एक घर एक धारा भन्दै सधैं भोट माग्दै- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एक घर एक धारा भन्दै सधैं भोट माग्दै

अगन्धर तिवारी

पर्वत — ११ वर्षको उमेरमा विवाह गरी फलेबास–३ पुर्कोट आएकी ७१ वर्षिया सुकमायाँ दर्जी लाई पानी बोक्ने दुःखले कहिल्यै छोडेन । पल्लो गाउँकी ८० वर्षीया भीमकुमारीको पानी दुःख पनि उस्तै छ । पानी बोक्दा वर्षमा दुईवटा डोका फाट्छन् । हरेक बिहान ४ बजेदेखि नै राहालेपानी र गुँहेलीको पँधेरोमा पानी लिनेहरूको लस्कर हुन्छ । तर, यो लस्कर मत्थर पार्न र पानीको समस्या समाधान गर्ने कुरा सुन्न उनीहरूलाई निर्वाचन नै कुर्नुपर्छ । अरुबेला खानेपानीको चर्चा नै हुँदैन । भइहाले पनि यत्तिकै सेलाउँछ ।

गत स्थानीय निर्वाचनमा नेकपा एमाले र नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवारले पानीकै नारा बनाएर शंकरपोखरीबासीसँग मत मागे । कांग्रेसले हार्‍यो । एमालेका उम्मेदवारले जिते ।

‘एकवर्षमै एक घर एक धारा ल्याइदिन्छु भनेर चुनाव जिताइयो,’ स्थानीय चित्रा थापाले भनिन्, ‘अहिले पनि त्यहि भन्दै भोट माग्दैछन् ।’ पानीको चरम अभाव भोगेका करिव छ सय परिवारले अब पनि उक्त नारा लिएर आउनेसँग लिखित सम्झौता खोजिरहेका छन् । पानीका लागि शंकरपोखरीमा पहल र प्रयास नभएको भने होइन । बृहत शंकरपोखरी खानेपानी आयोजनाका लागि तत्कालीन खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालयले ५ वर्षअघि आयोजनाको लागत अनुमान गरेको थियो । तर स्थानीय राजनीतिक दलकै द्वन्द्वका कारण आयोजना अघि बढ्न सकेन ।

तीन वर्षअघि प्रदेश सरकारको ऊर्जा, जलस्रोत तथा खानेपानी मन्त्रालयले २०७५ फागुनमा लमायखोला लिफ्ट खानेपानी आयोजना सुरु गरेको थियो । बजेट अभावका कारण उक्त आयोजनाको पानी पनि बस्तीसम्म अझै आइपुगेको छैन । फलेबास नगरपालिकाले गत वर्ष पोखराचौरमा डिप बोरिङमार्फत खानेपानी वितरण गर्ने प्रयास गरेको भए पनि उक्त प्रयास सफल नभएको स्थानीयले बताएका छन् ।

आगामी शुक्रबार हुने निर्वाचनका लागि मत माग्दै घरदैलो गरेका उम्मेदवारले पनि शंकरपोखरीमा एक घर एक धारा खानेपानीको नारालाई प्रमुख बनाएका छन् । निवर्तमान नगरप्रमुख पदमपाणि शर्माले अघिल्लो कार्यकालमा पनि सोही नारा लगाएका थिए । काम पूरा गर्न नसकेकोमा क्षमा माग्दै अब पूरा गर्ने बाचासहित मत मागिरहेका छन् । शर्मासँगै अघिल्लोपल्ट पराजित गंगाधर तिवारीले शंकरपोखरीबासीलाई झूटा आश्वासन बाँडेको भन्दै अब त्यस्ता झूटको खेती गर्नेको पछि नलाग्न आग्रह गर्दै मत मागिरहेका छन् । आफू जन्मिएकै गाउँ भएकाले शंकरपोखरीको पानी दुःख आफूले राम्रोसँग भोगेकोले निर्वाचित भएको एक वर्षभित्रै हरेक घरमा पानीको धारा पुर्‍याउने बाचा गरेका छन् ।

चुनावका बेला मात्रै खानेपानीको चर्को बहस सुनेका सर्वसाधारण भने अब पनि उक्त एजेन्डा लिएर आउने उम्मेदवारसँग प्रश्न गर्न थालेका छन् । ‘म आएको ६० वर्ष भइसक्यो,’ भीमकुमारीले भनिन्, ‘पानी खोज्दै कुवामै जिन्दगी गयो । कति नेता आए, नारा बनाए, जिते, गए । पानीको कुरा पनि सँगै गयो ।’

हरेकपल्ट निर्वाचनमा मत माग्दै दैलोमा आउने नेताहरूलाई पानीको समस्या सुनाउने र पानी सहज बनाइदिन अनुरोध गर्दा वाक्क परेका शंकरपोखरीवासी अब पनि यही नियति भोग्नुपरे आगामी निर्वाचनमा ‘नो भोट’ को अभियान चलाइने चेतावनी दिएका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७९ ०९:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जसले आफैं भोट हाल्दैनन्

अगन्धर तिवारी

पर्वत — कुश्मा नगरपालिका–५ की बाटुली रेग्मीले अहिलेसम्म कैंयन् पटक निर्वाचन भोगिन् तर, मतपत्रमा स्वस्तिक छाप भने श्रीमान्ले लगाइदिँदै आएका छन् । वारेसनामा पाएका श्रीमान्ले नै आफूलाई मन लागेको राजनीतिक दल वा उम्मेदवारलाई छाप लगाएर खसाल्छन् ।

कुश्माकै खगेश्वरी पौडेलले पनि अहिलेसम्म आफैं मतदान नगरेको बताउँछिन् । श्रीमान् घरबाहिर रहेको अवस्थामा छोराछोरी वा नजिकका आफन्तले मत हालिदिन्छन् । पछिल्लो शैक्षिक पुस्ताका केही महिला आफैं मतदान गर्न सक्षम भए पनि ४० कटेका अधिक महिलाहरू आफैं मतदान गर्नबाट वञ्चित छन् । कुश्मा–११ कि शारदा अधिकारीले पनि अहिलेसम्मका विभिन्न ६ निर्वाचनमध्ये एउटामा मात्रै आफैंले मतपत्रमा छाप लगाएको अनुभव सुनाइन् ।

‘मतपत्र बदर हुन्छ भनेर अरूलाई दिन्छु,’ उनले भनिन्, ‘एकपटक आफैं छाप लगाएको बिग्रिएको आशंका लाग्यो । त्यसपछि कहिल्यै आफैं मतदान गरिनँ ।’ मतपत्रमा भएका दर्जनौं दल र उम्मेदवारका चुनाव चिह्नका कारण कहाँ छाप लगाउँदा सदर/बदर हुन्छ भन्नेबारे अन्योल भएका कारण महिलाहरू अझै पनि आफैं मतदान गर्न तत्पर नभएको पाइएको छ ।

‘मतपत्रमा के–के लेखेको हुन्छ । त्यो पढ्नै आउँदैन,’ रेग्मीले भनिन्, ‘पाँच वर्षमा पाउने एउटा अवसर । त्यो पनि बिग्रियो भने फेरि खेर जान्छ । परिवारले पनि यस्तै भन्छन् । म गए पनि अहिलेसम्म आफैंले छाप लगाएकै छैन ।’ धेरैजसो चुनावमा श्रीमान् श्रीमतीसँगै गएको र केही चुनावमा नजिकका जाने बुझेकाले भोट हालिदिएको उनले बताइन् ।

जिल्लामा करिब ५१ प्रतिशत महिला मतदाता भए पनि उनीहरूमध्ये ६० प्रतिशत बढीले आफूले उम्मेदवार छान्न पाउँदैनन् । हरेक परिवारमा पुरुषको निर्णय सर्वोपरि हुने कारण परिवारमा पुरुष अभिभावकले भनेको दल वा चुनाव चिह्नमा मतदान गर्नू उनीहरूलाई बाध्यता छ । ‘श्रीमान्ले भनेको नमानेर अरू विकल्प पनि हुँदैन,’ फलेबास–४ की सन्तु नेपालीले भनिन्, ‘घरको सबै व्यवस्थापन उहाँले नै गर्नुपर्ने भएपछि निर्णय पनि उहाँकै मान्नुपर्‍यो ।’ आफैं मतदान गर्न सक्षम भए पनि श्रीमान्को दबाबका कारण मन परेको उम्मेदवारलाई मतदान गर्नसमेत नपाइएको महिलाको गुनासो छ ।

उम्मेदवार र राजनीतिक दल चुनावी प्रचारमा घरदैलो गर्दा पनि महिला मतदातालाई ख्याल गर्दैनन् । ‘सबैजसो दलका उम्मेदवार भोट माग्न आए,’ कुश्मा–९ की कौशिला दर्जीले भनिन्, ‘जो आउँछन् सबैले बुढासँगै कुरा गर्छन् । परिवारकै जिम्मा भयो है भन्दै फर्किन्छन् । मसँग कसैले भोट मागेको छैन ।’ श्रीमान्ले भनेको चुनाव चिह्नमा मतदान गर्न असहमत उनले दलहरूले महिलालाई प्रयोग मात्रै गर्न खोजेको गुनासो गरिन् ।

महिला अधिकार र समावेशिताको बहस कानुनी रूपमा जतिसुकै चर्चा भए पनि व्यावहारिक रूपमा कार्यान्वयन नभएको महिलाको गुनासो छ । राजनीतिक दलहरूले कानुनी बाध्यताले उम्मेदवार उठाउनै परे पनि आरक्षित कोटामा बाहेक उम्मेदवार उठाउन नसक्नु महिलाको अस्तित्व स्वीकार नगर्नु प्रस्ट भएको कुश्माकी अगुवा मानकुमारी गिरीको तर्क छ ।

उनी भन्छिन्, ‘महिलाको क्षमतालाई हरेक परिवारबाटै दबाइएको छ । आफ्नो मताधिकारसमेत हनन हुने समाजमा महिला घर बाहिर निस्केर नेतृत्व गर्न कठिन छ ।’ राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका तर्फबाट कुश्माको उपप्रमुखमा उम्मेदवारी दिएकी गिरीले महिलालाई आफ्नै विवेकले मतदान गर्न पाउनुपर्ने अभियान चलाइरहेको बताइन् ।

प्रकाशित : वैशाख २४, २०७९ १३:१४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×