२३.१२°C काठमाडौं
काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर: २०९

अच्युत वाग्ले

अर्थशास्त्री वाग्ले कान्तिपुर र काठमाडौं पोस्टका स्तम्भकार हुन् । Achyut Wagle holds PhD in economics and is currently a professor at the Kathmandu University School of Management. He is an econo-political analyst, writing for The Kathmandu Post and Kantipur for many years.

अच्युत वाग्लेका लेखहरु :

विषाक्त सत्ता, विघटनोन्मुख समाज

यो लेख भोलि संघीय सरकारले संसद्मा प्रस्तुत गर्ने आगामी आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को बजेटको सेरोफेरोमा लेखिनु आवश्यक थियो । सरकारले प्रस्तुत गरेको नीति तथा कार्यक्रम पनि संसद्बाट पारित भइसकेको छ । नीति तथा कार्यक्रमको आधारमा र मुलुकको अर्थतन्त्र द्रुत गतिमा मन्दीको भीरतर्फ धकेलिइरहेको अवस्थामा बहस–चर्चा बजेटमाथि नै हुनु स्वाभाविक हुन्थ्यो ।

बजेट सेरोफेरोका अर्थहीन कर्मकाण्ड

संविधानतः सरकारले हरेक जेठ १५ मा संघीय संसद्मा बजेट प्रस्तुत गर्नुपर्छ । साउन १ गते नयाँ आर्थिक वर्ष सुरु हुनु डेढ महिनाअगावै बजेट प्रस्तुत भएपछि यो अवधिमा संसद्ले बजेटमाथिको ‘छलफल’ समेत सिध्याउँछ । आर्थिक वर्षको प्रारम्भदेखि नै यसलाई कार्यन्वयनमा लैजान सकिन्छ भन्ने अपेक्षालाई विगत ८ वर्षको अभ्यासले परिणामविहीन साबित गरिसकेको छ ।

मृतः राजनीति, मृत्युशय्यामा अर्थतन्त्र

आर्थिक उन्नति र समग्र विकासको मुख्य जग सुशासन हो र सुशासनको मूल स्रोत राजनीति हो । अथवा, जहाँ राजनीतिले सुशासन दिन सकेको छैन । अर्थतन्त्र अविकास, गरिबी र पछौटेपनको चपेटमा परेको छ । नेपाललगायत संसारका सबै अविकसित र तन्नम मुलुक एवम् तिनका इतिहास यस्तो दुष्चक्रका ज्वलन्त उदाहरण हुन् ।

संघीयतामाथि प्रदेश (अ)राजनीतिको प्रहार 

संघीय संविधान लागू भएयताका साढे आठ वर्षमा संघमा दसवटा सरकार फेरिएका छन् । यो संविधानअन्तर्गत दोस्रो निर्वाचन सम्पन्न भएयताका विगत पन्ध्र महिनामा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाललाई काँध थाप्ने राजनीतिक समीकरण नै तीन पटक फेरिएको छ । सरकार फेर्ने रोग संघमा भन्दा प्रदेशमा थप गम्भीर देखिएको छ । 

अपरिहार्य भइसक्यो ‘उथलपुथल’

नेपाली राजनीतिमा क्रमभंग’ प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको निजी थेगोजस्तै भइसकेको थियो । अचेल उनी त्यो शब्दको सट्टा ‘उथलपुथल’ प्रयोग गर्न बढी उत्सुक देखिएका छन् । गत बिहीबार राष्ट्रिय विकास समस्या समाधान समितिको ५२ औं बैठकमा बोल्दै प्रधानमन्त्री दाहालले आफूले चाहेजस्तो विकासको काम गर्न नसके फेरि उथलपुथल गर्न बेर नलाग्ने घोषणा गरे ।

विकास वित्तका भड्खालामा ‘विन्डो–ड्रेसिङ’

राजधानी आएर न्यायको माग गर्दै सडक प्रदर्शनमा उत्रिएका मिटरब्याजपीडित, सहकारीपीडित र लघुवित्त पीडितसँग सरकारले अनेक बुँदे सहमति गरिरहेको छ । उनीहरूका समस्यामाथि छानबिन एवम् समस्या (पनि) समाधान गर्न धेरैवटा आयोग, समिति र अध्ययन/नियमन टोली गठन भएका समाचार एकपछि अर्को आइरहेका छन् ।

द्रुत वृद्धिमा छिमेक, टाक्सिँदो नेपाल

भारतले सन् २०२३ को अन्तिम तीन महिना (भारतीय आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमास) मा ८ दशमलव ४ प्रतिशतको झन्डै अपत्यारिलो उच्च आर्थिक वृद्धि हासिल गरेको छ । जापान र जर्मनीलाई पछि पार्दै केही वर्षमै विश्वको तेस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बन्ने महत्त्वाकांक्षाका साथ अघि बढिरहेको यो मुलुकले विश्वकै सबैभन्दा द्र्रुत आर्थिक वृद्धि हुने प्रमुख अर्थतन्त्रको हैसियत कायमै राखेको छ ।

‘बिन्तीपत्र’ मोडेलको प्राज्ञिक नेतृत्व छनोट

नेपाल सरकार, शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयको सूचनापाटी यतिखेर मुलुकका महत्त्वपूर्ण विश्वविद्यालयहरूका लागि नयाँ उपकुलपति नियुक्ति प्रक्रियासम्बन्धी सूचनाले भरिभराउ छ । पूर्वाञ्चल, मध्यपश्चिम र सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयका लागि उपकुलपति पदको दरखास्त आह्वान भएको छ ।

अर्थतन्त्रका अस्वाभाविक आँकडा

नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (कुगाउ) अक्टोबर २०२३ मा ४१ दशमलव ३६ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको अनुमान विश्व बैंकको छ । वर्तमान १३३ रुपैयाँ प्रतिडलर विनिमय दरले नेपालको अर्थतन्त्रको आकार अथवा कुगाउ ५५ खर्ब नेपाली रुपैयाँ पुगेको देखिन्छ ।

‘रामराम’ राष्ट्रवाद,  ‘रामराम’ राजनीति

आज २२ जनवरी २०२४ इस्वी संवत् । हिन्दु धर्मका एक महत्त्वपूर्ण भगवान् अवतार रामको जन्मभूमि मानिएको भारतको उत्तर प्रदेशस्थित अयोध्या नगरमा (पुनः)निर्माण गरिएको भव्य राम मन्दिरको आजै उद्घाटन हुँदै छ । त्यहाँ स्थापना गरिएको ‘राम लल्ला’ अथवा पाँच वर्ष उमेर झल्किने बालस्वरूप रामको मूर्तिमा प्राणप्रतिष्ठा गरिँदै छ ।