प्रयोगशालाबिनाको स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रयोगशालाबिनाको स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्

स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित नीति तर्जुमा, अरुले गरेका अनुसन्धानको नियमन गर्ने स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्मै छैन प्रयोगशाला
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद् (एनएचआरसी) ले दुई वर्षअघि खानेकुरामा पाइने ‘ट्रान्सफ्याट’ को अध्ययन गर्ने निर्णय गर्‍यो । अपूर्ण (अनस्याचुरेटेड) बोसोलाई ‘ट्रान्सफ्याट’ भनिन्छ । ‘ट्रान्सफ्याट’ प्राकृतिक र मानव निर्मित दुई तरिकाले बन्छ । प्राकृतिक रूपमा वन्यजन्तुको बोसोबाट बन्छ भने कृत्रिम रूपमा प्रशोधित तेलबाट । जसले मुटुसम्बन्धी समस्या निम्त्याउँछ । नेपालमा नसर्ने रोगबाट हुने मृत्युमध्ये हरेक ६ मृत्युमा एक मुटु रोग हुने अनुसन्धानले देखाएका छन् ।

एनएचआरसीले खानेकुरामा यो पदार्थ कति मात्रामा पाइन्छ भनेर प्रयोगशाला परीक्षण गर्न टेन्डर खुलायो । पहिलो पटकमा कसैले चासो देखाएन । दोस्रो पटकको टेन्डरमा एउटा कम्पनीले इच्छा देखायो । एनएचआरसीले उक्त कम्पनीलाई ‘ट्रान्सफ्याट’ परीक्षणको जिम्मेवारी दियो । तर, दुई महिनामा हुने कामको नतिजा दुई वर्ष बितिसक्दा पनि आउन सकेको छैन ।

सुन्दा नौलो लाग्न सक्छ, नेपालको स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्सँग प्रयोगशाला नै छैन । प्रयोगशाला नहुँदा स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण अनुसन्धान हुन सकेका छैनन् भने महिना दिनमा सकिने काम वर्षौंसम्म सम्पन्न भएका छैनन् । एनएचआरसीलाई स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित अनुसन्धान स्वीकृत, नियमनलगायतका अधिकार छ ।

आफ्नो छुट्टै प्रयोगशाला नहुँदा एनएचआरसीले अन्य संस्थाको प्रयोगशाला प्रयोग गरेर अनुसन्धान गर्दै आएको छ । कोरोनाको जेनोम सिक्वेन्सिङमा पनि अन्य संस्थाको प्रयोगशालामा नमुना परीक्षण भएको एनएचआरसीका प्रमुख अनुसन्धान अधिकृत डा. मेघनाथ धिमालले बताए । त्यसअघि सिकल सेलको अनुसन्धान गर्न २० हजार नमुना परीक्षण वीर अस्पतालको प्रयोगशालामा गरिएको थियो ।

यसरी अन्य संस्थाको प्रयोगशालामार्फत गरिने अनुसन्धानको वैधानिकतामाथि प्रश्न उठ्ने प्राध्यापकहरू बताउँछन् । त्रिभुवन विश्वविद्यालय रसायनशास्त्र केन्द्रीय विभागका प्रमुख प्राडा रामचन्द्र बस्न्यात भन्छन्, ‘आफ्नो प्रयोगशालाबिनै अरूलाई गर्न लगाउँदा प्रश्न उठ्छ । अन्य संस्थालाई परीक्षण गर्न लगाएर आउने रिपोर्टमा त्यसै पनि शंका गर्ने ठाउँ हुन्छ । सकेसम्म आफ्नै प्रयोगशालामा गर्नु जरुरी हो ।’

धिमालका अनुसार एनएचआरसीले सरकारी संस्थाका प्रयोगशाला प्रयोगमा जोड दिएको छ । तर सरकारी संस्थामा उपकरण भए पनि चलाउने दक्ष जनशक्ति नहुँदा टेन्डर आह्वान गरेर निजी प्रयोगशाला प्रयोग हुँदै आएका छन् । ‘ट्रान्सफ्याट’ को अनुसन्धानका लागि खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागमै इन्फ्रारेड स्पेक्ट्रोक्सकोपी (आईआर), ग्यास क्रोमाटोग्राफी (जीसी) को प्रयोग गर्न खोजिएको थियो । तर जीसीको प्रयोग गर्ने दक्ष जनशक्ति नहुँदा निजी प्रयोगशाला प्रयोग गर्नुपर्‍यो । प्रयोगशालामा दक्ष जनशक्ति नहुने र आवश्यक रसायन नहुँदा समयमै अनुसन्धान सम्पन्न हुन नसकेको धिमालले बाध्यता सुनाए ।

एनएचआरसीले सिकल सेलको अनुसन्धानमा वीर अस्पतालको ल्याब प्रयोग गरेको थियो । बच्चासँग सम्बन्धित अनुसन्धानमा कान्ति अस्पताल, मुटुसँग सम्बन्धितमा सहिद गंगालाल, सरुवा रोगसँग सम्बन्धित अनुसन्धान शुक्रराज ट्रपिकल अस्पतालसँग सहकार्य गर्दै आएपछि विविध कठिनाइ हुने गरेको छ । प्रयोगशाला नहुँदा कोरोनाकालमा एनएचआरसीले गरेको अधिकांश अनुसन्धान ‘प्रतिवेदन’ जस्ता छन् । एनएचआरसीले गर्ने ८० प्रतिशतभन्दा बढी अनुसन्धान प्रयोगशालाको प्रयोगबिना नै गरिएका छन् । यसले गुणस्तरभन्दा ‘कागजको फोहोर’ बढाउने अनुसन्धानकर्ताहरू बताउँछन् ।

सायनशास्त्र विभागका उपप्राध्यापक डा. भानु न्यौपाने स्वास्थ्य क्षेत्रमा विविध किसिमका रोगको अध्ययन गर्नुपर्ने भएकाले प्रयोगशाला आवश्यक देख्छन् । ‘स्वास्थ्य क्षेत्रमा रिसर्च बेस्ड ल्याबको महत्त्व बढी नै हुन्छ । नयाँ रोगको परीक्षण र अवस्था अध्ययन गरिरहनुपर्छ । ल्याब नै छैन भने डेटा निकाल्न सम्भव छैन,’ उनले भने, ‘कसैले निकालेको तथ्यांकलाई पुष्टि गर्नुपर्‍यो भने त्यसको वैधानिकता परीक्षणका लागि ल्याबको आवश्यकता हुन्छ ।’

त्रिभुवन विश्वविद्यालय माइक्रो बायोलोजी केन्द्रीय विभागका प्रमुख कोमलराज रिजाल एनएचआरसीले भइरहेको अनुसन्धान नियमन गर्नुपर्ने बताउँछन् । ‘एनएचआरसीले अनुसन्धान गर्छ भने ल्याबको आवश्यकता भइहाल्छ,’ उनले भने, ‘नेपालका स्वास्थ्य क्षेत्रका प्रयोगशाला ‘डाइग्नोस्टिक’ प्रयोजनका लागि बढी छन् ।’

अनुसन्धान गर्नेभन्दा पनि एनएचआरसीले अनुसन्धानलाई नियमन गर्नुपर्ने कतिपय विज्ञको धारणा छ । तर एनएचआरसीलाई क्षमता अभिवृद्धि गर्ने, आफूले अनुसन्धान गर्ने, अरूलाई पनि लगाउने र नियमन गर्ने कार्यादेश छ । तर संस्थामा रहेका २३ जना स्थायी कर्मचारीमध्ये अनुसन्धान गर्ने प्राविधिक जनशक्ति भने दुई जना मात्रै छ । कोरोना महामारीसँगै संस्थाको भूमिका झन् बढेपछि करारमा ८७ जना कर्मचारी राखिएको छ । तीमध्ये ६७ जना प्राविधिक रहेको प्रशासन प्रमुख प्रशासनिकका छन् । पाँचौं तहदेखि आठौं तहसम्मका कर्मचारीहरू भर्ना गरिएका प्रशासन प्रमुख युवराज खरेलले बताए ।

करारका समेत गरेर सबै कर्मचारी कार्यालयमा आउँदा हाल बस्ने कुर्सीसमेत पुग्न सक्ने अवस्था एनएचआरसीमा छैन । खरेल भन्छन्, ‘अहिले करारका कर्मचारीहरू फिल्डमा खटिनुभएको छ । सबै जनालाई एकै पटक बोलायौं भने बस्नलाई गाह्रो छ ।’ भवनका लागि परिषद्ले सूचना पनि निकालेको थियो तर आवश्यकताअनुसारको भेटिएन । ‘अहिले पनि भाडाको घर खोजिरहेका छौं । कर्मचारीलाई बस्ने ठाउँ त हुनुपर्‍यो नि,’ खरेलले भने । सरकारले हालै एनएचआरसीको भवन निर्माण गरिदिने भएपछि स्थानीय विकास मन्त्रालय मातहतको भवन निर्माण विभागले क्यान्टिन नजिकै खाली जमिनको माटो परीक्षण गरिरहेको छ ।

अनुसन्धानमा भइरहेको झन्झट र समस्या हल गर्ने उद्देश्यले परिषद् आफ्नै छुट्टै प्रयोगशाला निर्माणमा लागेको सदस्यसचिव डा. प्रदीप ज्ञवालीले बताए । उनका अनुसार काठमाडौं विश्वविद्यालयले प्रयोगशाला स्थापनाका लागि धुलिखेलमा जग्गा उपलब्ध गराएको छ । त्यही जग्गामा सेन्टर अफ एक्सिलेन्सका रूपमा प्रयोगशाला निर्माण गर्ने प्रक्रिया थालेको उनले बताए । ‘सहरको बीच ठाउँमा विशिष्टीकृत प्रयोगशाला सञ्चालन गर्न चुनौती हुन्छ । छुट्टै ठाउँमा निर्माण गर्दा चुनौती पनि कम हुन्छन्,’ उनले भने ।

सदस्य सचिव ज्ञवालीले एनएचआरसीले ल्याबलगायत अन्य अनुसन्धान गर्न सेन्टर फर एक्सिलेन्स निर्माण गरी संस्थागत रिसर्चका काम अगाडि बढाउने तयारीमा रहेको बताए । आफैंले अनुसन्धान गर्नेभन्दा पनि परिषद्को अरुलाई रिसर्च गराउने रणनीति भएको उनले जनाए ।

स्थापना भएपछि २७ वर्षसम्ममा संस्थालाई सरकारले कुल ४७ करोड बजेट विनियोजन गरेको धिमालले जानकारी दिए । तीन वर्षयता वार्षिक रूपमा करिब २० करोडको दरमा सरकारले बजेट उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

प्रकाशित : माघ २५, २०७८ ०८:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

फिनिसिङमा शरदमाथि विश्वास

सन् २०१४ को ट्वान्टी–२० विश्वकपमा उनै शरदले फिनिसरको जिम्मेवारी निभाएका थिए
विनोद पाण्डे

काठमाडौँ — खेलको अन्तिम बल थियो । भैरहवा ग्लाडियटर्सलाई एभरेस्ट प्रिमियर लिग (ईपीएल) मा ललितपुर प्याट्रियट्सविरुद्ध स्कोर बराबरीमा ल्याउन ६ रन आवश्यक थियो । नत्र दाबेदार मानिएको भैरहवाले हार स्वीकार्नुपर्थ्यो । स्ट्राइकमा थिए भैरहवाका कप्तान शरद भेषावकर । उनले रशिद खानको बलमा छक्का नै प्रहार गरे ।

असोजमा सम्पन्न ईपीएलमा भैरहवाका प्रशिक्षक थिए पुबुदु दासानायके । उनलाई शरदको यो साहस कुनै नौलो लागेन । ‘मैले यस्तो अवस्थामा शरदले खेल जिताएको ५–६ पटक नै देखिसकेको छु,’ शरदले अन्तिम बल प्रहार गर्नुअघि नै उनले ठूलो शट खेल्नेमा आफू विश्वस्त रहेको दासानायकेले अरू खेलाडीलाई सुनाइरहेका थिए ।

फ्रेन्चाइज लिगमा पहिलो भए पनि शरद र दासानायकेको यो मिश्रण कुनै नौलो थिएन । सन् २०१४ मा दासानायकेकै प्रशिक्षणमा नेपालले ट्वान्टी–२० विश्वकप खेलेको थियो । फिनिसरको जिम्मेवारी उनै शरदले निभाएका थिए । छनोट चरणमा केन्या र यूएई (तेस्रो स्थानको खेल) विरुद्ध होस् या विश्वकप छनोटमा हङकङसँगको निर्णायक खेलमा शरदले नै नेपालका लागि विजयी रन बटुलेका थिए । शरदको यही फिनिसिङ भूमिकाले नेपाललाई पहिलोपल्ट विश्वकपमा पुर्‍याउन मद्दत गरेको थियो ।

ईपीएल खेलेपछि चार महिनापछि दासानायके र शरद दुवै नेपाली टोलीमा फर्किएका छन् । उनै शरदलाई दासानायकेले अहिले ब्याटिङमा ‘फिनिसर’ को जिम्मेवारी दिएका छन् । दासानायके दोस्रो कार्यकाललाई नेपालको प्रशिक्षक भएर आएपछि मात्र यो सम्भव भएको हो । २०११ मा नेपालको प्रशिक्षक भएका दासानायके २०१५ को अन्तिममा फर्किएका थिए । २०१९ को जुलाईमा सिंगापुरमा भएको ट्वान्टी–२० विश्वकपको एसिया छनोटयता शरद पनि नेपालको ट्वान्टी–२० संरचनाबाट हराएका थिए ।


ओमानमा हुने चारदिवसीय ट्वान्टी–२० शृंखला र विश्वकप छनोटबाट दासानायके र शरद दुवैले अहिले नेपाली टोलीमा पुनरागमन गरिरहेका छन् । शरदले भने यसलाई पुनरागमनभन्दा पनि अर्को एउटा खेल जसरी लिएका छन् । ‘क्रिकेटको जुनै पनि म्याच खेल्दा, त्यही खेलमात्र सोचिन्छ । पुनरागमन भनेर सोच्नुभन्दा पनि टिमको स्थितिअनुसार आफ्नो प्रर्दशन दिएर जिताउने कोसिस नै प्राथमिकता रहन्छ,’ शरद नेपालका खेलहरूप्रति जोड दिन्छन् ।

आठ वर्षअघि नेपालले विश्वकप खेल्दाका चार खेलाडीमात्र ओमान जाने टोलीमा छन् । ज्ञानेन्द्र मल्लबाहेक शरदसहित जितेन्द्र मुखिया र प्रदीप ऐरीले यसै प्रतियोगिताबाट पुनरागमन गर्दै छन् । उत्तरी आयरल्यान्डको बेलफास्टमा आयरल्यान्डविरुद्ध सन् २०१५ मा ट्वान्टी–२० विश्वकप छनोट खेलेयता ‘योर्कर किंग्स’ जितेन्द्र पहिलोपल्ट टोलीमा समेटिएका हुन् । प्रदीपले पनि शरदले जस्तै २०१९ यता ट्वान्टी–२० खेलेका थिएनन् ।

‘म आफ्नो फिनिसिङ जिम्मेवारीलाई लिएर एकदमै आत्मविश्वासी छु । यत्रो वर्षदेखि खेल्दै आएको हुनाले दबाबका बेला, स्थित आफूअनुकूल नभएका बेला के गर्नुपर्छ भन्ने थाहा छ । आफ्नो खेल योजनामा विश्वस्त छु,’ शरद आफ्नो भूमिकालाई लिएर स्पष्ट छन्, ‘म हरेक खेल नै आनन्द लिएर खेल्ने प्रयास गर्छु, त्यही भएर आफ्नो उत्कृष्ट खेलिरहेको छु । अहिले पनि त्यो जोस–जाँगर घटेको छैन । जुन अनुभव मैले यतिका वर्षदेखि सिकेको छु, त्यसलाई आउने खेलहरूमा राम्रोसँग कार्यान्वयन गर्न सक्छु भन्ने विश्वाससाथ अगाडि बढिरहेको छु ।’


शरदले १७ ट्वान्टी–२० अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा कुनै अर्धशतक बनाएका छैनन् । ४० रन उनको उच्च स्कोर हो । २०१४ को विश्वकपमा बंगलादेशविरुद्ध र २०१९ मा मलेसियाविरुद्धको द्विपक्षीय शृंखलामा उनले आफ्नो उच्च स्कोरको इनिङ्स खेलेका थिए । मलेसियाविरुद्धको त्यो इनिङ्सको डेढ महिनापछि उनी नेपालको ट्वान्टी–२० टोलीबाट बाहिर हुन पुगे । शरदसँग २०१२, २०१३ र २०१५ मा ट्वान्टी–२० विश्वकप छनोट खेलेको अनुभव छ । सन् २०१९ मा कतार र सिंगापुरसँग पराजित भएर नेपाल एसिया छनोटमै रोकिएपछि त्यसको मूल्य शरदले पनि चुकाउनुपर्‍यो ।

‘हामीले ३–४ वटा विश्वकप छनोट खेलिसकेको भएकाले मैले र ज्ञानु (ज्ञानेन्द्र मल्ल) ले टिममा अनुभव साट्ने काम गरिरहेका छौं । खेलहरूमा त्यसलाई कसरी त्यो लागू गराउने र आफूले पनि योगदान दिएर टिमलाई जिताउने स्थितिमा लैजाने भनेर छलफल गर्छौं,’ शरदले अनुभवी खेलाडीका रूपमा भने, ‘२०१४ को विश्वकप खेलेको र त्यसपछिको प्रभावबारेमा हामी चार खेलाडीले टिमसँग अनुभव बाँडिरहेका छौं ।’

नेपालले दोस्रोपल्ट ट्वान्टी–२० विश्वकप खेल्नेमा विश्वस्त देखिन्छन् शरद । ‘दुई खेलको कुरा हो । त्यो दुई खेलमा आफ्नो उत्कृष्ट क्षमता प्रदर्शन गर्‍यौं भने निश्चय पनि विश्वकप पुग्छौं भन्ने विश्वास छ,’ शरदले विश्वास पोखे ।

विश्वकप छनोटको समूह चरणमा नेपालले घरेलु टोली ओमानसहित फिलिपिन्स र क्यानडाको सामना गर्दै छ । शीर्ष दुई टोली हुन सके सेमिफाइनलमा पुग्नेछ । अर्को समूहका शीर्ष दुई टोली आयरल्यान्ड र यूएईसँग नेपालको सम्भावित भिडन्त हुनसक्छ । विजेता टोली विश्वकपमा पुग्नेछ ।


‘टिम एकदमै सन्तुलित छ, हामी राम्रो पनि खेलिरहेका छौं । अभ्यासमा पनि एकदम राम्रो तयारी भएको छ । आफ्नो व्यक्तिगतभन्दा पनि टिमलाई कसरी उत्कृष्ट प्रदर्शन दिनेतर्फ सबै केन्द्रित छौं । टिमले जे मागेको छ, त्यो अनुरुपको प्रर्दशन दिने तयारी छ । यसमा सबैलाई आ–आफ्नो जिम्मेवारी थाहा छ,’ शरद विश्वकप पुग्नसक्ने एउटा आधार भने ।

पछिल्लो २–३ वटा विश्वकप छनोटमा असफल भए पनि यसपालि नेपालले राम्रो गरिरहेको शरदको दाबी छ । टोलीमा धेरै नयाँ खेलाडी देखिए पनि यसलाई संक्रमणकालीन अवस्था भनेर उनी मान्दैनन् । ‘यिनै भाइहरूसँगै हामीले कति धेरै घरेलु प्रतियोगिता खेलिरहेका छौं । सबैलाई एकअर्काको बारेमा थाहा छ । टिममा समन्वय राम्रो छ । खासै फरक म देख्दिनँ । हामीले गर्नुपर्ने जुन काम हो, त्यसमा ध्यान दिन सक्यौं भने नतिजा आउँछ,’ शरद थप विश्वस्त देखिन्छन् । सन् २०१३ को विश्वकप छनोटमा शरदले नेपाली क्रिकेटलाई जसरी परिभाषित गरेका थिए, अहिले नेपालले उनीबाट खोजेको पनि त्यस्तै हो ।

प्रकाशित : माघ २५, २०७८ ०८:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×