सम्झना शर्मा

सम्झना शर्माका लेखहरु :

राजनीतिक संस्कारमा निर्भर हुन्छ लोकतन्त्र

जनताका सुखदुःखको अनुभूति गर्न सक्नुले नै जनप्रतिनिधि हुनुको साँचो अर्थ राख्छ । लोकतन्त्रमा जनता सर्वेसर्वा हुन्छन् र जनताकै मतद्वारा जनप्रतिनिधि चुनिने हुँदा आवधिक निर्वाचनलाई लोकतन्त्रको सुन्दर पक्षका रूपमा लिने गरिन्छ । जनताको आवश्यकता पहिचान गरी त्यसअनुरूप काम गर्ने, पीरमर्कामा मल्हम लगाउने जनप्रतिनिधिप्रति जनविश्वाससमेत उच्च हुने हुन्छ ।

जनगणनाले उठाएका केही सवाल

कुनै पनि देशका नीति, योजना र बजेटको जनसंख्यासँग प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष सरोकार हुने गर्छ । त्यसैले नेपालले पनि जनसंख्याको अवस्था यकिन गर्न प्रत्येक दस वर्षको अन्तरालमा जनगणना गर्दै आइरहेको छ ।

पितृसत्ताको विकल्प मातृसत्ता होइन, समानता

नेपालमा संविधान र कानुनहरूले लैंगिक समानता धेरै हदसम्म आत्मसात् गरे पनि पुरुषसरह महिला अधिकार सुनिश्चित गर्न सकेका छैनन् । विभिन्न आन्दोलनले महिलालाई अंश र वंशको कानुनी अधिकार दिलाए पनि कार्यान्वयनमा सफलता मिलेको छैन ।

निर्णयका अवयव

कुनै पनि निर्णय गर्दा सम्भावित परिणामलाई ख्याल गर्नुपर्छ । निर्णयका लागि तोकिएका कानुनी मापदण्ड अवलम्बन नगरी गरिने निर्णयहरू कार्यान्वयन हुनै सक्दैनन् ।

सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित आप्रवासन

सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको विकास र ज्ञानको उच्च अभिवृद्धिले विश्व नै एउटा गाउँमा परिणत भएको छ । संसारको जुनसुकै कुनाको व्यक्तिले पनि आफ्नो ज्ञान, सीप र क्षमताबमोजिम विश्वबजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ । तथापि वैदेशिक रोजगारीका लागि मानिस एक देशबाट अर्कोमा जाने क्रम जारी छ ।

हिंसामुक्त समाज निर्माणको आधार

अन्तर्राष्ट्रिय महिला अधिकार दिवस नेपालमा पनि विभिन्न कार्यक्रमका साथ अघिल्लो महिना सम्पन्न भयो । यस दिवसको सेरोफेरोमा महिला हिंसाका घटना, हिंसापीडित महिलाहरूको अवस्था, तिनीहरूको न्यायमा पहुँच, सम्बन्धित निकाय तथा सरोकारवालाहरूले यसप्रति निर्वाह गरेको दायित्वलगायतका विषयले अखबारका पानाहरू भरिए तैपनि शृंखलाबद्ध तवरले महिला हिंसाका डरलाग्दो स्वरूपहरू एकपछि अर्को भइरहेको जगजाहेरै छ ।

लैंगिक हिंसा अन्त्य गर्न शिक्षामा लगानी

संविधानले लैंगिक विभेदलाई अन्त्य गरी समतामूलक समाज निर्माण गर्ने संकल्प गरेको छ । प्रत्येक व्यक्तिलाई सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हक हुने, कानुनको दृष्टिमा सबै समान हुने र कसैलाई पनि कानुनको समान संरक्षणबाट वञ्चित नगरिने, महिलाविरुद्ध धार्मिक, सामाजिक, सांस्कृतिक परम्परा, प्रचलन वा अन्य कुनै आधारमा शारीरिक, मानसिक, यौनजन्य, मनोवैज्ञानिक वा अन्य कुनै आधारमा शारीरिक वा मानसिक, मनोवैज्ञानिक वा अन्य कुनै किसिमको हिंसाजन्य कार्य वा शोषण नगरिने संविधानमा उल्लेख गरिएको छ ।

संवैधानिक आयोग र सरकारी दृष्टि

नेपालको संविधानले परिकल्पना गरेका तेह्र संवैधानिक आयोगहरू अहिले करिबकरिब पदाधिकारीविहीन छन् । संविधानका मूल्यमान्यताको अवलम्बन गरी ती आयोगहरूलाई योग्यता, दक्षता, क्षमताका आधारमा नागरिक विश्वासप्राप्त पदाधिकारीहरूको अविलम्ब छनोट गरी पूर्णता दिनु अपरिहार्य छ ।

व्यवस्थापन सुध्रिए अपेक्षित परिणाम

योग्य, दक्ष, क्षमतावान् कर्मचारीले आफ्नो आकांक्षा र संगठनको उद्देश्यबीच तादात्म्य राख्दै संगठनको विकास, विस्तार र संगठनप्रतिको जनविश्वास बढोत्तरी गरी सेवाप्रवाहलाई चुस्तदुरुस्त पार्न मुख्य भूमिका खेलेका हुन्छन् ।