बम-गोला छल्दै मजदुरी- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बम-गोला छल्दै मजदुरी

रोजगारीका लागि भारत गएका नेपालीहरू दसैं मनाउन फर्किरहेकाले नाकामा अहिले भीड छ 
जे पाण्डे, रुपा गहतराज

नेपालगन्ज — रुकुम पश्चिमका रमेश विक कामको खोजीमा भारतको जम्मु–कश्मीर राज्यस्थित कारगिल पुगेका थिए । त्यहाँ जाँदा उनले सन् १९९९ मा भारत–पकिस्तान संघर्षका अवशेष भेटिएलान् भन्ने कल्पना गरेका थिएनन् । त्यहाँ सोच्दै नसोचेको अवस्था देख्नुपरेको उनले बताए । मजदुरी क्षेत्रमा बम–गोला देखे ।

आवश्यकताअनुसार अक्सिजन र पानी नपाएको उनले सुनाए । ‘भोको पेटका लागि संघर्ष गर्न गएका हौं । भारत र पाकिस्तानबीचको लडाइँ भएको ठाउँ पनि देख्यौं,’ कारगिलबाट दसैं मनाउन नेपालगन्जको जमुनाह नाका हुँदै घर फर्केका उनले भने, ‘त्यसबेला बम–गोला छल्दै हिँड्यौं ।’ घरमा नुन, भुटुन बन्द भएपछि कारगिल पुगेको उनले बताए । युद्धभूमिमा अहिले पनि रहेका विस्फोटक पदार्थका कारण जोखिम मोल्नु परिरहेको उनले सुनाए ।

अहिले जमुनाह नाका हुँदै फर्किरहेका नेपालीमध्ये कतिपय उनीजस्तै कारगिलबाट फर्किनेहरू छन् । यसरी घर फर्किनेको भीडमा हरिबहादुर र तजवीर गैरे पनि भेटिए । दुवै जनाले हिमपात भइरहने कारगिलको निकै उचाइमा पुगेर काम गर्दा अक्सिजनको कमीले सास फेर्नै गाह्रो हुने गरेको सुनाए । ‘चिसो हावा । हिउँ परिराख्ने,’ रुकुम पश्चिमका हरिबहादुरले भने, ‘लेकमा रूखबिरुवा थिएनन् । भए पनि पात नभएका झिक्राजस्ता रूख थिए ।’ त्यहाँ पुगेर फर्किनेले रुकुम पश्चिमको प्राकृतिक सुन्दरता जम्मु कश्मीरको भन्दा कम नभएको बताए । कोहलपुरका सागर चौधरी र रेशम थारू दसैं/तिहारका लागि कारगिलबाट घर फर्किएका छन् ।

‘निकै ठन्डी ठाउँ, लगलगी कमाउने जाडो । तिर्खा लाग्दा पानी पाइँदैनथ्यो,’ रमेशले कारगिलमा भोगेका कष्ट सुनाए, ‘स्थानीयका घरमा गएर सरसापटी मागेर पानी खान्थ्यौं ।’ उनले ट्यांकरमा ल्याएको पानीले मजदुरी गर्नेहरूको तिर्खा नमेटिने हुँदा पानी पैंचो मागेर गुजारा चलाएको बताए । त्यहाँ रोजगारी गर्न गएर फर्किएका नेपालीले सानोतिनो युद्ध नै जितेर फर्किएजस्तो महसुस भइरहेको बताए । ‘अक्सिजनको कमीले काम गर्दा सास फुलेर स्वाँस्वाँ हुन्छ । सास फेर्नर् अति गाह्रो,’ भारतबाट फर्कंदै गर्दा नाकामा भेटिएका बाँके कोहलपुरका सागरले भने, ‘काम गर्दागर्दै दम बढ्छ ।’

नेपालमा रोजगारी नपाएपछि मुग्लान पसेका यस्ता धेरै युवा अहिले आफ्ना संघर्षका कथाव्यथा सँगालेर घर फर्किरहेका छन् । प्राण जोगाउन आवश्यक पर्ने अक्सिजनयुक्त हावा र पानीको समेत अभावमा ज्यान जोखिममा राखेर कमाइ गरेर फर्किनेहरूले धेरै कष्ट भोगेका छन् । नेपाली भूमिमा टेकेपछि उनीहरूका अनुहारमा मुस्कानको लहर देखिन्छ । भारत–पकिस्तानबीच १९९९ मा कारगिलमा १८ हजार फिटको उचाइमा युद्ध भएको थियो । कारगिल कश्मीर घाटीको उत्तर–पूर्व अर्थात् श्रीनगरदेखि २ सय ५ किलोमिटरको दूरीमा छ । त्यो युद्ध त अन्त्य भयो । तर, अझै पनि बेलाबेलामा झडप भइरहन्छ ।

हिउँले ढपक्कै छोपिएका अग्ला लेकसँगै उच्च हिमाली क्षेत्रमा पर्ने कारगिलको लेकमा अक्सिजनको कमी हुँदासमेत ज्यान जोखिममा राखेर धेरै नेपाली मजदुरी गर्न विवश छन् । दसैं–तिहारजस्ता प्रमुख चाडबाड नजिकिँदै गर्दा त्यहाँबाट घर फर्किनेहरूले आफूले भोगेका त्रासदीपूर्ण दैनिकी बताउँछन् ।

जमुनाह नाकामा चहलपहल छ । रिक्सा र टाँगाहरू तँछाडमछाड गरिरहेका छन् । होटलवालाहरू ग्राहक तान्न कसरत गरिरहेका छन् । रोजगारीका लागि भारत गएका नेपालीहरू दसैं मनाउन फर्किरहेकाले नाकामा अहिले भीड छ । सबैका पिठ्युँ र टाउकामा बोरा छन् । ती बोराभित्र स्याउ छन् । स्याउका पोका बोक्दै नेपालीहरू फर्किरहेका हुन् ।

दाङका शेरबहादुर वलीले सिमलामा काम गरेर एक वर्षपछि घर फर्कंदै गरेको बताए । ‘स्याउको बोरा हो,’ टाउकोबाट भारी उतार्दै उनले भने, ‘सिमलाको कमाइ यही हो । महँगी धेरै छ । चामल र तेल किन्न ठिक्क हुन्छ । के कमाउनु ? एक वर्ष सिमलामा रमाएर आइयो ।’ एक वर्षसम्म सिमलामा काम गरेर २० हजार रुपैयाँ कमाएर आएको उनले सुनाए । उनीसँगै गएका तेजबहादुर वली पनि सिमलाबाट एक बोरा स्याउ बोकेर फर्किएका छन् । प्रतिव्यक्ति चार हजार रुपैयाँमा गाडी बुक गरेर उनीहरूको समूह सोमबार नेपाल आइपुगेको हो । दुई महिनाअघि सिमला गएका उनले दसैं खर्च जोहो गर्न त्यहाँ गएको बताए । ‘सात जना त एउटै परिवारका छौं,’ तेजबहादुरले भने, ‘घर पुग्नेबित्तिकै केटाकेटी पोकापोकी खोल्छन् । त्यसैले स्याउ बोकेर ल्याएका छौं । गरिबको कर्म यस्तै छ ।

४५ जना एउटा गाडीमा कोचिएर आएका हौं ।’ सुर्खेतका सुमन भण्डारीले पनि २ महिना सिमलामा स्याउको बगैंचामा काम गरे । उनले पनि परिवार र आफन्तका लागि एक बोरा स्याउ ल्याएको बताए । साहुले चाडपर्व भएकाले परिवारका लागि स्याउ पठाइदिएको भण्डारीले सुनाए । उनले सिमलामा दिनभरि काम गरेको आठ सय रुपैयाँ पाउँथे । त्यो पनि नियमित पाउँदैनथे । ‘कहिले ५ सय त कहिले ८ सयमा काम गर्नुपर्थ्यो,’ उनले भने, ‘धन्न सिमला छ र स्याउ टिप्ने काम पाएका छौं ।’

भारतको हिमाचल प्रदेशको सिमलामा नेपालीहरू यसरी नै सिजनको तीन महिना स्याउ टिप्न जान्छन् । दिनभरि बगैंचाबाट टिपेर ल्याएको स्याउ गोदाममा थन्क्याउँछन् । यसरी गोदाममा राखिएको स्याउ पेटीमा राखेर निर्यात गरिन्छ । ‘गर्न सक्नेलाई त कामै काम छ तर मजदुरीको कुनै दररेट छैन । तीन महिनामा १५ हजार कमाइ भयो,’ सुर्खेतका भरत रोकायले भने, ‘अब यही कमाइमा भए पनि दसैं मनाउनु छ । यसैमा रमाउनु छ ।’

दसैं र तिहार नजिकिएसँगै रोजगारीका लागि भारत गएका नेपालीहरू घर फर्किने क्रम बढेको छ । भारतबाट अहिले दैनिक झन्डै ५ हजार नेपाली घर फर्किरहेको इलाका प्रहरी कार्यालय जमुनाहका इन्चार्ज माधव रिजालले बताए । भारतबाट फर्किने नेपालीहरूको स्वास्थ्य परीक्षणका लागि जमुनाह सीमा नाकामा हेल्थ डेस्क राखिएको छ । दाङ, रोल्पा, पूर्वी रुकुम, सुर्खेत, दैलेख, जाजरकोट, कालीकोट, जुम्ला, हुम्ला, सल्यानलगायतका जिल्लाबाट हजारौं युवा काम खोज्न भारत पस्ने र चाडपर्वका समयमा घर फर्किने गर्छन् ।

प्रकाशित : आश्विन १२, २०७९ ११:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रदेशका मुख्य योजना नै अलपत्र

दुईवर्षे अवधिका उज्यालो प्रदेश र काठेपोल विस्थापन कार्यक्रम पाँच वर्षमा पनि पूरा भएन
प्रतीक्षा काफ्ले

कास्की — गण्डकी प्रदेश सरकारको मुख्य लक्ष्य थियो, ‘उज्यालो प्रदेश’ बनाउने । ०७४ को पहिलो मन्त्रिपरिषद् बैठकले प्रदेशका सबै घरमा विद्युत् पुर्‍याउने निर्णय गर्‍यो । तर, दुई वर्षभित्र पूरा गर्ने भनिएको उक्त योजना हालसम्म अलपत्र छ । प्रदेशको उर्जा, जलस्रोत तथा खानेपानी मन्त्रालयले चालु आर्थिक वर्षमा उक्त कार्यक्रमका लागि बजेट नै छुट्याएको छैन ।

गण्डकी जलस्रोत र जलविद्युत् परियोजनामा दृष्टिकोणले अग्रस्थानमा छ । तर अझै पनि प्रदेशका सबै जनताले विद्युत् उपभोग गर्न पाएका छैनन् । यही समस्यालाई मध्यनजर गर्दै तत्कालीन मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुव्वा गुरुङ्ले विद्युत् विस्तारको निर्णय गरेका थिए । यस प्रदेशमा ७८ प्रतिशत जनसंख्याले राष्ट्रिय बिजुली जडान गरेका छन् ।

माइक्रो हाइड्रो र सोलार प्रयोग गरी अहिले ९५ प्रतिशतले बत्ती बालेका छन् । सरकारले दुई वर्षसम्म शतप्रतिशत बत्ती पुर्‍याउने लक्ष्य लिए पनि पाँच वर्षसम्म पूरा गर्न सकेको छैन । मन्त्रालयका इन्जिनियर दामोदर तिवारीले बजेट अभावका कारण कार्यक्रम नै अलपत्र परेको बताए । ‘गतवर्ष पनि यो कार्यक्रमले गति लिन सकेन,’ उनले भने ।

मूल्यवृद्धिको असर काठेपोल विस्तापित कार्यक्रममा पनि परेको तिवारीले बताएका छन् । उनका अनुसार मन्त्रालयले टेन्डरका लागि आह्वान गरे पनि आवेदन नै परेन । बजेट नभए पनि मन्त्रालयले समस्या भएका स्थानको निवेदन भने माग गरेको जनाएको छ । गण्डकी सरकारले पाँच वर्षभित्र प्रदेशभित्रका विद्युत् वितरण लाइनमा रहेका ७० हजार जीर्ण काठका विद्युतीय पोललाई विस्थापित गर्ने र स्टिल पोललाई प्रतिस्थापन गर्ने नीति लिएको थियो ।

यो कार्यक्रम सरकारले पञ्चवर्षीय योजनामा पनि समावेश गरेको थियो । काठेपोल विस्थापित प्रदेश र स्थानीय सरकारको साझा कार्यक्रम हो । हालसम्म गण्डकीमा ३० हजार ४ सय ८१ स्टिल ट्युबुलर पोल खरिद गरी स्थानीय तहलाई वितरण गरिएको तिवारीले जानकारी दिए । मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार गोरखामा ७ हजार २ सय २०, पूर्वी नवलपरासीमा २ सय, लमजुङमा ३५ सय ४, तनहुँमा ३ हजार ६ सय, स्याङ्जामा ५ हजार ४ सय ७७, कास्कीमा ९ सय, बाग्लुङमा ३ हजार २५, पर्वतमा ४ हजार २२७, म्याग्दीमा १८ सय ३३, मुस्ताङमा २ सय ४५ र मनाङमा २ सय ५० वटा स्टिलका पोल जडान गरिएको छ ।

पूर्व भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री रामशरण बस्नेतले सरकारले तत्कालीन समयमा प्रदेशभरि ४२ हजार ६ सय ५९ वटा पुराना काठका पोल फेर्नुपर्ने अवस्थामा रहेको तथ्यांक निकालेको थियो । ‘त्यहीअनुसार काम भइरहेको थियो,’ उनले भने, ‘नयाँ सरकार गठन भएपछि पुराना सरकारका कार्यक्रमलाई सम्बोधन गरेन जसका कारण अहिले पनि अलपत्रै अवस्थामा छन् ।’ प्रदेश सरकारले स्थानीय तहको केन्द्रसम्म बिजुली पुर्‍याउँछ । त्यसपछि टोलटोलमा स्थानीय तहले लैजाने हो ।

टोलसम्म लाग्ने तारको खर्च भने स्थानीय सरकारले व्यहोर्छ । उज्यालो प्रदेश घोषणाका लागि उच्च हिमाली क्षेत्रका १५ सय घरधुरीलाई ५० वाटको सोलार जडान गरेको छ । चार जिल्लामा जम्मा १२ सय ५ घरमा सोलार जडान गर्ने कार्यक्रमअनुसार म्याग्दीमा २०५, गोरखामा ४६०, मुस्ताङमा ४१५ र मनाङमा १२५ घरधुरीमा सोलार जडान गरिएको मन्त्रालयका इन्जिनियर तिवारीले बताए ।

विद्युत् विस्तार कार्यअन्तर्गत नेपाल विद्युत् प्राधिकरण बुटवल क्षेत्रीय कार्यालयबाट पूर्वी नलवपरासी जिल्लामा काम गरिएको थियो भने, कास्की, मनाङ, मुस्ताङ, म्याग्दी, बागलुङ, लमजुङ र गोरखा हेर्ने गरी नेपाल विद्युत् प्राधिकरण पोखरा क्षेत्रीय कार्यालयसँग सम्झौता भएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन १२, २०७९ ११:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×