बर्सेनि भीरबाट खसेर मर्छन् खच्चड- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार

बर्सेनि भीरबाट खसेर मर्छन् खच्चड

‘एक महिनामा ६०/७० हजार कमाइ हुन्छ, एउटा मर्दा महिना दिनको कमाइ जान्छ’
हरिराम उप्रेती

गोरखा — धार्चे गाउँपालिका–२ केरौजाका राज गुरुङ १७ वर्षदेखि खच्चड व्यवसायमा छन् । अहिलेसम्म उनका ३१ खच्चड मरिसके । अधिकांश खच्चड भीरबाट खसेर मरेको राजले सुनाए ।

‘सुरुमा पालेका नौ वटा खच्चडमध्ये अहिले एउटै छैनन्,’ उनले भने, ‘धेरैजसो भीरबाट खसेर मरे । केही पिसाब बन्द हुने समस्या र सिंगाने रोगले मरे ।’ उत्तरी गोरखामा ढुवानीको भरपर्दो साधन खच्चड हो । यो क्षेत्रमा सय जनाभन्दा बढीले खच्चड व्यवसाय अँगालेका छन् । सडक यातायात नपुगेका गाउँमा चामल, नुनतेललगायत उपभोग्य सामग्री पुर्‍याउने खच्चड भने बाटोको कारणले मर्ने गरेका छन् । भीरबाट खस्ने समस्याले खच्चड व्यवसायी आजित छन् ।

धार्चे–१ का नवीन घलेका ४ वर्षमा चार वटा खच्चड मरे । मनास्लु पदमार्गअन्तर्गत दोभान उकालो, राना, नाम्रुङ र स्यालामा चार वर्ष एक/एक गरी खच्चड भीरबाट खसे । ११ वटा खच्चड किनेर व्यवसायमा होमिएका घलेलाई बर्सेर्नेि खच्चड मर्दा घाटा लागेको छ । ‘एक महिनामा ६०/७० हजार कमाइ हुन्छ,’ उनले भने, ‘एउटा मर्दा महिना दिनको कमाइ जान्छ ।’ भारीसहित भीरबाट खसेका खच्चडको उद्धार गर्न सहज नरहेको उनले सुनाए । ‘बुढीगण्डकीको किनारको बाटो जोखिमपूर्ण छ । आफ्नै ज्यान जोखिममा राखेर उद्धार गर्न पनि कठिन हुन्छ,’ उनले भने, ‘लडेर छटपटिएको खच्चड हेर्दै मन भारी बनाएर छाडेर हिँड्नुको विकल्प हुँदैन ।’

सीमा क्षेत्रको सामागाउँ, छेकम्पार, ल्होका स्थानीय तिब्बतको बजार क्षेत्र पुगेर चौंरीमार्फत पनि ढुवानी गर्छन् । तर स्थानीयले खच्चडलाई ढुवानीको भरपर्दो साधन मान्छन् । ‘चौंरी गर्मी ठाउँमा जान सक्दैन,’ अर्का खच्चड व्यवसायी मानबहादुर गुरुङले भने, ‘खच्चड नै भरपर्दो माध्यम हो, सडक बिस्तार भएपछि खच्चडको हिँड्ने क्षेत्र पनि खुम्चँदै गएको छ ।’ बिरामी बनेर, बाटो र जीर्ण पुलको कारणले खच्चड मर्ने समस्या रहेको उनले सुनाए । उत्तरी गोरखा पुग्न दर्जन बढी ठाउँमा झोलुङ्गे पुल छन् । कतिपय पुल जीर्ण बन्दा खुट्टा खट्किएर खच्चड घाइते हुने र मर्ने समस्या रहेको गुरुङले सुनाए ।

गत जेठ १९ मा चुमनुव्री गाउँपालिका–३ फिलिम जोड्ने झोलुङ्गे पुलबाट बुढीगण्डकीमा खसेका ८ मध्ये पाँच वटा खच्चड मरे । ३ वटा घाइते भए । जीर्ण पुलको सल्याबमा खुट्टा खट्किएर दिनहुँजसो खच्चड घाइते बन्छन् । फिलिम पुलबाट खसेर मरेका पाँचमध्ये दुई खच्चड धार्चे गाँउपालिका–५ का सूर्य गुरुङका हुन् । पुलबाट ढुंगामा बजारिएर छट्पटिँदै मरेको खच्चड सम्झदा गुरुङको मन भारी बन्छ । दुई खच्चड मर्दा डेढ लाख घाटा लागेको सूर्यले बताए । ‘पैसा कमाउने साधन मर्दा कसलाई पो पीर पर्दैन,’ उनले भने, ‘एक महिनामा तीन वटा खच्चड मरे । दुई वटा पुलबाट खस्यो, सामागाउँ सामान पुर्‍याउन जाँदा एउटा हिँड्दा हिँड्दै छटपिटएर मर्‍यो ।’

यस क्षेत्रमा बर्सेनि एक सय हाराहारीमा खच्चड मर्ने गरेको खच्चड व्यवसायी बताउँछन् । एउटै खच्चडको मूल्य ८० देखि एक लाखसम्म पर्छ । यसले व्यवसायीलाई लाखौँ घाटा लाग्ने खच्चड व्यवसायी समूहका पूर्वअध्यक्ष कान्छा गुरुङले बताए । ‘आधा जति बाटोकै कारण भीरबाट लडेर र माथिबाट खसेको ढुंगा लागेर मर्ने हो,’ उनले भने । आरुघाटलाई मुख्य व्यापारिक केन्द्रको रूपमा लिने स्थानीय माछाखोलासम्म गाडीमार्फत सामान पुर्‍याउँछन् । माछाखोलाबाट भने खच्चडमा बोक्नुको विकल्प छैन ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७९ ०८:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘मृत्युदण्ड’ जितेर २४ वर्षपछि शिक्षक

सशस्त्र द्वन्द्वमा सक्रिय सहभागिताको दुई दशकपछि पुनः शिक्षण पेसामा फर्किने मौका आउँदा केही शिक्षक भने राजनीतिमा जमिसकेका छन् 
अनिश तिवारी, राजबहादुर शाही, ज्योति कटुवाल, विप्लव महर्जन

सिन्धुपाल्चोक‚ मुगु‚ दैलेख‚ सल्यान — चिनियाँ अदालतले सुनाएको मृत्युदण्ड फैसला जितेर साढे ५ वर्षपछि जेलमुक्त भएका त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका–५ तौथली गैरीगाउँका हिरालाल श्रेष्ठ २४ वर्षपछि गुमाएको जागिरमा फर्केका छन् । ०४५ वैशाख २५ मा बाघभैरव प्राथमिक विद्यालयमा शिक्षण पेसामा प्रवेश गरेका श्रेष्ठ ०४८ सालमा स्थायी नियुक्ति पाएका थिए । 


०५५ सालमा तत्कालीन माओवादीले सञ्चालन गरेको सशस्त्र द्वन्द्वमा सामेल भएका थिए । शिक्षणसँगै पार्टीका गतिविधिमा लागेर माओवादी छापामारको कमान्डर बनेका श्रेष्ठ चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतको खासा क्षेत्रमा छापामारको एक समूह लिएर बसे । त्यहाँ बसेर उनी ‘जनयुद्ध’ का लागि अत्यावश्यक सामग्रीको बन्दोबस्त मिलाउँथे । त्यहाँका नेपाली मूलका व्यापारी र तिब्बतीसँग मिलेर श्रेष्ठ ‘पार्टीले दिएको जिम्मेवारी’ पूरा गर्थे । लामो समय लुकीछिपी माओवादी सशस्त्र द्वन्द्वलाई सघाइरहेका श्रेष्ठका गतिविधिबारे चिनियाँ प्रशासनले थाहा पाएपछि उनीसहित धेरै जना पक्राउ परे । चिनियाँ प्रहरीले ०६० कात्तिक १० मा खासाबाट श्रेष्ठसहित चार नेपाली र तीन तिब्बतीलाई हतियारका साथ नियन्त्रणमा लिएको थियो । त्यति बेला श्रेष्ठसहित भोटेकोसी र बाह्रबिसेका ग्याल्जेन शेर्पा, चेङा शेर्पा र सोनमा साङ्बो शेर्पा पक्राउ परेका थिए । सुरुमा सबैलाई चीनको सिगात्से जेलमा लगियो । दुई वर्षपछि हातहतियार तथा खरखजानाबारे अवैध गतिविधि गरेको आरोपमा ल्हासा उच्च अदालतले श्रेष्ठसहित दुई नेपाली र तीन तिब्बतीलाई मृत्युदण्डको फैसला गर्‍यो । लगत्तै ल्हासा जेल पुर्‍याइयो । उनीसँगै जेलमा रहेका सोनमा साङ्बो शेर्पा छुटेका थिए । ‘त्यस बेला मृत्युदण्डलाई टार्न लगभग असम्भवजस्तै लागिरहेको थियो । दुई वर्ष जेल जीवन बिताएर एक साथी फर्किएपछि आशा पलायो,’ उनले सुनाए ।

सोनामले भोटेकोसीको मार्मिङ फर्केपछि साथीहरूलाई मृत्युदण्ड सजाय सुनाएको खबर माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालसम्म पुर्‍याए । दाहालले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी र सरकारलाई चिठी लेखेर मृत्युदण्ड रोक्न आग्रह गरे । त्यसपछि चीन सरकारले ०६५ चैत १५ मा उनीहरूलाई मुक्त गर्‍यो । ५ वर्ष ५ महिना ५ दिन जेल बसेर श्रेष्ठ र सोनाम स्वदेश फर्किए । नेपाल आएपछि पनि श्रेष्ठले पुरानै अवस्थामा आउन धेरै संघर्ष गर्नुपर्‍यो । तत्कालीन अवस्थामा पार्टी शान्ति प्रक्रियामा आए पनि उनको पारिवारिक अवस्था डामाडोल थियो । गत सोमबार त्रिपुरासुन्दरी–६ टेकानपुरस्थित कालिका माविमा भेटिएका ५३ वर्षीय श्रेष्ठ त्यति बेलाको संघर्ष सम्झिएर भावुक बने । ‘२४ वर्षपछि कक्षामा पढाउन पस्दा खुसीको सीमा रहेन,’ श्रेष्ठले भने । उनलाई त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका अध्यक्ष भक्तध्वज बोहरा, वडाध्यक्ष रमेश बोहरा, अगुवा शिक्षक ऋषि पौडेलसहितले दोसल्लाले सम्मान गर्दै विद्यालयमा हाजिर हुने पत्र दिए । गाउँपालिका अध्यक्ष बोहराका अनुसार श्रेष्ठ २४ वर्षपछि कालिका माविमा पुरानै शिक्षण पेसामा फर्किएका छन् ।

सर्वोच्च अदालतको आदेशपछि सरकारको पछिल्लो निर्णयले गत साउन १५ देखि श्रेष्ठ पुनः शिक्षण पेसामा फर्किएका हुन् । ‘अब जीवनभर बालबालिकलाई गुणस्तरीय शिक्षा दिने प्रयास रहन्छ । अतीतमा जे भयो भयो, अब आफूलाई शिक्षा सेवामा समर्पित गर्छु,’ उनले भने । त्रिपुरासुन्दरी–६ का वडाध्यक्ष रमेश बोहराले श्रेष्ठको जीवनले सबैलाई ठूलो पाठ दिएको बताए । ‘उहाँ शिक्षण पेसामा फर्किंदा सबै हर्षित छौं, मृत्युदण्ड जितेर आएका शिक्षकलाई हामी सबै सम्मानको दृष्टिले हेर्छौं,’ उनले भने । उनले अवकाश पाउने उमेर हद ७ वर्ष बाँकी छ ।

अब पढाउने कि राजनीति गर्ने ?

माओवादी केन्द्रका मुगु जिल्ला इन्चार्ज मंगलबहादुर शाही पनि २३ वर्षपछि भर्खरै शिक्षकमा पुनर्बहाली भएका छन् । सोरु गाउँपालिका–६ सोरुकोटका ५१ वर्षीय शाही ०४२ सालमा शिक्षक पदमा स्थायी भएका थिए । ०५६ सालमा भूमिगत भएका उनी २३ वर्षपछि सोरुकोटस्थित युवा वर्ष आधारभूत विद्यालयमा पुनर्बहाली भएका हुन् । सर्वोच्च अदालतको आदेशपछि सरकारको निर्णयअनुसार उनी फेरि शिक्षक पदमा फर्किएको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख सूर्यबहादुर खत्रीले बताए । ‘शिक्षकको नियुक्ति लिएर स्कुलमा फर्किने कि राजनीति गर्ने भन्ने कुरा उहाँकै हो,’ उनले भने ।

झन्डै ७ वर्ष सशस्त्र द्वन्द्वमा सक्रिय भएका शाहीले पनि राजनीति गर्ने कि पुरानै पेसामा फर्किने निर्णय गरिनसकेको बताए । उनी यसअघि माओवादी पार्टीको केन्द्रीय र प्रदेश कमिटी सदस्य भइसकेका हुन् । मुगुको छायानाथरारा नगरपालिकाका बर्मासिंह नेपाली, खत्याड गाउँपालिकाका नरबहादुर रावल र सप्तरीका रामलाल मुखिया पनि शिक्षक पदमा पुनर्बहाली भएको इकाइले जनाएको छ ।

दैलेखमा पनि द्वन्द्वको समयमा बाध्य भएर शिक्षण पेसा छाडेका १४ शिक्षक २१ वर्षपछि पुनर्बहाली भएका छन् । त्यसमध्ये कतिपय तत्कालीन माओवादीको धम्कीका कारण जागिर छोडेका हुन् भने केही उक्त पार्टीमा लागेकाहरू हुन् । जसमा माओवादीका केन्द्रीय सदस्य कर्णबहादुर बस्नेत र भरतकुमारी रेग्मीसमेत छन् । पहिलो संविधानसभा सदस्य रेग्मीले शिक्षक सेवा आयोगको परीक्षा उत्तीर्ण गरेको १९ वर्षपछि गत असार ९ गते नियुक्तिपत्र बुझेकी हुन् । उनी सांसद हुनुअघि शिक्षण पेसामै भए पनि अस्थायी थिइन् । उनले २०५२ सालमा खुलेको विज्ञापनमा आवेदन थिइन् तर नतिजा नआउँदै २०६० सालअघि नै माओवादी विद्रोहमा लागेकी थिइन् । उनीसँगै महेन्द्र शर्मा, लछिराम ढकाल, लालबहादुर बीसी, गणेश सलामी, एकेन्द्र पन्त, प्रेम न्यौपानेलगायतका शिक्षकहरूले नियुक्ति पाएको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले जनाएको छ । इकाईका प्रमुख तेजबहादुर थापाले त्यसमध्ये कर्णबहादुर बस्नेत मावि तह र अन्य १३ जना आधारभूत तहका शिक्षक रहेको बताए । उनका अनुसार अधिकांश शिक्षकले हाजिर गरिसकेका छन् । सल्यानमा भने हेमन्त ओली र भीमबहादुर केसी शिक्षक पदमा पुनर्बहाली भएका छन् । राष्ट्रिय मावि दार्माकोटमा कार्यरत शिक्षक ओली ०५८ मा र गोरखनाथ आधारभूत विद्यालय छत्रेश्वरीका भीमबहादुर केसीले ०५९ मा जागिर छाडेका थिए । शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख लालबहादुर घर्तीमगरले उनीहरूका लागि आवश्यक प्रक्रिया सुरु भएको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७९ ०८:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×