रामलीला मैदानमा मजदुरको दारुण कथा- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

रामलीला मैदानमा मजदुरको दारुण कथा

विभिन्न जिल्लाबाट कामको खोजीमा आएकाहरु हिजोआज कामविहीन छन्, बिहानै रामलीला मैदानमा जम्मा हुनु र दिनभरि कुरेर निराश भई फर्कनु उनीहरुको दैनिकी बनेको छ ।
मधु शाही

नेपालगन्ज — झुत्रे ढाका टोपी । काँधमा पसिना पुछ्ने रुमाल । सुन्निएर जिलजिल बनेका खुट्टाका औंला । सुर्खेतका ५५ वर्षीय मनबहादुर पुन मगरलाई खुट्टाको घाउको दुखाइभन्दा भोकले बढी पीडा दिएको छ । उनी हरेक दिन बिहानै कामको खोजीमा नेपालगन्जको रामलीला मैदान पुग्छन् । घण्टौं कुर्छन् ।

कसैले काममा बेलाउला भन्ने झिनो आशामा उनका आँखा टोलाउँछन् । र, बेलुका निराश हुँदै घर फर्किन्छन् । कामै नपाई रित्तै घर फर्किनु अचेल उनको नियति बनेको छ ।

झन्डै एक महिनादेखि आफू बेकामे भएको उनले बताए । ‘काम पाए बाँचिन्थ्यो,’ उनले भने, ‘कोरोनाले भन्दा भोकले मरिएला भन्ने पिरलो बढेको छ ।’ मनबहादुरका छोराछोरी र नातिनातिना गरी ५ जनाको परिवार छ । ०७१ सालमा सुर्खेतको पुर्ख्यौली जमिन पहिरोले बगाएपछि उनी बेघर भएका थिए । दुई छोरा वैदेशिक रोजगारीमा छन् । बुढ्यौली उमेरमा पनि मनबहादुरले पेट पाल्न मजदुरी गर्नुपर्ने बाध्यता बनेको छ ।

नेपालगन्ज रोजगारीको थलो हो । यहाँ कोहलपुर, दाङ, सुर्खेत, रुकुम, रोल्पा, बर्दियालगायत सीमावर्ती भारतीय गाउँबाट समेत मानिस आएर मजदुरी गर्छन् । त्रिभुवन चोकमा बसेर कामको खोजी गर्छन् । भीडभाड हटाउने भन्दै प्रशासनले उनीहरूलाई मुख्य चोकभन्दा भित्री भागमा पर्ने रामलीला मैदानमा सारेको छ । यतिबेला उनीहरू बिहानै ६ बजे मैदानमा जम्मा हुन्छन् । तर, अधिकांश निराश भएर फर्किन बाध्य छन् ।

कमैयाबाट मुक्ति पाएको एक दशक पुगे पनि बर्दियाका राधेश्याम थारू गरिबीबाट मुक्त हुन सकेनन् । कमैयालाई भनेर सरकारले दिएको तीन कट्ठा जमिन छ । त्यो पनि निकुञ्जको छेउमा । जंगली जनावरले फल फल्न नपाउँदै बर्सेनि बाली नास गर्छन् । ६ जनाको परिवार पाल्न उनी मजदुरी गर्छन् । अलि ठूलो सहर भनेको नेपालगन्ज हो ।

उनी साइकल चढेर तीन घण्टाको बाटो हुँदै नेपालगन्ज आउँछन् । तर, अहिले जिल्लामा निषेधाज्ञा भएपछि हिँडडुल गर्न समस्या छ । नचाहेरै पनि भाडा लिएर नेपालगन्जमा बस्न बाध्य भएको उनले बताए । ‘पुलिसले एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला आउन दिँदैन,’ उनले भने, ‘नेपालगन्जमा काम पाइन्छ कि भनेर अहिले यतै भाडा तिरेर बस्न थालेको छु ।’ उनले १५ दिनको लामो पर्खाइपछि एक दिन काम पाए । त्यो पनि गिट्टी बोक्ने । ‘एक दिनको कमाइले चामल किनें, दाल किन्न पुगेन,’ उनले भने, ‘भोकैले मरिने भइयो ।’

बर्दियाका हरिगोविन्द थारू सात दिन घरभित्रै बसे । निषेधाज्ञा भएकाले कतै हिँडडुल गर्न पाएनन् । घरमा नुनतेल सकिएपछि उनी लुकेर चोरबाटो हुँदै दुई साताअघि नेपालगन्ज आए । ‘एक दिन बर्दियाको सीमाबाटै पुलिसले फिर्ता गरिदियो,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म काम पाइएको छैन ।’ सुर्खेत घर भएकी कल्पना भण्डारी एकल महिला हुन् । दुई छोराछोरीको पालनपोषण गर्न उनले मजदुरी गर्नुपर्छ । लकडाउनअघि होटलमा भाँडा माझ्ने काम गर्थिन् । ‘एक त महिलाले काम गर्न सक्दैनन् भनेर पत्याउँदैनन्,’ उनले भनिन्, ‘त्यसमाथि यो महामारीले भाँडा माझ्ने काम पनि गुम्यो ।’

त्रिभुवन चोकमा बस्दा फाट्टफुट्ट काम पाउने सम्भावना थियो । त्यो पनि गुमेपछि नेपालगन्जका ५० वर्षीय इन्द्र ओली निराश छन् । वर्षौंदेखि त्यही चोकमा उभिएर उनले आफ्नो परिश्रम बेचेका थिए । १० दिनअघि किनेको ५ किलो गहुँको पिठो नसकिँदै खाने अन्न जुटाउनुछ उनलाई । रोजगारीको अभावले कोरोना रोगभन्दा भोकले डर लाग्न थालेको उनले सुनाए ।

बर्दियाका मुक्त कमैया टोटु थारूले भदौ महिनामा तीन दिन मात्रै काम पाए । निषेधाज्ञाले घर आउन–जान समस्या भएपछि उनी नेपालगन्जमा एक रातको २५ रुपैयाँ तिरेर स्टोर रुममा सुत्छन् । ‘कमाइ एक रुपैयाँ छैन,’ उनले भने । बाँकेको डुडुवा गाउँपालिका–४ का निजामुद्दिन बागवानले त ६ महिनादेखि घरभाडा तिर्न सकेका छैनन् । स–साना बालबच्चालाई के खुवाउने भन्ने चिन्ताले उनलाई सताउन थालेको छ । तीन महिनाअघि राहतका नाममा १० केजी चामल पाएका थिए । त्यो राहत हात्तीको मुखमा जिराजस्तै भएको उनले सुनाए । ‘कति रात त भोकै सुतेको छु,’ उनले भने, ‘अब घरबेटीलाई भाडा कसरी तिर्ने ?’

दैनिक ज्यालादारी गरेर जीविकोपार्जन गर्ने मजदुरको भोको पेट पाल्न यहाँका ७ वटै स्थानीय तहले कुनै ठोस योजना ल्याएका छैनन् । मजदुरको स्पष्ट तथ्यांक संकलन नहुँदा राहत वितरणमा अन्योल रहेको उपमहानगरपालिकाकी उपप्रमुख उमा थापामगरले बताइन् । जति सक्दो छिटो संक्रमणदेखि सुरक्षित भएर उद्योग, कलकारखाना खोल्न प्रशासनलाई जोड दिएको उनले सुनाइन् ।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७७ ११:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

५५ वर्षीयाको भरमा १५ जनाको परिवार

बेलमायाका आठ सन्तान कान सुन्दैनन्, २० वर्षदेखि पति पक्षाघातले थलिएका छन्, छाक काटी–काटी परिवार धानेको उनी बताउँछिन् ।
सन्जु पौडेल

सैनामैना, रुपन्देही — ब्लकको पर्खालमाथि टिनले छाएको लामो घर । सडक हुँदै आउजाउ गर्नेहरू एकछिन अडिएर हेर्ने गर्छन् । घरबाहिर उभिएका सबै इसारामा एकअर्कासित कुराकानी गरिरहेको देखेपछि बटुवाले पनि चासो दिने गरेका हुन् । कसैले केही जिज्ञासा राख्यो भने सबै ट्वाल्ल पर्छन् ।

त्यसपछि उत्तर दिन ५५ वर्षीया बेलमाया बस्नेत टुप्लुक्क आउँछिन् । ‘मेरा ४ छोरा र ४ बुहारीले कान सुन्दैनन्,’ उनले भनिन्, ‘के कुरा हो मसित गर्नुस् ।’

सैनामैना नगरपालिका–३ की बेलमायाका दुःख यतिमै सीमित छैनन् । उनका श्रीमान् कर्णबहादुर २० वर्षदेखि पक्षाघात (प्यारालाइसिस) ले थलिएका छन् । ‘श्रीमान्को स्याहार पनि मैले नै गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘छोराबुहारीको लालनपालनको जिम्मा पनि मेरै हो ।’ जेनजेत हुर्काएका सन्तानले कान नसुन्ने हुँदा कुनै काम पाएका छैनन् । बागलुङको हुदिसिर काफलठुटादेखि बसाइँ आएका उनको परिवारमा १५ जना छन् ।

कान्छा छोरा विकासको दुर्घटनामा मृत्यु भएको ४ वर्ष भयो । उनी सुन्न र बोल्न सक्थे । वैदेशिक रोजगारीमा जान राहदानी बनाएर ठिक्क परेका थिए । ‘मोटरसाइकल एक्सिडेन्टमा परेर बित्यो,’ आमा बेलमायाले भनिन्, ‘एउटा त बोल्न सक्छ । उसैले सबैको भाव बुझेर केही गर्ला भन्ने लाग्थ्यो, त्यसैले पनि छाडेर गयो ।’

बेलमायाका श्रीमान् शिक्षक थिए । उच्च रक्तचापका कारण प्यारालाइसिस भयो । उपचारका लागि बुटवलसम्म ल्याएको उनले बताइन् । ‘एक वर्षसम्म माइतीमा बसेर उपचार गराउँदा ३ लाख रुपैयाँ सकियो,’ उनले भनिन्, ‘तर, सजिलो गरेर हिँड्न र बोल्न छाड्नु भो ।’ चिन्ता हुँदा एक्लै बसेर रुने कर्णबहादुरको त्यसपछि जागिर छुट्यो । श्रीमान् निको नभएपछि माइतीले बागलुङ छाडेर यतै आउन भनेपछि पहाडको जग्गा बेचबिखन गरेर छोराहरू लिएर आएको बेलमायाले बताइन् ।

दाजुभाइको सहयोगले गंगानगरमा सानो घर बनाएर परिवार बसिरहेको उनले बताइन् । ‘४ दाजुभाइमा ३/३ वर्षको अन्तर छ,’ उनले भनिन्, ‘जेठा छोरा चेतबहादुर ३१ वर्षका भए ।’ चेतबहादुर गारो लगाउने काम गरेर केही कमाइ गर्थे । ‘लकडाउन भएपछि काम रोकिएको छ,’ उनले भनिन्, ‘घरमै दिन काट्छन् ।’ जेठा छोरा जन्मिएको केही समयपछि शरीरमा बिबिरा आएका थिए । जाँच गराई औषधि खुवाइन् । तर छोरा बोलेनन् । ‘डाक्टरकहाँ लैजाँदा औषधिको असरले कान नसुन्ने भएको बताए,’ उनले भनिन्, ‘त्यसपछि जन्मिएका छोराहरू पनि नबोलेपछि सोधखोज गर्नै छाडेँ ।’

बागलुङबाट बिहेवारी गरी ल्याएकी जेठी बुहारी हरिकलामा लुगा सिलाउने सीप छ । तर उनी पनि कान सुन्दिनन् । त्यसले गर्दा कसरी लुगा सिलाउने डिजाइन बताउन सक्दिनन् । त्यसैले उनीमाथि भरोसा नहुँदा काम पाउँदिनन् । घरका सदस्यको लुगा सिलाउन भने अन्त जानुपर्दैन । जेठा छोराबुहारीबाट दुई सन्तान छन् । उनीहरू बोल्छन् । मेलापात र मजदुरी गरेरै परिवार पालिरहेकी बेलमायालाई सघाउन जेठा छोरा सँगसँगै जाने गर्थे । तर अहिले उपाय हरायो । ‘उमेर पनि बूढो हुँदै गयो,’ उनले भनिन्, ‘थाकें, कति सकुँ, एक्लै सबैतिर ।’ परिवार यहाँ आएपछि भैरहवास्थित बहिरा विद्यालयबाट आएका शिक्षकले पढाइदिने भनेपछि ३ छोरालाई लगेर गइन् । दुई छोराले एसएलसी उत्तीर्ण गरे । जेठा १७ वर्षका भइसकेकाले पढ्न गएनन् । ७ कक्षा पढ्दापढ्दै माइला छोराले पढाइ छाडे र कामको खोजी गर्दै काठमाडौं गए ।

एसएलसी पूरा गरेपछि साइँला र काइँला छोरा पनि काठमाडौं गए । उनीहरूले १२ कक्षासम्म पढ्ने मौका पाए । पढाइ पूरा गरेपछि काम खोज्दा नपाएर भौतारिएको दुःखेसो पोखे । ‘बल्लतल्ल घरबाट टाढा गएर पढियो,’ साइँला छोरा दानबहादुरले भने, ‘कान नसुन्ने भएकाले काम पाइएन ।’ आफूहरूलाई मिल्दोजुल्दो काम नहुने र कतै अवसर पाइहालेमा केही समयमै बहाना बनाएर साहुले निकालिदिने गरेको उनले सुनाए । पढ्दापढ्दै एउटै क्याम्पसकी साथी सरुसँग प्रेम बस्यो । त्यसपछि उनीहरूले विवाह गरे । अहिले एक छोरा जन्मिएका छन् । तर बाबुआमा दुवै कामविहीन छन् ।

माइला छोरा शेरबहादुर र बुहारी अनु काठमाडौंमै रोकिएका छन् । बन्दाबन्दीअघि कामको खोजीमा राजधानी पसेका उनीहरू घर आउने पैसासमेत नभएर रोकिएको भन्दै फोनमा बिलौना गर्ने गरेको बेलमायाले बताइन् । ‘पहिले झोला फ्याक्ट्रीमा काम गर्थे,’ उनले भनिन्, ‘कोरोनाले सबै बन्द भएपछि काम नपाएर आत्तिएका छन् ।’ उनीहरूको साथमा एक नातिनी रहेको उनले बताइन् । साइँला दानबहादुरले गाडीको ग्यारेजमा केही समय काम सिकेको बताए । ‘सिक्दै गर्दा बन्दाबन्दी भएपछि न काम पूरा भयो, न त जागिर पाइयो,’ उनले भने, ‘कान नसुने पनि गाडी चलाउने रहर छ । गाडीको ऐना हेरेर सडकमा गुडाउँछु ।’

उनीसित अहिले स्कुटरको चालक अनुमतिपत्र छ । कहीं मौका पाएमा गाडी ग्यारेजमा काम गरेर गाडी चलाउन सिक्ने उनले बताए । उनकी श्रीमती अनु हँसिली स्वभावकी छन् । काठमाडौंको भक्तपुरकी उनले दानबहादुरको परिवारमा आएपछि आगोमा पकाउन सिकेको सुनाइन् । ‘माइतीमा ग्यास चुलो थियो,’ उनले भनिन्, ‘आगो बाल्न नआएर हाँसो लाग्थ्यो ।’ अहिले पनि खासै काम गर्न नजान्ने अनुले बताइन् । सधैंभरि आज कसरी, भोलि कसरी होला भनेर गुजारा नचल्ने भन्दै उनले आफूहरूलाई सुहाउँदो सीप सिकाइदिए मिहिनेत गरेर अघि बढ्ने बताइन् ।

काइँला छोरा तेजेन्द्र अन्य दाजुभाइभन्दा फरक छन् । १२ कक्षा पढेपछि वेटरको तालिम लिएका उनले केही समय बुटवलको एउटा क्याफेमा काम गरे । क्याफेका सञ्चालक परिवर्तन भएपछि उनको जागिरसमेत गयो । २१ वर्षीय उनले गत वर्ष काठमाडौंबाटै प्रेम विवाह गरे । श्रीमती सोना पनि २१ वर्षकै पुगिन् । १२ नै पढेकी छन् । शृंगार गरेर बस्न रुचाउने उनी पनि सिलाइकटाइबाटै अघि बढ्न चाहन्छिन् ।

बेलमायाका छोराले स्थानीय सरकारबाट गाईभैंसी र बाख्रापालनका लागि सहयोगको अपेक्षा गरेका छन् । पाँच लाख रुपैयाँ ऋण गरेर बेलमायाले एक महिनाअघि घरपछाडिको जग्गामा गोठ बनाइदिएकी छन् । ३ वटा भैंसी र ३ वटै बाख्रा छन् । बाख्रा माइतीबाट ल्याएको र भैंसी ऋण गरी किनेको उनले बताइन् । भैंसी पालेर दूध बेच्न सके पनि बिस्तारै जीवनस्तर सुधार्न सकिन्छ कि भन्ने आशा रहेको भन्दै उनले आफू नमर्दै छोराबुहारीलाई गरिखान सक्ने बनाइदिने इच्छा रहेको बताइन् ।

मासिक ३० हजार रुपैयाँ बढी खर्च लाग्ने उनको परिवारका ८ जना काम गर्न सक्ने उमेरका भए पनि कान नसुन्ने भएकाले घरमै बस्ने, दुःख र व्यथाका गुन्टा थुपार्ने काम भएको बेलमायाको भनाइ छ । आफूहरू बहिरा भएकामा बाहिरी मान्छेले यिनीहरू त यस्ता भन्नेबाहेकको पीडा भने नरहेको छोराबुहारीले बताए । हातखुट्टा दरा छन् । केही गर्न सक्छौं भन्ने आत्मविश्वास पनि रहेको छोराहरूले बताए । पढाइअनुसारको सामान्य मानिससरह काम गर्न नसक्दा सबै मौका र अवसर गुमाएको प्रति भने उनीहरूलाई गुनासो छ । छाक काटीकाटी खान बाध्य यो परिवारमा मीठो तरकारी खान विशेष दिन नै पर्खनुपर्ने बाध्यता छ ।

बेलमायाको परिवारका बारेमा आफूहरूलाई जानकारी भएको र अब नगरपालिकामा बजेटसमेत अपांग व्यक्तिका लागि कार्यक्रम भनी छुट्याइने सैनामैना–३ का वडाध्यक्ष रत्नबहादुर पौडेल खत्रीले बताए । ८ मध्ये केहीले कार्डका आधारमा मासिक १ हजार ६ सय रुपैयाँ भत्ता पाउने गरेको भन्दै उनले यसअघि काठमाडौंमा इलमका लागि गएका उनीहरूलाई कोरोना कहरले घर आउने बनाएपछि अब यहीं बसेर केही गर्ने मनसाय बनाएको र नगरपालिका सघाउन तयार रहेको बताए । यस्तो समस्या जेनेटिक भएको नाक, कान, घाँटी विशेषज्ञ डा. प्रकाश बस्नेतले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७७ ११:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×