औल झारियो चौंरीगोठ- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

औल झारियो चौंरीगोठ

बाक्लो हिउँ पर्ने र चरन क्षेत्र ढाकिने भएकाले लेकाली क्षेत्रका सबैजसो चौंरीगोठ बेंसीमा
घनश्याम खड्का

म्याग्दी — जाडो बढ्न थालेपछि लेकका चरन क्षेत्रबाट चौंरीगोठलाई बेंसी (औल) ओरालिएको छ । मुस्ताङको थासाङ गाउँपालिकामा पर्ने निलगिरी साउथ हिमाल फेदीको मार्चे, धौलागिरि हिमाल फेदीको मुलीखर्क, टुक्चेपिक मुनिको बतासे र म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–५ मा पर्ने अन्नपूर्ण साउथ हिमालमुनिको खोप्रा/खयर तथा बयली लेकका चौरीलाई पहाडी बस्तीनजिकका न्यानो क्षेत्रमा झारिएको हो ।

‘हिमाली क्षेत्रमा बाँच्ने जनावर भए पनि त्यहाँ अब बाक्लो हिउँ पर्छ । महिनौंसम्म हिउँ नपग्लने भएकाले चौंरीलाई केही न्यानो र चरन क्षेत्र भएका पहाडका फेदीमा झारेका छौं,’ मुस्ताङको मुली लेकका चौंरीपालक किसान सकेन्द्र गौचनले भने, ‘औल झारेपछि घरबाटै रेखदेख गर्न पनि सकिन्छ ।’

मुली, बतासे क्षेत्रका चौंरी नाउरीकोट, बोक्सीखोला क्षेत्रमा झारिएको छ भने नीलगिरि फेदीका चौंरी चोखोपानी, सौरु, टिटी र अन्नपूर्णको खोप्राका चौंरी लरेनी क्षेत्रमा ओरालिएको छ । अहिले बेसी झारिएका चौंरीलाई वैशाख लागेपछि मात्रै पुनः बुकी (लेक) फर्काइने गोचनले बताए । चिसो छल्न बेंसी झरे पनि चौंरीलाई चरनको समस्या रहेको उनले गुनासो गरे । ‘बेंसीका चरन क्षेत्रमा वन संरक्षण गर्न थालिएपछि चौंरीलाई चर्ने ठाउँको अभाव हुन थालेको छ । जसका कारण चौंरी पाल्ने किसानको संख्या क्रमशः घटिरहेको छ ।’

उपल्लो मुस्ताङका चौंरीलाई पनि हिउँदमा तल्लो बस्ती क्षेत्रमा ओरालेर छोड्ने गरिन्छ । हिमाली क्षेत्रमा हिमपात हुँदा हिँड्डुल गर्न मिल्दैन, जसले गर्दा हिउँले पुरिएर चौंरी मर्ने सम्भावना रहन्छ । मुस्ताङमा मात्र होइन, म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिकाका खोप्रा क्षेत्रका चौंरीगोठ पनि तल बस्तीनजिक ल्याइएको छ । खोप्राका चौंरी लरेनीमा र बयलीका चौंरी स्वातानजिकको जंगलमा झारिएको खोप्रा सामुदायिक चौंरीपालन समूहका नौलबहादुर तिलिजाले बताए । म्याग्दीमा अन्नपूर्ण–५ को खोप्रा, खयर, बयली क्षेत्रमा मात्र चौंरी पालिन्छ ।

उपल्लो मुस्ताङको लोमन्थाङ क्षेत्रका चौंरीलाई भने झन् माथि डोल्पानजिक पुर्‍याइएको छ । यहाँका चौंरीगोठहरू हिउँदका ४ महिना केके हिमालपारिको केक्याप उपत्यकास्थित चरन क्षेत्रमा सारिन्छ । केक्याप लोमन्थाङबाट चुम्जुङ्ग गाउँ हुँदै दक्षिण डोल्पा जाने बाटोमा पर्छ । तुलनात्मक रूपमा पारिलो केक्याप चरन उपत्यका पुग्न लोमन्थाङबाट तीन दिन लाग्छ ।

लोमन्थाङ गाउँपालिकाका छोसेर, चुम्जुङ, छोन्हुपका चौंरी गोठ केक्याप उपत्यका सारिसकिएको लोमन्थाङ–४ चुम्जुङका शरदसिं घ्याप्चो गुरुङले बताए । ‘लोमन्थाङसमेत के/के हिमालवारिका चरन क्षेत्रमा बर्खाभरि चौंरी, भेडा, च्याङ्ग्रा, घोडा, खच्चड र स्थानीय गाई चरे । हिउँदमा बाक्लो हिउँले चरन ढाक्छ । भेडा, च्याङ्ग्रा, घोडा हिउँमा टाढा चरनमा जान सक्दैनन् । चौंरीलाई धेरै घाँस चाहिन्छ, घरको घाँसले पुग्दैन । त्यसैले चौंरीलाई हिउँदमा धेरै टाढा र झन् माथिको चरनमा लग्नुपरेको हो,’ उनले भने, ‘माथि केक्याम्पमा बर्खाभरिको घाँस संग्रह छ, चरन क्षेत्र पनि ठूलो छ । फेरि हिउँ पनि यताभन्दा उता छिटो पग्लन्छ ।’

बर्खाभरि घाँस सुरक्षित रहेकाले चौंरी चराउनकै लागि करिब ६ हजार मिटर उचाइ पार गर्दै किसानहरू केक्याप क्षेत्र पुग्ने गरेका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर १४, २०७९ ०८:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विद्यालयमा प्याड व्यवस्थापन समस्या

तृप्ति शाही

बैतडी — बैतडीका अधिकांश विद्यालयमा सेनेटरी प्याड व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ नहुँदा किशोरीहलाई समस्या हुने गरेको छ । महिनावारी भएको समयमा विद्यालयले किशोरीलाई प्याड उपलब्ध गराउने भएपनि अधिकांश ठाउँमा प्याड व्यवस्थापनको समस्या किशोरीहरूले भोगिरहेका छन् ।


महिनावारी भएको समयमा विद्यालयबाट प्याड पाइने भए पनि प्रयोग गरेको प्याड व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ नभएको डिलाशैनीस्थित सरस्वती मावि नानराकी छात्रा अनुष्का भट्टले बताइन् । ‘महिनावारीको बेला विद्यालयबाट प्याड पाइन्छ तर फेर्ने र फाल्ने ठाउँ नै हुदैन’ उनले भनिन्, ‘यसले हामीलाई सास्ती भएको छ ।’

प्रयोग गरेको सेनेटरी प्याड चार/ चार घण्टामा फेर्नुपर्ने भए पनि छात्रामैत्री शौचालय नहुँदा विद्यालयमा अध्ययन गर्ने किशोरीहरूलाई समस्या हुने गरेको छ । प्याड फेर्न र प्रयोग गरेको प्याडलाई व्यवस्थापन गर्न साह्रै समस्या हुने गरेको दुर्गा मावि सिमारकी छात्रा सुस्मिता बोहराले बताइन् । ‘छात्रा मैत्री शौचालयहरू विद्यालयमा छैनन् । शौचालयहरू फोहोरले भरिएका हुन्छन् । पानीसमेत हुँदैन, उनले भनिन्, ‘हामीलाई महिनावारी भएको बेला धेरै समस्या भोग्नुपर्छ । बीचमै विद्यालय छोडेर आउनुपर्ने अवस्था पनि छ ।’

प्याड व्यवस्थापनका लागि आवश्यक संरचना निर्माण नहुँदा छात्राहरूलाई समस्या हुने गरेको जगदम्बा मावि खलिगाडकी छात्रा सरिता जोशीले बताइन् । महिनावारी सरसफाइका विषयमा थाहा भए पनि प्याड व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ नहुँदा समस्या भएको छ । उनले भनिन्, ‘महिनावारीको प्याड फेर्न र प्रयोग गरेको प्याड व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ नहुँदा हामीहरूलाई समस्या छ । यसले पढाइमा बाधा पुग्ने गरेको छ ।’

अधिकांश विद्यालयमा छात्राहरूले यो समस्या भोगिरहेको वीरेन्द्र मावि शाहीले बैतडीकी शिक्षिका शान्ति चन्दले बताइन् । यसले छात्रालाई मात्र नभएर महिला शिक्षकहरूलाई पनि समस्या हुने गरेको उनले बताइन् । महिला शिक्षकहरू त जसरी तसरी व्यवस्थापन गर्ने भए पनि छात्राहरूले यसले धेरै समस्या भोगिरहेका उनको भनाइ छ । विद्यालय व्यवस्थापनको कमजोरीकले दुःख पाइरहेका उनले बताइन् ।

बैतडीका विभिन्न स्थानीय तहमा रूपान्तरण कक्षामार्फत महिनावारी सरसफाइका बिषयमा छलफल हुने गरेको छ । किशोरकिशोरी समूहमा हुने छलफलमार्फत सेनेटरी प्याडको प्रयोग र यसको व्यवस्थापनका विषयमा जानकारी दिने गरिएको सहजकर्ता हरू भट्टले बताइन् । यी कक्षाहरूमा हुने छलफलबाट आफूहरूले विद्यालयमा समेत आवाज उठाउने गरेको उनले बताइन् । उनले भनिन्, ‘अधिकांश विद्यालयमा प्याड व्यवस्थापनमा समस्या भएकोले व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ बनाउन आग्रह गरेका छौं ।’ सेनेटरी प्याड व्यवस्थापनका लागि गाउँपालिकाभरिका विद्यालयहरूको अवस्थाका बारेमा जानकारी लिने र त्यसपछि आवश्यक योजना बनाउने डिलाशैनी गाउँपालिकाका प्रवक्ता यज्ञराज भट्टले बताए । ‘हामीले छात्राहरूको समस्या थाह पाएका छौं, उनले भने, ‘यो समस्या समाधानका लागि पहल गर्छौं ।’

प्रकाशित : मंसिर १४, २०७९ ०८:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×