कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

शशांकको नयाँ ‘लुक्स’

कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — कांग्रेस केन्द्रीय कार्यालयमा गत आइतबार चियापान चल्दै गर्दा धेरैको नजरमा परे महामन्त्री शशांक कोइराला । उनी दौरासुरुवालमा सजिएका थिए । त्यो औपचारिक ‘गेटअप’ ले धेरैलाई बीपीकै झल्को त दियो नै, उनको ‘लुक्स’ लाई आसन्न पार्टी महाधिवेशनसँग समेत जोडेर हेरियो । किनभने उनी १४ औं महाधिवेशनको तयारीमा अघि बढिसकेका छन् । 

कांग्रेस स्थापनाको ७३ वर्षको इतिहासमा कोइराला परिवारले झन्डै ५ दशक नेतृत्व लिएकोमा चार वर्षदेखि पार्टी नेतृत्व गैर कोइरालाको हातमा छ । ०४६ सालपछि नै गिरिजाप्रसादले १५ र सुशीलले ५ गरी २० वर्ष कोइराला परिवारले पार्टीको नेतृत्व लियो । सुशीलको निधनपछि हालका सभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वमा पुग्न सकेका हुन् ।


केन्द्रीय तहमा कोइराला परिवारका ३ नेता मात्र अहिले सक्रिय राजनीतिमा छन् । बीपीपुत्र शशांक, केशवपुत्र शेखर र गिरिजापुत्री सुजाता । सुजाता स्वास्थ्यका कारण पछिल्लो समय सक्रिय छैनन् । उनले दुई दाजुभाइ मिलेर नेतृत्व लिनमा सहजीकरण गर्न खोजेकी छन् ।


यो पनि पढ्नुहोस् : मेरो बिहे बीपीको दौरासुरुवालमा : शशांक कोइराला


एक वर्षअघि गृहनगर विराटनगरबाट कोइराला परिवारले नेतृत्व लिने सार्वजनिक उद्घोष गरेको थियो । शशांक, शेखर र सुजाताले एउटै मञ्चबाट १४ औं महाधिवेशनमा कोइराला परिवारले नेतृत्वको दाबा गर्ने उद्घोष गरेका थिए । शशांकले त्यतिबेला शेखर र आफूमध्ये एक उम्मेदवार बन्ने घोषणा गरेका थिए । त्यसले कांग्रेसको संस्थापन इतरपक्षमा हलचल ल्याएपछि तत्काल कसैले पनि उम्मेदवारी घोषणा नगर्ने भद्र समझदारी बनेको थियो ।


त्यसयता शशांक र शेखर दुवै नेतृत्वको तयारीमा अघि बढेका छन् । सुरुवाती दिनमा सामूहिक लन्च र डिनरमार्फत एकताको सन्देश दिँदै आएका कोइराला परिवारका यी दुई नेतामा पछिल्लो समय प्रतिस्पर्धाको भावना बढ्दो छ । शशांक र शेखरबीच नेतृत्व कसले लिने भन्नेमा मुख्य टक्कर छ ।


केही समययता ‘हिन्दु’ मुद्दाले कांग्रेसमा ध्रुवीकरण बढाउँदै लगेको छ । गत पुसमा सम्पन्न महासमिति बैठकमै ७ सय सदस्यले हिन्दु राज्यको पक्षमा हस्ताक्षर गरेका थिए । त्यसको प्रभावले समग्र पार्टी तरंगित बन्न थालेको छ । केन्द्रीय कार्यसमितिमै यो मुद्दा बहसमा छ । यसका पछि पनि महामन्त्री कोइराला जोडिएका छन् । संविधान जारी भएदेखि नै उनले हिन्दु राष्ट्रका मुद्दामा जनमत संग्रह हुनुपर्ने माग गर्दै आए । यसबाट बेलाबखत विवादमा पनि तानिए । आउने महाधिवेशनमा उनले यो मुद्दालाई अझ सशक्त बनाउने ठानिएको छ ।


सभापति शेरबहादुर देउवाबाट नेतृत्व प्राप्त गर्न शशांक र शेखर दुवैका लागि त्यति सहज छैन । पहिलो चुनौती त उनीहरू दुवैलाई आफ्नो टिमबाट सर्वसम्मत उम्मेदवार बन्नमै छ । उनीहरू रहेको संस्थापन इतरपक्षमा टिमकै नेता रामचन्द्र पौडेल स्वयं सभापतिका आकांक्षी छन् । त्यही पंक्तिमा प्रकाशमान सिंह र कृष्णप्रसाद सिटौला छन् ।


जानकारहरूका अनुसार शशांक राजनीतिका मौन खेलाडी हुन् । संसद् र पार्टी केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा उनी प्राय: मौन हुन्छन् । ०६४ देखि संसद्मा पुगेका उनले अहिलेसम्म मुस्किलले ८/१० पटक मात्रै बोलेका छन् । केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा पनि विरलै बोल्छन् । यो देखेकाहरूलाई उनी पार्टी नेतृत्वमा कसरी पुग्लान् भन्ने पनि लाग्छ । तर, शशांकनिकट एक केन्द्रीय सदस्य भन्छन्, ‘सुशील कोइरालामा पनि वाक्पटुता थिएन । संसद्मा उनी पनि ‘ब्याकबेन्चर’ नेता थिए । तर मुलुक र पार्टीको कार्यकारी प्रमुख बने । शशांकमा त बीपीपुत्रको लिगेसीको लाभ पनि ‘प्लस’ छ । नबोलीकनै भ्याउने रणनीति उनमा देखिन्छ ।’


शशांक, शेखर र सुजातालाई गिरिजाप्रसादले आफ्नो जीवनकालमै उत्तराधिकारीका रूपमा हेरेरै सक्रिय राजनीतिमा प्रवेश गराएका हुन् । तीनैजना त्यसअघि क्रियाशील राजनीतिमा थिएनन् । सुजाता जर्मन नागरिक नोबर्ट जोस्टसँग विवाह गरी उतै बस्दै आएकी थिइन् । शशांक र शेखर लामो समयदेखि चिकित्सा पेसामा थिए । ०१५ सालमा विराटनगरमा जन्मिएका शशांक आँखारोग विशेषज्ञ हुन् । उनले महाराजगन्जस्थित शिक्षण अस्पतालबाट काम सुरु गरी त्यहीँबाट रिटायरमेन्ट लिएका थिए ।


सुरुमा गिरिजाप्रसादले बीपीका जेठा छोरा प्रकाशलाई उत्तराधिकारीका रूपमा हेरेका थिए । तर, उनी राजनीतिमा स्थिर हुन सकेनन् । ०६२/६३ को जनआन्दोलनमा आइपुग्दा उनी पार्टीबाटै पृथक् भए र तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रको प्रत्यक्ष शासनमा मन्त्री बन्न पुगे । अहिले उनी गुमनाम छन् । कोइराला परिवारका तीन नेतालाई मिलाउने र सल्लाह दिने भूमिकामा भने बेलाबखत देखिन्छन् ।


शशांकको केन्द्रीय राजनीतिमा प्रवेश ०५७ सालबाट भएको हो । पोखरामा सम्पन्न पार्टीको दसौं महाधिवेशनमा उनी पहिलो पटक केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भए । दाजु शेखरले पनि त्यतिबेला केन्द्रीय सदस्यमै प्रतिस्पर्धा गर्न खोजेका थिए तर गिरिजाप्रसादको तत्कालीन प्राथमिकतामा शेखरभन्दा शशांक परे । पछि शेखर लडेनन् । शशांकले परिवारसँगै ०१७ देखि ०३६ सालसम्म निर्वासित जीवन बिताएका थिए । उनको पढाइ पनि भारतमै भएको थियो । यसबीच उनी झन्डै कृषि पेसातिर हाम फालिसेकका थिए । बीपीले भविष्य देखाइदिएपछि कृषिको बाटो छाडेर पढाइतिर लागेका हुन् ।


प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ ११:२६

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भूमाफियाको कब्जामा सुकुम्बासी बस्ती

भूमाफियाको मिलेमतोमा बाहिरियाहरुले सुकुम्बासी बस्तीको ऐलानी जग्गाको लालपूर्जा निकालेका छन् 
जितेन्द्र साह

(कानेपोखरी, मोरङ) — पूरै गाउँपालिकाको ४० प्रतिशत जनसंख्या सुकुम्बासी । दशकौंदेखि भोग चलन गर्दै आएको ऐलानी जग्गाचाहिँ अन्यत्रका बासिन्दाका नाममा पास । विराटनगर पूर्वोत्तरका करिब ५३ किमि टाढा मोरङको कानेपोखरी गाउँपालिकाको वडापिच्छे रहेको सुकुम्बासी बस्तीको अवस्था यस्तै छ ।

अहिले गाउँपालिका कार्यालयले मातहतका सबै वडा कार्यालयलाई पत्र पठाई दोहोरो स्वामित्व देखिने जग्गाको भूमिकर नलिन पत्राचार गरेको छ । गाउँपालिका उपाध्यक्ष राजमती इङ्नामका अनुसार बाजे, बज्यै र नातिनातिनासम्म त्यही ऐलानी जग्गामा हुर्केका सुकुम्बासी नै छन् भने बाहिरकाले त्यहि जग्गाको धनीपुर्जा निकालेका छन् ।

उनी उहिलेदेखि बसोबास गर्दै आएको ८ कट्ठा ऐलानी र कोसी टप्पुका पूर्वबासिन्दा कानेपोखरी ६ का वडाअध्यक्ष खड्गबहादुर बस्नेतले ०३४ मा सट्टाभर्नामा पाएको दुई बिघा जग्गा पनि अन्यत्रकाले आफ्ना नाउँमा पास गराएको खुलासा भएको छ । ‘हामीले भोगचलन गर्दै आएको जग्गाको लालपुर्जा लिएर गाउँपालिकामा भूमिकर तिर्न आउन थालेपछि थाहा पाएका हौं,’ उनले भने ।

८२.८३ वर्गकिमिमा फैलिएको यो गाउँपलिकाको जनसंख्या ४८ हजार हो, जसमध्ये करिब ४ हजार वैदेशिक रोजगारमा छन् । ‘हरूवाचरुवा राखेको त्यो जग्गा आफ्नो हो भन्दै ढाँटेर काठमाडौं र विराटनगरमा बसोबास भएकाहरूले आफ्ना नाउँमा पास गराएको देखियो,’ इङ्नामले भनिन्, ‘त्यस्ता दोहोरो स्वामित्व देखिने जग्गाको हामीले मालपोत लिइरहेका छैनौं, कहिले, कहाँ र कोसँग किनेको सोधपुछ गर्नेबितिकै लालपुर्जा लिएर आएकाहरू सुइँकुच्चा ठोक्छन् ।’

गाउँपालिकाका सात वटै वडामा सुकुम्बासी बस्ती छन् । ३, ४, ६ र ७ वडामा उनीहरूको बाक्लो बसोबास छ । वडा ४ बाहेक सबै सुकुम्बासी व्यवस्थित, सफा र हराभरा छ । १ हजार ५ सय घर र छ हजारभन्दा बढी जनसंख्या भएको वडा ६ र १ हजार ७७ घर र ४ हजार ७ सय जनसंख्या भएको वडा ७ मा दोहोरो स्वामित्वको समस्या सबैभन्दा बढी देखिएको छ ।

भूमाफियाको मिलेमतोमा बाहिरियाहरूले सुकुम्बासी बस्तीको ऐलानी जग्गाको लालपुर्जा निकालेको उल्लेख गर्दै उपाध्यक्ष इङ्नामले भनिन्, ‘सुकुम्बासी मर्न तयार छन् तर जग्गा छाड्न तयार छैनन् ।’ कानेपोखरी–६, मूलगाउँका ६६ वर्षीय पदमकुमार श्रेष्ठले २०४० सालमा जंगल फाँडेर बसेकाबाट २ हजार ५ सय रुपैयाँमा १५ कठ्ठा जग्गा किने ।

सरकाले आफ्ना नाउँमा जग्गा पास गर्देला भन्ने आशमा साढे तीन दशक उनी यही जग्गामा खेतीपाती र पसल गरी बस्दै आएका छन् । तर, अहिले आएर श्रेष्ठले आफू बसेको जग्गा अन्य व्यक्तिका नाउँमा दर्ता भएको थाहा पाएपछि स्तब्ध छन् । पूर्वी पहाडी जिल्ला ताप्लेजुङ फुङलिङ–१ बाट उनी २०३७ मा श्रीमती ६४ वर्षीया देवीकुमारी र सन्तानसहित मधेस झरेका थिए ।

सबैभन्दा पहिले उनी हाल रतुवामाई नगरपालिकामा पर्ने मोरङको दक्षिणपूर्वी गोविन्दपुर–१, परेखाखोपी बजारको ५ धुर ऐलानी जग्गामा किराना पसल गरेर बसे तर २०४० मा स्थानीय बक्राहा खोलाको बाढीले सबथोक बगाएपछि बचेखुचेको रकम बोकेर कानेपोखरी आएका थिए । स्थानीय ६७ वर्षीय पहलबहादुर गहतराजले सरकारी आदेशअनुरूपै ०३६ मा डेढ बिघा वन फँडानी गरेर यहाँ बसे । उनको १३ जनाको परिवार यही जग्गामा बस्छन् ।

‘सुकुम्बासीलाई जग्गा पुर्जा दिने सरकारी नीतिअनुरूप स्थानीय निकायदेखि काठमाडौंसम्म धायौं,’ पहलबहादुरका ३७ वर्षीय छोरा राजु गहतराजले भने । स्थानीय ५० वर्षीया सावित्राकुमारी भट्टराईले २०४५ सालमा यही बस्तीमा बसिरहेका अर्का सुकुम्बासीबाट ५१ हजार रुपैयाँमा दुई कठ्ठा घडेरी र १२ कठ्ठा खेत किनेकी हुन् । अहिले उनको घडेरीको मूल्य कठ्ठाको ४ लाख रुपैयाँ र खेतको प्रतिकठ्ठा दुई लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।

जग्गा धनीपुर्जा नभए पनि बस्दै आएकाले व्यवहारमा एकअर्कालाई चलनचल्तीकै मूल्यमा जग्गा बेच्ने गरेको उनले बताइन् । ‘आफ्ना नाउँमा जग्गा नहुँदा बैंक वा सहकारीमा राखेर ऋण लिन पाइन्न तर अरू सबैखाले घरव्यवहार चलेकै छ,’ भट्टराईले भनिन् ।

तत्कालीन सरकारकै अनुमतिमा ०३५ मा जंगल फाँडेर दुई बिघा खेत र डेढ कठ्ठा घडेरी तयार पारेर कानेपोखरी–४, हनुमान चोकमा बसेका ७६ वर्षीय लोकमणि लुइँटेल र उनको पत्नी ६८ वर्षीया विन्दा पनि यस्तै एक सुकुम्बासी दम्पती हुन् । सरकारले अहिलेसम्म जग्गा नाउँमा नगरिदिए पनि यो उनीहरूको जायजेथा हो भन्ने सबैलाई थाहा छ । उनीहरू घरखेत र चौपाया स्याहारिरहेका भेटिए । ‘यही जग्गामा खट्यौं, कमायौं, घर र गाईबस्तु जोड्यौं,’ विन्दाले भनिन्, ‘दुई सन्तानलाई पढायौं, अझै पनि सरकारकै भर छ ।’

२०३२ सालमा तेह्रथुमबाट आएका लुइँटेल तीन वर्षसम्म नजिकैको आफन्तकामा बस्दै ज्यालामजदुरी गरेका थिए । भूमाफियाको चलखेलबाट स्थानीयवासीदेखि गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष इङ्नामसमेत पीडित छन् । उपाध्यक्ष इङ्नामले भोगचलनगर्दै आएको ८ कठ्ठा ऐलानी जग्गा अर्कैले कित्ता काटेर आफ्ना नाउँमा गराइसकेका छन् ।

उनका अनुसार बाहिरिया व्यक्तिले भूमाफियासँगको साँठगाँठमा ०४२/४३ मा कित्ताकाट गरी आफ्ना नाउँमा जग्गा गरेका हुन् । उनले सबै वडाकै सुकुम्बासी बस्तीको जग्गामा यो समस्या देखिएको र गाउँपालिकाभरिका सयौं बिघाजग्गा धनीपुर्जा यहाँ नबस्नेको नाउँमा देखिएको बताइन् ।

प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ ११:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×