मैना धिताल

मैना धितालका लेखहरु :

अमेरिकामा घर किन्नु सस्तो कि महँगो ?

नेपालबाट अमेरिका गएकाहरूले केही वर्षपछि नै आकर्षक घरको फोटो खिचेर सामाजिक सञ्जालका भित्तामा पोस्टिँदा यता नेपालमा बस्नेहरूले सोच्छन्, ‘अहो, फलानोले त कति छिटो प्रगति गरिसकेछ ! पैसा टन्न कमाएर घर पनि जोडिसकेछ ।’ झट्ट हेर्दा त्यस्तो लाग्नु स्वाभाविकै हो । किनकि नेपालमा अलिकति पैसा भए पहिला जग्गा किन्छन्, अनि त्यसपछि घर । घर छ भने आर्थिक रूपमा धेरै बलियो भएको मानिन्छ । तर, अमेरिकी घरजग्गाको कथा अलि फरक छ ।

बूढो हुँदा बोझ !

उमेर पाकेर स्वदेश फिर्नेप्रति कतिपय सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालमा तीतो अभिव्यक्ति पोख्ने गरिएको पाइन्छ । त्यस्ता अभिव्यक्ति दिनेहरूको तर्क हुने गरेको छ— युवा उमेरको ऊर्जाशील समय विदेशमा बिताएर फलानो ‘बूढो’ ज्यान लिई देशको ‘बोझ’ बन्न फर्कियो ।

देश चलाउनेहरूको उमेर

मुख्य दलहरूका महाधिवेशनसँगै राजनीतिमा ‘उमेर’ फेरि बहसमा आएको छ । पटकपटक उही व्यक्ति एउटै पदमा दोहोरिन नहुने र निश्चित उमेरपछि राजनीतिबाट संन्यास लिएर युवाहरूका लागि बाटो खोलिदिनुपर्छ भन्ने आवाजहरू बाक्लिन थालेका छन् ।

विदेशको कमाइ, कहिलेसम्म रजाइँ !

नेपालको गरिबी न्यूनीकरणमा सबैभन्दा ठूलो भूमिका खेल्ने क्षेत्र हो— विप्रेषण (रेमिट्यान्स) । अर्थात्, काम गर्न बिदेसिएकाहरूले पठाएको रकम । त्यसैले त हामी गर्वका साथ भन्छौं— रेमिट्यान्स नेपाली अर्थतन्त्रको प्राणपखेरु हो । यसको गणितीय महत्त्व बुझाउन नीतिनिर्माता र अर्थशास्त्रीहरू देशभित्र एक वर्षमा हुने समग्र वस्तु तथा सेवाको उत्पादन (जीडीपी) सँग पनि तुलना गर्छन् (यद्यपि जीडीपी गणनामा विप्रेषणलाई समावेश गरिँदैन) ।

जलवायु परिवर्तन र अमेरिका

जलवायु परिवर्तनको बहसमा अमेरिकालाई छुटाउँदा सम्भवत: यो अपूर्ण हुन्छ । हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा बढी जिम्मेवार रहेको अर्थमा होस् वा जलवायु परिवर्तनको असर न्यूनीकरण र अनुकूलीकरणका लागि हुने लगानी र सहकार्य, अमेरिका बहसको केन्द्रबिन्दुमा रहने गरेको छ ।

खुसी हुन कति पैसा चाहिन्छ ?

संसारमा दुःख गर्न नखोज्नेहरू असंख्य होलान् । तर, पैसा कमाउन नचाहनेहरू भने विरलै भेटिएलान् । नेपाली मात्रै हैन, संसारभरि नै मानिस पैसाकै लागि धर्तीका कुनाकाप्चा पुगेका छन् । यसो हेर्दा लाग्छ, पैसा बढ्नु भनेको मान्छेको खुसी बढ्नु हो । तर के आम्दानी बढ्दै जाँदा खुसीको मात्रा पनि बढ्दै जान्छ ? अझ भनूँ, कति पैसा भयो भने मान्छे खुसी होला ? 

किन असफल हुन्छन् ठूला आयोजना ?

मन्त्रिमण्डल विस्तारपछि अर्थमन्त्री जनार्दन शर्मा र नवनियुक्त सहरी विकासमन्त्री रामकुमारी झाँक्रीले आयोजनाहरू समयमा सम्पन्न गर्न निर्देशन दिएका छन् । शर्माले सार्वजनिक निर्माण कार्य दिउँसो र राति गरी दुई सिफ्टमा गर्नुपर्ने प्रावधान ल्याउन लागेको जानकारी दिएका छन् । उता झाँक्रीले सहरी विकासको बजेट खर्च हुन नसकेर फ्रिज भएको सुन्न नपरोस् भनी कर्मचारीलाई सचेत गराएकी छन् । आफू बच्चा हुँदा शिलान्यास भएको देखेको पूर्वाधार विकास आयोजना बूढो हुँदा पनि सकिएको देख्न नपाउने अवस्था छ । यस्तो पृष्ठभूमिमा मन्त्रीहरूको निर्देशनबाट काम भइहाल्छ भनेर विश्वस्त हुन अलि गाह्रो छ । 

कोभिड महामारीपछिको डिजिटल अर्थतन्त्र 

महामारीले ल्याएको एउटा सकारात्मक परिवर्तन मान्नुपर्छ— चाहेर होस् वा नचाहेर, प्रविधि खास गरी डिजिटाइजेसनमा जान कर लागेको छ । भुक्तानीदेखि डेलिभरीसम्म । मार्केटिङदेखि प्रशासनिक रेकर्डसम्म । इन्स्योरेन्स कम्पनीदेखि वित्तीय बजारसम्म । सबैले यतिखेर स्वचालित प्रविधिमार्फत सेवा दिन थालेका छन् । व्यापार–व्यवसाय अघि बढाइरहेका छन् ।

विदेशी ऋण : भारी वा जिम्मेवारी ?

सरकार जुनसुकै पार्टीको होस्, हरेकले ‘एक नेपालीको थाप्लामा हजारौं ऋणको भारी बोकाएको’ भनाइ खाएकै छ । ओली सरकारका पालामा यसले झनै बढी ध्यान खिच्यो । कारण थियो— केपी शर्मा ओलीले सरकारको नेतृत्व गरेयता विदेशी ऋण थप ७ खर्ब रुपैयाँले बढ्नु । 

यी नवराज विक, ती जर्ज फ्लोयड

उस्तै प्रकृतिका दुई घटनाले यति बेला नेपाल र अमेरिका तातिरहेका छन् । नेपालमा एक साताअघि अन्तरजातीय विवाहको विवादमा नवराज विकसहित आधा दर्जनको हत्या भएको छ ।