प्रहरी–स्थानीय सहकार्य

लागूपदार्थ नियन्त्रणमा प्रभावकारी प्रतिफल
माधव ढुंगाना

भैरहवा — प्रहरीसँग सहकार्य गर्दै सीमावर्ती बेलहियावासीले सञ्चालन गरेको लागूपदार्थ नियन्त्रण अभियान प्रभावकारी बनेको छ । अभियानपछि लागूपदार्थ सेवन र खरिद गर्न भारतीय सीमासम्म पुग्ने नेपाली दुव्र्यसनीको संख्यामा पनि कमी आएको छ ।

सीमावर्ती बेलहिया क्षेत्रबाट सेवनकर्ता र दुव्र्यसनीबाट बरामद गरिएको लागूऔषध । तस्बिर : कान्तिपुर

विभिन्न स्थानका दुव्र्यसनीले सुनौली नाका प्रयोग गर्न थालेपछि माघ पहिलो साता बेलहिया क्षेत्रका बासिन्दा प्रहरीसँग सहकार्य गर्दै नियन्त्रण अभियानमा जुटेका हुन् । ‘यो अभियान निकै प्रभावकारी बन्यो,’ अभियानका संयोजक तथा स्थानीय विजय गुरुङले भने, ‘लागूपदार्थ सेवनकर्ता र कारोबारी पहिचान गर्दै नियन्त्रणमा लिएर प्रहरीको जिम्मा लगाउन थालेपछि शिथिलता आएको हो ।’

उनका अनुसार स्वदेशी, विदेशी पर्यटकको आवागमन र दुई मुलुकबीचको व्यापारिक कारोबारले गुल्जार हुने सुनौली नाका लागूपदार्थ दुव्र्यसनी र कारोबारीको अखडा बनेको थियो । धेरै ठाउँमा आमा समूह र अभिभावक आएर सुनौली नाकाको दशगजा सिमानामा आफ्ना सन्तति दुव्र्यसनमा फसेको भन्दै विरोध गर्न थालेपछि अभियान सुरु भएको उनले बताए ।

औषधि पसलका नाममा भारतको सुनौलीमा खोलिएका दुई दर्जनभन्दा बढी पसलमा चिकित्सकको प्रेस्क्रिप्सनबिना डाइजापाम, फेनारगन, नुफ्रिन, स्पास्मो, नाइट्रोसन र नाइट्रोभेट नामका लठ्याउने प्रकृतिका औषधि उपलब्ध गराइन्छ । दुखाइ कम गर्न वा शल्यक्रियाका बेला प्रयोग गरिने यी औषधि सिरिन्जबाट पनि दुव्र्यसनीलाई पसलेले लगाइदिने गर्छन् । खैरो र सेतो हिरोइनको पनि यस नाकाबाट कारोबार हुन्थ्यो ।

अभियानका सदस्यसचिव तथा बेलहियाका प्रहरी निरीक्षक वीरबहादुर थापाले अभियान सञ्चालनको सुरुमा प्रतिदिन सरदर ४० दुव्र्यसनी भेटिएकामा हाल ५ जनासम्म फेला पर्ने बताए । ‘अभियान सञ्चालनपछि असारको पहिलो सातासम्म यस नाकामा आएका १ हजार २ सय ३४ सेवनकर्ता चेकजाँचमा परेका छन्,’ उनले भने, ‘यसमध्ये २ सय ३१ जनालाई अभिभावक बोलाएर जिम्मा लगाइएको र ७ सय २ लाई सम्झाइबुझाई परामर्श गरिएको छ ।’ लागूपदार्थसहित फेला परेका २ सय ७४ लाई कानुनी कारबाहीका लागि जिल्ला प्रहरीमा पठाइएको र २७ जनालाई सुधार केन्द्रमा राखिएको उनले बताए ।

‘सहकार्यले यस नाकामा लागूपदार्थ नियन्त्रण मात्रै नभएर नागरिक र प्रहरीबीचको सम्बन्ध पनि सुमधुर बनेको छ,’ थापाले भने, ‘सीमाक्षेत्रमा लागूऔषध नियन्त्रणका साथै सीमा अपराध नियन्त्रण र अन्य चेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालनमा पनि नागरिकसँगको सहकार्य प्रभावकारी बनेको छ ।’

अभियानअन्तर्गत भैरहवा भन्सार परिसरका सडक किनारामा क्याम्प स्थापना गरेर लागूऔषध सेवनकर्ता र कारोबारीबारे सूक्ष्म निगरानी गरिएको थियो । त्यसका साथै लागूपदार्थको सेवन तथा कारोबारले पार्ने असरबारे विभिन्न विद्यालय र समुदायमा जनचेतना फैलाउने, अभिभावकलाई सचेत बनाउनेलगायत कार्य सञ्चालन गरिएको थियो । अभियानलाई प्रभावकारी गराउन नेपाल र भारतका २१ विभिन्न संघसंस्थाले आपसमा हातेमालो गरेर अघि बढेका थिए ।

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७५ ०९:०९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

क्लिंकरमा मुलुक आत्मनिर्भर बन्दै

पाँच वर्षअघिसम्म कुल खपतको झन्डै ९० प्रतिशत कच्चा पदार्थ भारतबाट आयात हुने गरेकामा अहिले ३० प्रतिशतमा झरेको छ
माधव ढुंगाना

भैरहवा — सिमेन्टका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थ क्लिंकर उत्पादनमा मुलुक चाँडै आत्मनिर्भर बन्ने देखिएको छ । एक दशकअघिसम्म मुलुकका दुई सरकारीबाहेक निजी क्षेत्रबाट सञ्चालित सबै सिमेन्ट उद्योग भारतबाट आयातित क्लिंकरमा निर्भर थिए । दुई वर्षभित्र उद्योगका लागि मुलुकमा उत्पादित क्लिंकरले पुग्ने दाबी यहाँस्थित उद्योगीले गरेका छन् ।

‘केही वर्षदेखि क्लिंकरमा परनिर्भरता घट्दै जान थालेको छ,’ उद्योग वाणिज्य महासंघ सदस्य तथा उद्योगी राजेश अग्रवालले भने, ‘अबको दुई वर्षमा आत्मनिर्भर हुने अवस्था छ ।’ अहिले क्लिंकर उत्पादनका साथै ठूला सिमेन्ट उद्योग स्थापना हुने क्रम बढ्न थालेपछि परनिर्भरता घटिरहेको उनले बताए । उनका अनुसार अहिले वार्षिक ७० लाख टन क्लिंकर खपत हुने गर्छ । गत आवमा करिब ३० लाख टन क्लिंकर आयात भएको थियो । पाँच वर्षअघिसम्म कुल खपतको झन्डै ९० प्रतिशत कच्चा पदार्थ भारतबाट आयात हुने गथ्र्यो । पछिल्लो वर्ष यसको आयात घट्दो क्रममा छ ।

आर्थिक वर्ष ०७३/७४ मा करिब ४० प्रतिशत र गत आवमा ०७४/०७५ मा करिब ३० प्रतिशतमा झरेको छ । चालु वर्ष १० देखि १५ प्रतिशतमा रहने र आव ०७६/०७७ सम्ममा मुलुक आत्मनिर्भर हुने व्यवसायी दाबी गर्छन् । यस अवधिमा ठूलो परिमाणमा क्लिंकरसहित सिमेन्ट उत्पादन गर्ने उद्योग सञ्चालनमा आउने अग्रवाल बताउँछन् । यहाँ उत्पादन भएको क्लिंकरका कारण गत वर्ष ३५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको भारतीय क्लिंकरको आयात घटेको देखिन्छ । आगामी वर्ष यहाँको उत्पादन बढ्ने र आयात रोकिने व्यवसायीले बताए । उनीहरूका अनुसार दुई वर्षभित्रमा ६५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्लिंकर आयात रोकिनेछ ।

उत्पादन धमाधम
चुरे पहाडमा क्लिंकर उत्पादनका लागि आवश्यक चुनढुंगा खानी प्रशस्त छन् । तिनको सदुपयोग हुन थालेपछि यहाँ उत्पादन बढेको हो । नेपालका अधिकांश क्लिंकरसहितका ठूला सिमेन्ट उद्योग चुरे आसपास र नजिक स्थापना भइरहेका छन् । ०३१ फागुनमा क्लिंकरसहित सिमेन्ट उत्पादन गर्ने हिमाल सिमेन्ट उद्योग ०५८ देखि बन्द छ । ०४२ बाट उत्पादन सुरु गरेको हेटौंडा सिमेन्ट उद्योग र ०४९ देखि उत्पादन सुरु गरेको उदयपुर सिमेन्ट उद्योग सरकारी लगानीका क्लिंकरसहितका सिमेन्ट उत्पादन हुने उद्योग हुन् ।

०५५ सालबाट क्लिंकर आयात गरी त्यसलाई पेलेर (ग्रान्डिङ युनिट) सिमेन्ट उत्पादन सुरु भएको हो । अहिले नेपालमा यस्ता ग्रान्डिङ युनिटका सिमेन्ट उद्योग चार दर्जनको हाराहारीमा छन् । ०६८ देखि क्लिंकरसहित उत्पादन सुरु गरेको अर्घाखाँची सिमेन्ट निजी लगानीको पहिलो ठूलो सिमेन्ट उद्योग हो । अहिले दाङको तुलसीपुरमा सोनापुर, घोराही, शुभश्री अग्नि सिमेन्ट सञ्चालनमा छन् ।

यसैगरी नवलपरासीमा हवाङ्सी शिवम्, सर्वोत्तम, जनकपुरमा कस्मोस, सर्लाहीमा मारुती सिमेन्ट उद्योग सञ्चालनमा छन् । आफूले उत्पादन गरेको क्लिंकर यिनले अन्य उद्योगलाई पनि बिक्री गर्दै आएका छन् ।

शुभश्री अग्नि सिमेन्टका सञ्चालक राजकुमार पोखरेलले स्वदेशमा प्रशस्त चुनढुंगाको खानी भएको र यसको सदुपयोग गरिएपछि क्लिंकरमा मुलुक आत्मनिर्भर हुन लागेको बताए । ‘चुनढुंगा खानीको उचित व्यवस्थापन जरुरी छ,’ उनले भने, ‘स्वदेशमा सिमेन्ट उद्योग फस्टाउनका कोइला आयात सहज बनाउन जरुरी छ ।’

अर्घाखाँची सिमेन्टका महाप्रबन्धक उद्धव कार्कीले आउँदो दुई वर्षमा ठूलो परिमाणको क्लिंकरसहित सिमेन्ट उत्पादन गर्ने थप चारवटा उद्योग सञ्चालनमा आउने जनाए । ‘ती उद्योग सञ्चालनमा आएपछि नेपाललाई आवश्यक पर्ने क्लिंकर स्वदेशमै उपलब्ध हुनेछ,’ उनले भने, ‘पश्चिम नवलपरासीमा पाल्पा सिमेन्ट, मकवानपुरमा रिद्धिसिद्धि, उदयपुरमा सौर्या र दाङमा सम्राट सिमेन्ट उद्योग सञ्चालनको तयारीमा छन् ।’ एक वर्षमा घोराहीले वार्षिक ७ लाख टनबाट उत्पादन विस्तार गरी १४ लाख, सर्वोत्तमले ४ लाख टनबाट १० लाख र अर्घाखाँची सिमेन्टले ४ लाख टनबाट बढाएर १० लाख टन पुर्‍याएका छन् ।

हाल मुलुकमा वार्षिक ४० लाख टन क्लिंकर उत्पादन भइरहेको छ । ‘दुई वर्षभित्र वार्षिक ७० लाख टन क्लिंकर उत्पादन हुनेछ,’ कार्कीले भने, ‘अब क्लिंकरमा नेपाल आत्मनिर्भर बन्ने निश्चित छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७५ ०७:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×