पहिचानको खोजीमा पुन समुदाय- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पहिचानको खोजीमा पुन समुदाय

घनश्याम खड्का

म्याग्दी — अन्नपूर्ण गाउँपालिका–८ काफलडाँडामा रहेको करबाकेली थानमा बुधबार पुन मगर समुदायको स्थानीय भेला थियो । यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने पुन समुदायले थानमा कुलपूजा गरे । पुन फरक जाति कि मगर भन्ने विवाद भइरहेको बेला काफलडाँडामा उनीहरूले कुलपूजा आयोजना गरेका हुन् ।


म्याग्दीको उत्तरी भेगका पुन समुदाय (गर्बुजा, पाइजा, तिलिजा, पुन, फगामी आदि) ले पछिल्लो केही वर्षदेखि काफलडाँडामा रहेको करबाकेली थानमा सामूहिक कुलपूजा गर्दै आएका छन् । काफलडाँडामा करबाकेली थान निर्माण, थानमा पुन समुदायको सामूहिक कुलपूजा र पुन समाज संग्रहालय निर्माण पुन जातिको पहिचानको मुद्दासँग सम्बन्धित रहेको यसका अगुवाहरूले जनाएका छन् ।

काफलडाँडा गाउँदेखि तल कालीगण्डकी नदी छेउको भीरको ओढारमा कोरिएका चित्रलाई ‘पुन भाषा लिपि’ को आधार र स्थानीय धामी झाँक्रीको ओखनाको आधारमा पुनले काफलडाँडामा करबाकेली कुलायन थान स्थापना गरेका हुन् । काफलडाँडामा छुट्टै ८० लाख ३९ हजार खर्चेर पुन समुदायका परम्परादेखि प्रचलनमा रहेका भाँडाकुँडा, दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने सामग्री राखेर पुन संग्रहालय पनि बनेको छ । करबाकेली थान भित्र करबाकेली, उनका श्रीमतीहरू विमला (हिमला), फिमला र छोराहरू रामचन र कुलचनका गरी पाँचवटा मूर्ति राखिएका छन् । करबाकेली थानमा पाँचमध्ये जेठा रामचन र कान्छा कुलचनको पूजा गरिन्छ । रामचनलाई नौ सिंगे (कुखुराको भाले) र कान्छा कुलचनलाई दुई सिंगे भेडाको बलि दिई पूज्ने गरिन्छ ।

करबाकेली बाबा संरक्षण समितिका अध्यक्ष चामबहादुर पुनका अनुसार काफलडाँडाको करबाकेली थान, कुलपूजा र संग्रहालय पुन जातिको पहिचानसँग जोडिएको छ । ‘पुन जातिको पहिचानको मुद्दासँग भाषा (लिपि) पहिचान र सांस्कृतिक पहिचानको विषय उठान हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘यसो हुँदा यस क्षेत्रका पुनहरूले बोल्ने भाषा संकलन र प्रचलनमा रहेका संस्कृति संरक्षण गर्न हामी प्रयत्नशील छौं ।’

मगर जातिभित्र समावेश भएको पुन समुदायलाई छुट्टै जातिका रूपमा सूचीकृत गर्ने अभियानमा जुटेका पुन समाजले करबाकेली कुल पूजाका अवसर पारेर ‘पुन जाति र भाषा’ पुस्तक पनि सार्वजनिक गरिएको थियो । पुस्तकमा पुन समुदायमा प्रचलनमा रहेका १ हजार ८ सय ३६ वटा शब्द समावेश गरिएका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७९ ११:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अदुवाले मूल्य पाएन

मोहन शाही

डोटी — स्थानीय अदुवाले उचित बजार र मूल्य नपाउँदा किसान मर्कामा परेका छन् । डोटीको जोरायल, बोगटान फुड्सिल र बडीकेदार गाउँपालिकाका रनुकाँडा, बयालगाउँ, लाना, छेडा, घागल र मानाकापडी क्षेत्र अदुवा उत्पादनको पकेट क्षेत्र हो ।


बिचौलियाहरूले गतवर्षभन्दा सस्तो मूल्यमा पनि अदुवा खरिद गर्न नमान्दा किसानहरू समस्यामा छन् । खुद्रा मूल्यमा केही उत्पादन स्थानीय बजारमा खपत भए पनि ठूलो परिमाणमा बिक्री हुन नसकेपछि अदुवा किसानहरूले सुठो बनाएका छन् ।

भारतीय व्यापारीहरू बर्सेनि अदुवा खरिदका लागि डोटी आउने गर्छन् । तर यसपटक भारतमै अदुवाको राम्रो उत्पादन भएकाले व्यापारीहरू खरिदका लागि नआएको कृषि ज्ञान केन्द्र डोटीका प्रमुख नरेन्द्र पनेरुले बताए । उनले गतवर्ष १३ हजार २११ मेट्रिक टन उत्पादन भएकोमा यस वर्ष १४ हजार मेट्रिक टन अदुवा उत्पादन भएको बताए ।

बडीकेदार गाउँपालिका ४ रनुकाँडास्थित सुनौलो किरण कृषक समूहका अध्यक्ष नरेन्द्रबहादुर ताडीले गतवर्ष ५० हजार आम्दानी गरे पनि यस वर्ष २५ हजारको पनि बिक्री गर्न नसकेको दुखेसो पोखे । गतवर्ष व्यापारीले प्रतिकिलो ५० रुपैयाँदेखि ६० सम्मका दरले खरिद गरेका थिए । यो वर्ष प्रतिकिलो ३० देखि ४० रुपैयाँसम्ममा बिक्री गरेको किसान बताउँछन् ।

‘लगानीअनुसारको मूल्य किसानले पायो भने आर्थिक समृद्धिमा ठूलो टेवापुग्ने थियो तर उचित मूल्य नै नपाउँदा समस्या भयो,’ बडीकेदार गाउँपालिका अध्यक्ष भैरव साउदले भने, ‘प्रशोधन गरेर नेपालबाट बाहिर निर्यात गर्न सकेमा किसानले उचित मूल्य पाउँछन् ।’ पालिकाबाट बजारीकरणमा सहयोग पुग्ने गरी कार्यक्रम ल्याइरहेको अध्यक्ष साउदले बताए । बर्सेनि किसानहरू बजार मूल्य नपाएकै कारण पीडित हुँदै आए पनि सरकारले बजार व्यवस्थापनमा सहजीकरण गर्न सकेको छैन । अदुवाको बजारीकरण गर्न विभिन्न दातृसंस्थाले करोडौं खर्च गरे पनि किसानहरूले मूल्य पाएका छैनन् । प्रदेश सरकारले अदुवा नमुना गाउँ कार्यक्रमअन्तर्गत किसानलाई उत्पादनमा सहयोग गर्दै आएको छ । अदुवालाई सुठो बनाउने सोलार डायर मेसिन प्रदेश सरकारले किसानलाई उपलब्ध गराएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७९ ११:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×