भक्तपुरमा मनाइयो 'सापारू'- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार

भक्तपुरमा मनाइयो 'सापारू'

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — भक्तपुरका स्थानीय नेवार समुदायले वर्षदिनभर दिवंगत भएका आफन्तको सम्झनामा गाईजात्रा पर्व मनाएका छन् । स्थानीय बासिन्दाले शुक्रबार बिहानैदेखि दिवंगत आफन्तको सम्झनामा ताहामचा बनाई घिन्ताङघिसी प्रदर्शन गर्दै नगर परिक्रमा गरेर गाईजात्रा पर्व मनाएका हुन् ।

मृतात्माले मोक्ष प्राप्त गरून् भन्दै भदौ कृष्ण प्रतिपदाका दिनदेखि श्रीकृष्ण जन्माष्टमीसम्म गाईजात्रा मनाउने परम्परा छ । हिन्दु धर्मग्रन्थमा उल्लेख भए अनुसार यमलोकको मुख्यढोका वर्षभरि बन्द रहने र मर्त्यलोक अर्थात् पृथ्वीलोकमा गाईजात्रा निकालेपछि यमलोकको ढोका खुल्छ भन्ने जनविश्वास अनुसार गाईजात्रा मनाउने गरेको स्थानीय बताउँछन् ।

संस्कृतिविद्हरू गाईजात्रालाई शोक र उल्लासको संगम भएको पर्व पनि मान्छन् । यस पर्वलाई नेवारी भाषामा ‘सापारू’ भनिन्छ । ‘सा’ को अर्थ गाई र ‘पारू’ को अर्थ प्रतिपदा तिथि हो जुन दिन गाईजात्रा पर्व मनाइन्छ । साहित्यकार एवं संस्कृतिविद् तेजेश्वर बाबु ग्वंगः पछिल्ला वर्षहरूमा गाईजात्रालाई हास्यव्यङ्ग्यको रुपमा बढी जोडिएको बताउँछन् । ‘हिन्दू धर्ममा गाईलाई पवित्र जनावर मानिन्छ, हाम्रो दिवंगत आफन्तको नाममा गाईलाई पूजा गरेर उसको पिठ्युँमा पहेँलो वस्त्र लगाइदिएर घुमाउने गरिन्छ,’ ग्वंगःले भने, ‘मृतकको आत्माको शान्तिको कामना गर्दै यो पर्व मनाइएको हो ।’

गाईजात्राको प्रचलन राजा प्रताप मल्लले सुरु गरेको बताइन्छ । राजा प्रताप मल्लले छोरा मरेर शोकमा परेकी रानीलाई सान्त्वना दिन नगरमा एक वर्षभित्र आफन्त मरेका परिवारलाई दरबारमा जात्रा ल्याउन निर्देशन दिएको अभिलेखहरु पाइने स्थानीय बताउँछन् । जनैपूर्णिमाका दिन साँझ नै भक्तपुर तलेजुस्थानबाट ताहामचा बनाई परिक्रमा गरेपछि जात्रा सुरु हुने परम्परा छ ।


बालबालिकाको मृत्यु भएमा साचा बनाई परिक्रमा गर्ने र पाका उमेरका व्यक्तिहरूको मृत्यु भएमा भने १५ हात लामो बाँसको ताहमचा बनाई नगर परिक्रमा गर्ने परम्परा छ । कतिपयले मृतक परिवारको घरबाट बालबालिकालाई शिव पार्वतीको प्रतीकका रुपमा सिँगारेर ल्याउने प्रचलन छ । यस्ता बालबालिका भने कर्म नचलिसकेका कलिला बालबालिका हुनुपर्ने मान्यता रहेको बुढापाकाहरु बताउँछन् । आर्थिक अवस्था कमजोर हुनेले पनि कुमार–कुमारी बनाएर घुमाउने तथा जिउँदो गाई मात्रै भए पनि घुमाउने परम्परा रहेको छ ।

नगरको विभिन्न टोलबाट निकालिएको गाईजात्रा भक्तपुर दरबार स्क्वायर, बालाखु गणेश, चोछें, भोलाछें, महालक्ष्मी, नागपोखरी, क्वाठण्डौ, नवदुर्गास्थान, सूर्यमढी, दत्तात्रय, सुकुलढोका, गोलमढी, तौमढी, पोटरी स्क्वायर, वंशगोपाल, इताछें, खौमा परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ ।

भक्तपुर नगरबाहेक चाँगुनारायण नगरको सुडाल, सूर्यविनायक नगरको कटुञ्जे, गुण्डु, सिपाडोललगायत क्षेत्रमा पनि ताहामचा बनाई नगर परिक्रमा गरेर गाईजात्रा पर्व मनाइएको छ ।

गाईजात्राको दिन नौ जोर लुगा लगाउनुपर्ने, नौथरी खाने कुरा खानुपर्ने र नौ पटक टोल घुम्नुपर्ने परम्परा रहिआएको संस्कृतकर्मी बताउँछन् । दिवंगत भएका आफन्तहरूको सम्झनामा दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दहीका साथै अन्न र द्रव्य दान गर्ने परम्परा पनि रहिआएको छ ।

जात्रा समापनको क्रममा साँझ परालबाट बनेको ताहमाचा र त्यससँगै भैरव नाचसमेत निकालिने प्रचलन छ । तौमढीस्थित भैरव मन्दिरबाट निकालिएको ताहमाचा, यसपछि सोही टोलभरबाट निकालिएको अन्य ताहमाचा र सबभन्दा पछि नकिङजु अजिमाको ताहमाचा निकाली वंशगोपाल हुँदै विभिन्न ठाउँमा परिक्रमा गरी दरबार स्क्वायर चोकमा तीनपटक परिक्रमा गरेपछि पर्वको पहिलो दिनको जात्रा सम्पन्न हुने गर्छ।


प्रकाशित : श्रावण २७, २०७९ १९:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आत्मदाह प्रयास गरेकी निहारिका त्रिवि शिक्षण अस्पताल भर्ना

मातृका दाहाल

काठमाडौँ — पेट्रोल छर्केर राष्ट्रपति भवन शीतल निवास अगाडि आत्मदाह प्रयास गरेकी महोत्तरीकी निहारिका राजपुतका रूपमा चिनिएकी सोनालीकुमारी सिंहलाई प्रहरीले त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जमा भर्ना गरेको छ । 

आफूलाई नशालु पदार्थ सेवन गराएर बलात्कार गर्ने व्यक्तिलाई कारबाही नभएको भन्दै निहारिकाले शुक्रबार दिउँसो राष्ट्रपति भवन अगाडिको मूल सडकमै पेट्रोल छर्केर आत्मदाह प्रयास गरेकी थिइन् । निहारिकाले शरीरमा पेट्रोल छर्केको देखेपछि तत्कालै प्रहरीको टोलीले नियन्त्रणमा लिएका कारण अप्रिय घटना हुन पाएको थिएन ।

त्यसपछि प्रहरी वृत्त महाराजगञ्जमा राखेर केही बेरमा उनको स्वास्थ्य जाँचका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल लगिएको थियो । स्वास्थ्य जाँचपछि निहारिकालाई अस्पताल भर्ना गरिएको महाराजगञ्ज बृत्त प्रमुख प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) अंगुर जिसीले बताए । ‘घटनास्थलबाट उठाएर उहाँलाई केहीबेर प्रहरी वृत्तमा राखेका थियौं, त्यसपछि स्वास्थ्य जाँच गर्न अस्पताल लगिएकोमा चिकित्सकसँगको परामर्शपछि हाललाई अस्पताल भर्ना गरिएको छ,’ डीएसपी जिसीले भने ।

महोत्तरीको जलेश्वर नगरपालिका-९ की निहारिकाले आफूलाई शिवराम श्रेष्ठ भन्ने व्यक्तिले नशालु पदार्थ सेवन गराएर बलात्कार गरेको दाबी गर्दै आरोपितलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्ने माग गरेर २०७९ जेठ २७ देखि धर्ना र अनसन बसेकी थिइन् । उनका एक छोरा छन् ।

५ बुँदे सहमतिपछि निहारिकाले ताेडिन् अनशन

काठमाडौंको माइतीघर र वसन्तपुरमा अनसन बसेकी उनीसँग असार ३ मा उनका माग पूरा गर्ने प्रतिबद्धतासहित गृहमन्त्री वालकृष्ण खाँणले नै अनसन तोडाएका थिए ।अनसन तोड्ने सहमति गर्दा गृह मन्त्रालयका सहसचिव शिवराम पोखरेल र उपसचिव वसन्त भट्टराई, अनशनरत निहारिका राजपुत भनिने (सोनालीकुमारी सिंह), सिंहको तर्फबाट बाराकी सावित्रा सुवेदी र रामेछापकी सुनिता गौतम तथा पत्रकार लोक्सरी कुँवरले सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए ।

सहमतिपत्रमा आरोपित व्यक्ति र आफ्ना छोराको डीएनए परीक्षणका लागि कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन पहल गर्ने, निहारिका र उनका छोराको सुरक्षा, आवास व्यवस्थापनका लागि गृह मन्त्रालय र महिला बालबालिका तथा जेष्ठ नागरिक मन्त्रालयमार्फत पहल गर्ने, न्याय प्राप्तिका लागि राज्यका सम्पूर्ण निकाय पीडित मैत्री बनाउन पहल गर्ने, अनसनकर्ताको आर्थिक सहायताका लागि गृह मन्त्रालयमार्फत पहल गर्ने र अन्तिममा गृहमन्त्री खाँणबाट जुस पिएर अनशन तोड्ने गरी ५ बुँदे सहमति भएको थियो । उक्त सम्झौतापछि अनसन तोडेकी निहारिकाले माग पूरा नभएपछि पुन आन्दोलन सुरु गरिन् ।

पछिल्लो पटक साउन २० मा सिंहदरबार दक्षिण ढोकाअघि आमरण अनशनमा बस्ने प्रयास गरेपछि प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो । त्यसको अर्को साता शुक्रबार वसन्तपुरबाट ट्याक्सी चढेर छोरासहित महाराजगञ्ज पुगेकी निहारिका ट्याक्सीबाट ओर्लिएलगत्तै हातमा बोकेको बोतलबाट शरीरमा पेट्रोल छर्केकी थिइन् । त्यसपछि तत्कालै शीतल निवास अगाडि रहेका प्रहरीले उनलाई अप्रिय घटना हुन नपाउँदै नियन्त्रणमा लिएर महाराजगञ्ज वृत्त पुर्‍याएको थियो ।

त्यसपछि स्वास्थ्य जाँच गर्न अस्पताल लगिएकी निहारिकाले आफूसँग सरकारले गरेको सहमति कार्यान्वयन नभएकोले आत्मदाहको बाटो रोजेको बताएकी छन् ।

‘मैले न्याय पाइनँ, सरकारले गरेको ५ बुँदे सम्झौतामा उल्लेख भएअनुसार मेरो छोरा र आरोपितको डीएनए परीक्षण पनि भएन, आरोपित व्यक्तिलाई पनि पक्राउ गरिएन त्यसैले मर्नलाई शरीरमा पेट्रोल छर्केको हो ।’ उनले आत्मदाह प्रयास गरेलगत्तै प्रहरीले गृह मन्त्रालयमा पनि त्यसबारे जानकारी गराएको छ ।

सम्बन्धित समाचार

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७९ १९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×