गरेका छन् । कालीकोटको हावापानी विविध खालको भएकाले हिउँदमा औल र वर्षामा लेकका बस्तीमा बसोबास हुने गरेको कृषिविज्ञ पर्शुराम काफ्लेले बताए । उनले पशुपालक कृषकहरू सबै औलका बस्तीमा सरिसकेको बताए । ‘सडक नहुँदासम्म त अधिकांश भेडाबाख्रापालक कृषकहरू नुन, तेल, चामल ल्याउन हिउँद सिजनमा सुर्खेत, कैलालीको चिसापानी जान्थे,’ उनले भने ‘सडक पुगेपछि जिल्ला बाहिरबाट भेडाबाख्रामा नुन र चामल ल्याउन छुटेको छ ।’ उनीहरू फागुनसम्म जाडो कटाएर चैतमा आआफ्नो थालथलो पुग्ने गर्छन् ।

भेडाबाखा र घोडासँगै स्कुले बालबालिका पनि सँगै आउने गरेका छन् । बालबालिका पनि औंल झरेपछि यस वर्ष पढाइ प्रभावित भएको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख महेश देवकोटाले बताए । उनका अनुसार ३ ठाउँमा बस्ती हुँदा बालबालिकाको शिक्षा, खोप, पोषण, सामाजिक सुरक्षालगायत काममा पनि असर हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : माघ ७, २०७८ १२:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रोजगारी गुमेर फर्केपछि बाख्रापालन

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — ४५ वर्षीय गगन महरा भारतको दिल्लीमा चौकीदारी गर्थे । सानैदेखि काम खोज्दै भारत पसेका उनी कोरोना संक्रमण सुरु भएपछि घर फर्किए । परिवारको गुजारा गर्ने चौकीदारी पेसा पनि कोरोनाले खोस्यो । त्यसयता उनी दुई पटक दिल्ली पुगिसके । तर काम नपाएपछि पुनः घर फर्किएपछि उनले गाउँमै बाख्रापालन सुरु गरेका छन् ।

कञ्चनपुरको कृष्णपुर नगरपालिका —१ दोमिल्लामा बसोबास गर्ने उनले कोरोना संक्रमण सुरु भएर पहिलो पटक घर आउँदा नै बाख्रापालन सुरु गरेका हुन् । त्यही बाख्रा पालनबाट उनले घर खर्च चलाउन सजिलो हुने अपेक्षा गरेका छन् । ‘वर्षमा तीन/चार वटा खसी बेच्न सके घर खर्च चलाउन चौकीदारी खोज्दै भारत पस्नु पर्दैन,’ महराले भने, ‘अहिले पाँच/सात बाख्राबाट सुरुवात गरेको छु, बढाउँदै लैजाने सोच छ ।’ चुरे फेदीको बस्ती भएकाले घाँस र स्याउला सहजै पाइने गरेको र १०/१५ बाख्रा सहजै पाल्न सकिने उनले बताए । अब काम खोज्दै भारत नजाने सोच बनाएको उनले बताए ।

भारत उत्तराखण्डको पिथौरागढमा ज्याला मजदुरी गर्ने प्रतापसिंह रोकाया कोरोना संक्रमणकै कारण लकडाउन भएपछि घर फर्केका हुन् । उनी पनि दुई वर्षदेखि काममा फर्केका छैनन् । रोकायाले पनि घर परिवारसंँगै मिलेर बाख्रापालन गरेका छन् । ‘कोरोना कम भएपछि काम खोज्दै दुई पटक पिथौरागढ गएँ,’ उनले भने, ‘तर पहिले जस्तो काम पाइएन, काम पाए पनि ज्याला कम पाइने भएर घर फर्केर आएँ ।’

रोकायाले अहिले १० बाख्रा पालेका छन् । बाख्रा पालनबाट वर्षमा चार/पाँच खसी बिक्री गर्न सके घरखर्च सहजै जुटाउन सकिने उनको बुझाइ छ । उनी कहिलेकाहीं गाउँमै ज्याला मजदुरीको काम गर्छन् । लकडाउनका बेला घर फर्केका रोकायालाई आम्दानीको अन्य माध्यम नहुँदा केही समय निकै समस्या भयो । नुनतेलको खर्च जुटाउनसमेत निकै गाह्रो भयो । त्यही समस्या भोगेर उनले सानोतिनो भए पनि घर खर्च जुटाउने माध्यमका रूपमा बाख्रा पालनलाई रोजेका हुन् । ‘हतपतमा काम छाडेर आउँदा ज्याला पनि पूरा पाइएन, घर आउँदा रित्तो हात पुग्यौं,’ उनले भने, ‘त्यो बेलाको समस्याले बाख्रापालनतर्फ तान्यो ।’

उक्त क्षेत्रमा रोजगारीका लागि भारत तथा तेस्रो मुलुक भएका घरपरिवारका आफन्तले बाख्रापालन समूह नै बनाएका छन् । उनीहरूले सामूहिक रूपमा बाख्रापालन थालेका कारण बजारको समेत समस्या नहुने देखिन्छ । उसो त चुरे फेदीमा घर घरै बाख्रापालन भइरहेको छ । तर अधिकांशले एक/दुई बाख्रा मात्रै पालेका छन् । लकडाउनपछि आफन्त दुःख पाएर घर फर्किएको केही परिवार भने अहिले व्यावसायिक रूपमै बाख्रापालनमा जुटेका हुन् । उनीहरूलाई सुरक्षित आप्रवासनको क्षेत्रमा कार्यरत गैरसरकारी संस्था निड्स नेपालले बाख्रापालनसम्बन्धी तालिम र उन्नतजातका बाख्रासमेत दिएको छ ।

प्रकाशित : माघ ७, २०७८ १२:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×