अधुरै ‘एक घर एक धारा’- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार

अधुरै ‘एक घर एक धारा’

गण्डकी प्रदेशमा हालसम्म १० लाख निजी धारा जडान, ५४४ योजना सम्पन्न 
प्रतीक्षा काफ्ले

कास्की — गण्डकी प्रदेश सरकार स्थापनाको पहिलो वर्ष नै भनिएको थियो, ‘दुई वर्षभित्र गण्डकीका प्रत्येक घरमा आधारभूत खानेपानीको व्यवस्था गर्ने ।’ सरकारको उक्त निर्णय पाँच वर्ष पुग्दासमेत पूरा हुन सकेन् । अझै पनि गण्डकी प्रदेशमा केही गाउँका बासिन्दा खानेपानीको अभाव झेलिरहेका छन् । 

प्रादेशिक खानेपानी आयोजना र आधारभूत खानेपानी आयोजना गरी सरकारले दुई भागमा विभाजन गरेर आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा कार्यान्वयनमा ल्याएको थियो । प्रदेश गौरवको योजनामा समेत समेटेर सरकारले ‘एक घर, एक धारा’ कार्यक्रमलाई महत्त्व दियो । दुईवटा सरकार परिवर्तन भइसक्दा पनि उक्त कार्यक्रम अधुरै छ । संस्थापक मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङ नेतृत्वको सरकारले ल्याएको कार्यक्रम कृष्णचन्द्र नेपाली नेतृत्वको सरकारले पनि पूरा नगर्ने प्रदेशको ऊर्जा, जलस्रोत तथा खानेपानी मन्त्रालयले जनाएको छ ।

खानेपानी लिनको लागि घण्टौं हिँड्नुपर्ने र शुद्ध खानेपानीको अभाव झेल्दै आएका जनतालाई घरमै खानेपानी पुर्‍याउने, मासिँदै गएका मूलको व्यवस्थापन गर्ने लक्ष्य सरकारको थियो । मन्त्रालयका सूचना अधिकारी जीवन अधिकारीले जनअपेक्षा पनि बढ्दै गएपछि समयमै काम गर्न नसकिएको बताए । ‘जनताको माग बढ्दै गयो,’ उनले भने, ‘माग सम्बोधन गर्दा योजनाको संख्या बढ्यो तर, बजेट नबढ्दा काम गर्न सकिएन ।’ उनले कोरोना भाइरसका कारण दुई वर्ष योजना कार्यान्वयनमा समस्या भएको बताए । थोरै बजेट र योजना बढी हुँदा निर्माण गरिएका योजना पनि गुणस्तरीय नहुने उनको भनाइ थियो ।

मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षमा नियमिततर्फ १ सय २२ र मर्मततर्फ १ सय ५३ गरी २ सय ७५ वटा खानेपानीको धारा निर्माण गर्ने योजना छ । सरकारले ५ वर्षसम्म १ लाख ४ हजार ७ सय ९० वटा निजी धारा बनाएको छ । यसबाट ५ लाख ४१ हजार जनसंख्या लाभान्वित भएका छन् भने, ९३.७४ प्रतिशत जनसंख्या आधारभूत खानेपानीको पहुँचमा छन् । ०७८/७९ मा २७ हजार ८, ०७७/७८ मा ३७ हजार ९ सय ७८, ०७६/७७ मा २२ हजार ६ सय ५६ र ०७५/७६ मा १७ हजार १ सय ४८ वटा निजी धारा जडान भएका थिए ।

हालसम्म सम्पन्न भएका खानेपानीका ५ सय ४४ योजनामध्ये आर्थिक वर्ष ०७८/७९ मा १ सय २२, आव ०७७/७८ मा २ सय ७६, आव ०७६/७७ मा ७४ र आव ०७५/७६ मा ७२ वटा योजना सम्पन्न भए । जसअन्तर्गत बाग्लुङमा ५२, पवर्तमा ४०, म्याग्दीमा १५, मुस्ताङमा २९, स्याङ्जामा ९२, कास्कीमा ६८, गोरखामा ८३, लमजुङमा ३६, मनाङमा ३३, तनहुँमा ८३ र नवलपुरमा १३ वटा योजना सम्पन्न भएका छन् । योजना सम्पन्नका लागि कम्तीमा ३ वर्षको समय राखिने अधिकारीले बताए ।

सरकारले आव ०७५/७६ मा खानेपानी योजनाको लागि २ अर्ब ४४ करोड ७५ लाख २७ हजार विनियोजन गरेको थियो । जसमा २ अर्व ४ करोड ३७ लाख ५६ हजार खर्चियो । आव ०७६/७७ मा ३ अर्ब ३१ करोड २ लाख ७७ हजार विनियोजन गरेकोमा २ अर्ब ९५ करोड ४० लाख ४९ हजार खर्चियो ।

८९.२४ प्रतिशत वित्तीय र ९१.१८ प्रतिशत भौतिक प्रगति भएको थियो । आव ०७७/७८ मा ३ अर्ब ९० करोड ९ लाख ९५ हजार विनियोजन र ३ अर्ब ६९ करोड ६९ लाख ८९ हजार खर्च भएको थियो । यसैगरी, आव ०७८/७९ मा ३ अर्ब २९ करोड ९४ लाख ८९ हजार विनियोजनमध्ये ३ अर्ब ९ करोड ३४ लाख ६६ हजार खर्च भएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७९ १०:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धान खेती छोडी कागती

प्रकाश बराल

बागलुङ — युवा गाउँमा बस्न छाडे । बुढापाकाले खेतीपाती गर्न सक्दैनन् । टाढाको खेतबारीमा लगाएको अन्न स्याहार्न झनै सास्ती भएपछि यहाँका किसानले परम्परागत खेती त्यागे । बागलुङ नगरपालिका–१४ नारायणस्थानको अर्माहावासीले अमलाचौरमा रहेको जग्गा कमाउन नसकेपछि परम्परागत बाली फेरेका छन् ।

धान र मकै खेती हुने सँहेलाको फाँटमा किसानले सामूहिक कागती खेती गरेका हुन् । सँहेलाको २ सय २३ रोपनीमा ५४ किसानले सामूहिक कागती लगाएका हुन् । दुई वर्षअघि लगाएको कागतीमा छिटफुट फूल र फल लागेको छ । आगामी वर्षदेखि नियमित उत्पादन हुने चासो कृषि समूहका अध्यक्ष केशवप्रसाद सुवेदीले बताए । ‘हामीले २ करोड लगानी गरेर कागती लगाएका छौं, अर्को वर्षदेखि फल चाख्न पाइन्छ,’ सुवेदीले भने, ‘धान र मकै बाँदरबाट जोगाउन कठिन थियो । कागती लगाएपछि धान र मकैभन्दा ५ गुणासम्म फाइदा लिन सकिएको छ ।’

यहाँ ४० घरको जग्गा थियो । तर नारायणस्थानका ५४ घरधुरीले लगानी गरेर कागती खेती थालेका हुन् । २ वर्षअघि ४ हजार बिरुवा रोपिएको हो । खाली रहेका अन्य स्थानमा १ हजार २ सय थप बिरुवा लगाउन सकिने गरी उनीहरूले जग्गा तयार गरेका छन् । २ सय ५० बिरुवा त थपिसके । पूर्वको धनकुटाबाट तेह्रथुम लोकल जातको कागतीका बिरुवा ल्याएर रोपिएको हो । केही बिरुवा भने गुल्मीमा उत्पादन भएका स्थानीय जात पनि रहेको अर्का किसान डिल्लीप्रसाद सुवेदीले बताए ।

एक घरले एक लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन् । उनीहरूको अभियानमा प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाले पनि लगानी गरेको परियोजना बागलुङका निमित्त प्रमुख सुजित पौडेलले बताए । ‘औषधि र प्रविधिका लागि १० लाख रुपैयाँ सहयोग गरेका छौं,’ पौडेलले भने, ‘किसानको मिहिनेत नै महत्त्वपूर्ण हो, हामीले प्राविधिक ज्ञान र तालिममा अझै सहयोग गर्नेछौं ।’ किसानको उत्साह देखेर कृषि ज्ञान केन्द्र बागलुङले पनि यो फर्ममा ५ लाख लगानी गरेको केन्द्रका प्रमुख भानुभक्त भट्टराईले बताए ।

यहाँका कागती बिरुवालाई ३० वटा ब्लकमा विभाजन गरिएको छ । अत्यावश्यक समयमा ४ जनालाई थप रोजगारी दिने गरिएको छ । जैविक मल प्रयोग गरेर उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखिएकोले किसानले कागती फर्म नजिकै एउटा पशु फर्म पनि चलाउने निधो गरेका छन् । ‘कम्तीमा १० देखि १५ गाईभैंसी पाल्ने हो भने कागतीलाई कम्पोस्ट मल पुग्छ,’ अध्यक्ष सुवेदीले भने, ‘एक/दुई वर्षभित्रै कृषि पर्यटनको गन्तव्यसमेत बनाउने लक्ष्य राखेका छौं ।’

भट्टराईले कागतीले उत्पादन दिन थालेमा वर्षमा कम्तीमा २ करोडको बिक्री गर्न सकिने बताए । ‘किसानले अहिलेसम्म २ करोड लगानी गर्नुभएको रहेछ, अझै ५० लाख लगानी आवश्यक छ, तर उत्पादन सुरु भएपछि दुई/तीन वर्षमै लगानी उठाउन सकिन्छ,’ भट्टराईले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७९ १०:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×