नेकपा विवाद नयाँ चरणमा : यस्ता छन् दाहाल–नेपाल समूहले भेलामार्फत ओलीलाई दिएका ४ सन्देश- समाचार - कान्तिपुर समाचार

नेकपा विवाद नयाँ चरणमा : यस्ता छन् दाहाल–नेपाल समूहले भेलामार्फत ओलीलाई दिएका ४ सन्देश

बबिता शर्मा

काठमाडौँ — डेढ महिनादेखि जारी नेकपा विवाद फराकिलो बन्दै गएको छ । एकले अर्को पक्षमाथि पार्टी विभाजनको कोसिस गरेको आरोप लगाउँदै आएका नेताहरुले गुटगत भेला र छलफललाई बढावा दिएका छन् ।

मदन भण्डारी फाउन्डेशनका नाममा अध्यक्ष केपी शर्मा ओली समूहले काभ्रेमा कार्यक्रम गरेको केही दिनमा अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल र वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाल समूहले आफू निकट पत्रकारहरुसँग आन्तरिक छलफल गरेका छन् ।

साउन १० मा मदन भण्डारी फाउन्डेशन काभ्रेले गरेको कार्यक्रममा करिब ७ सय नेता–कार्यकर्ता सहभागी कार्यक्रममा परराष्ट्रमन्त्री एवं नेकपा स्थायी कमिटी सदस्य प्रदीप ज्ञवाली प्रमुख अतिथिका रूपमा पुगेका थिए । काभ्रेको कार्यक्रमको १० दिनपछि बुधबार साउन २१ मा अध्यक्ष दाहाल, वरिष्ठ नेता झलनाथ खनाल, नेपाल र सचिवालय सदस्य एवं पार्टी प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठले निकट पत्रकारसँग सामूहिक छलफल गरेका हुन् । पार्टी सचिवालय र खुमलटार भेलाभन्दा फराकिलो संवादमा ४ नेता जुटेको यो पहिलो पटक हो ।

नेकपा विवादमा आफ्नो पोजिसन र आगामी रणनीतिबारे बताउन एकैपटक ४ नेताले पत्रकारसँग संवाद गरेर पार्टीका अर्का अध्यक्ष ओली र उनको समूहलाई केही रणनीतिक सन्देश दिन खोजेको छ । यद्यपि नेताहरुले औपचारिक रुपमा भने यसलाई स्वीकारेका छैनन्, तर कार्यक्रममा उनीहरुले राखेको अभिव्यक्तिमा रणनीति चाहिँ प्रस्टै देखिएको छ । कार्यक्रममार्फत ४ नेताले ओली र उनको समूहमाथि दबाब बनाउने कोसिस पनि गरेका छन् ।

प्रधानमन्त्री र पार्टी अध्यक्ष दुवै पद नछाड्ने ओलीको अडानले नेकपामा दाहाल–नेपाल समूह अहिले दबाबमा छ । यसबाहेक ओलीले स्थायी कमिटी बैठकको निरन्तरता र केन्द्रीय कमिटी बैठक आव्हानलाई पनि अस्वीकार गरेका छन् । ओलीको यस्तो कदमले पार्टी संगठन विधि र पद्धतिमा चलाउन गाह्रो हुँदै गएको भन्दै दाहाल–नेपाल समूहले आफू निकट कार्यकर्तामाझ संवाद बढाएका हुन् ।

असार १० बाट सुरु भएको स्थायी कमिटी बैठक अनिश्चितकालका लागि स्थगित भएको अवस्थामा नेकपाका दुवै समूहका आन्तरिक सक्रियताले तत्काल विवाद साम्य नहुने संकेत पनि दिएका छन् । यसबाहेक सरकार र पार्टीबीचको विवाद लगानी बोर्डको सीईओ नियुक्तिसम्म आउँदा नयाँ चरणमा पुगेको छ ।

सन्देश १–आफ्नो समूह सक्रिय

एक महिनादेखि सहमतिका लागि भन्दै लगातार ओलीसँग संवाद गर्दै आएका दाहाल–नेपाल समूहका नेताहरु अब भने आफ्नो समूहमार्फत सक्रिय भएका छन् । यो ओली समूहलाई दाहाल–नेपाल समूहको पहिलो सन्देश हो । यसअघि सानो कोठामा सीमित नेताहरुबीच हुने संवाद अब हलमा पुगेको छ । बुधबारको भेलामार्फत भविष्यमा पनि पार्टीका आन्तरिक विवाद नटुंगिने बेलासम्म यस्ता अन्य भेला र बैठक हुने संभावना रहेको सन्देश दाहाल–नेपाल समूहले दिएका छन् । समूहका एक नेताका अनुसार केन्द्रदेखि स्थानीय तहसम्मका कमिटीका भेला र बैठक आगामी दिनमा हुने संभावना छ । यो समूहले ओलीका कारण पार्टी गतिविधि ठप्प भएको आरोप लगाएको छ ।

सन्देश २–ओली समूहलाई जवाफ

पार्टी स्थायी कमिटी बैठक चलिरहेको बेला प्रधानमन्त्री ओली समूह मदन भण्डारी फाउन्डेशन र अन्य विभिन्न ब्यानरमा सक्रिय भएको दाहाल–नेपाल समूहको बुझाई छ । पार्टी केन्द्रीय कमिटी बैठक बोलाउने चर्चासँगै ओली समूह सक्रिय भएको दाहाल–नेपाल समूहका नेताहरुको दाबी छ । ओलीले पार्टी गतिविधि रोकेर आफ्नो समूह सक्रिय बनाएको बुझाईमा रहेको दाहाल–नेपाल समूहले बुधबारको कार्यक्रममार्फत ओलीलाई एकतर्फी कदम नचाल्न सन्देश दिएका छन् ।

साउन १० गते मदन भण्डारी फाउन्डेशन काभ्रे जिल्ला कमिटीले भेला गरेको थियो । भेलामा परराष्ट्रमन्त्री रहेका स्थायी कमिटी सदस्य ज्ञवालीले सरकारलाई पार्टीभित्रैबाट असहयोग भएको बताएका थिए । यसबाहेक पार्टी बैठकमा बहुमत सदस्यले दुवै पदबाट ओलीको राजीनमा मागेपछि प्रधानमन्त्रीले आफू निकटका युवा तथा विद्यार्थीहरुलाई आफ्नो समर्थनमा सडकमा प्रदर्शन गर्न निर्देशन दिएका थिए । उनको निर्देशनपछि देशका विभिन्न जिल्लाहरुमा ओलीको समर्थनमा नारा जुलुस भएका थिए भने राजीनामा माग्ने नेताहरुलाई भारतीय एसेट्को प्रचार भएको थियो ।

बुधबारको भेलामा वरिष्ठ नेता खनालले पनि अध्यक्ष ओलीले चरम गुटबन्दी गरिरहेको बताए । मदन भण्डारी फाउन्डेशनका नाममा वडासम्म कमिटी बनाउने, गुटबन्दी गर्ने र आफूहरुलाई बदनाम गर्ने काम भइरहेको उनले बताएका छन् ।

सन्देश–३ मिडियालाई सन्तुलन

पार्टी विवाद उत्कर्षमा रहेकै बेला आफू निकट पत्रकाहरु भेला गरेर दाहाल–नेपाल समूहले मिडियालाई सन्तुलनमा राख्न खोजेका छन् । बुधबार चारै नेताले जनमत निर्माणमा मिडियाको भूमिका हुने भन्दै आफूहरु पदका लागि नलडेको बताएका छन् । अध्यक्ष दाहाल, वरिष्ठ नेताद्वय खनाल, नेपाल र प्रवक्ता श्रेष्ठले पार्टीमा विचार, नीति, विधि, पद्धतिका लागि संघर्ष भइरहेको बताएर आफ्ना मुद्दाबारे प्रस्ट पारे ।

अहिले दुई अध्यक्षबीच पदको लडाइँ हो भन्ने प्रचारको चारै नेताले खण्डन गरे । दाहालले, 'मैले त उदारतापूर्वक र झमेला पनि हुने देखेर मंसिर ४ मा सहमति गरेको हुँ । मलाई त प्रधानमन्त्री हुने हतारो पनि छैन, रुची पनि छैन’ भनेर यस्तो सन्देश दिएका छन् ।

आफूहरुसँग मिडियाको पनि समर्थन रहेको सन्देश ओली समूहलाई दाहाल–नेपाल समूहले दिएका छन् ।

सन्देश–४ संभावित जोखिमको पूर्वतयारी

नेकपामा अहिले पनि दुवै पक्ष एकअर्का माथि पार्टी विभाजन उन्मुख भएको आरोप–प्रत्यारोपमा छन् । यदि शक्तिसंघर्ष सहमतितिर उन्मुख नभई विभाजन उन्मुख भयो भने आफ्नो समूहको शक्ति परीक्षणका लागि यस्ता कार्यक्रम महत्वपूर्ण हुन्छन् । दाहाल–नेपाल समूहले आफ्नो समूहमा मात्र होइन ओली समूहलाई पनि बुधबारको कार्यक्रममार्फत संभावित जोखिमको पूर्व तयारीको सन्देश दिएका छन् । विगतमा विभिन्न पार्टी विभाजन हुँदा यस्तो अभ्यास हुने गरेको थियो । यसको संकेत अध्यक्ष दाहालले पनि गरेका छन् । पार्टीका अर्का अध्यक्ष ओलीले पार्टी फुटको पक्षमा लगातार गतिविधि गर्दै आएको उनको आरोप छ । पार्टीमा बहस भइरहेका बेला अर्का अध्यक्षको सक्रियतामा निर्वाचन आयोगमा नेकपा (एमाले) दर्ता गरिनु, मदन भण्डारी फाउन्डेशनका नाममा भेला बैठक हुनु र त्यसमा स्थायी कमिटीकै नेताहरु सहभागी भएर भाषण गर्नु, जनताको बहुदलीय जनवादको नारा लगाइनु, राष्ट्रवादी र दलालको नारा लिएर सडकमा भइरहेका नाराबाजी त्यसको प्रमाण भएको उनले बताए ।

‘हामीले अहिले पनि पार्टी विभाजन हुन नदिन प्रयत्न गरेका छौं । तर यो अब हाम्रो हातमा मात्रै रहेन । त्यसैले खराबभन्दा खराब परिस्थितिका लागि पनि तयार रहनुपर्छ । ताकि भोलि त्यो परिस्थित आयो भने मानिसहरु नआत्तिउन, अचम्मित नहोउन् ।’

के भने नेताहरुले ?

पदका लागि पार्टीभित्र झै–झगडा गरेको आरोप लागिरहेका बेला बुधबार भेलामार्फत ४ नेताले अहिलेको लडाइँ पदका लागि नभएको दाबी गरेका छन् । ओलीको व्यक्तिवादी प्रवृत्तिका कारण सरकार र पार्टीमा समस्या पैदा भएको भन्दै उनीहरुले सामूहिक असन्तुष्टि पोखे ।

भेलामा अध्यक्ष दाहालले पार्टी भित्रको लडाइँ पदको लागि नभएको बताए । उनले सत्ताले विवेकको नेतृत्व गर्ने कि विवेकले सत्ताको नेतृत्व गर्ने भन्ने अहिलेको मुख्य प्रश्न रहेको पनि बताए । उनले माघको केन्द्रीय कमिटी बैठकपछि ओली समूहको भेलाले पोलिसी सिफ्ट गरेर आफूमाथि आक्रमणमा लागेको आरोप लगाए ।

‘कार्यकारी अध्यक्ष भनेर लेखिएपछि मैले सचिवालयका दुई, स्थायी र केन्द्रीय कमिटी एक/एक बैठकको अध्यक्षता गरेँ । ती बैठकहरु अन्य बैठकभन्दा निकै फरक भए । केन्द्रीय कमिटी बैठक सकिएर बाहिर निस्कँदा सबै सदस्य उत्साहित हुनुहुन्थ्यो । तर, त्यो बैठक उहाँहरुका लागि विडम्बना बन्न पुग्यो,’ दाहालले भने, ‘बैठकको केही दिनमै आफूहरु अब रक्षात्मक हुने भयौं भनेर उहाँहरुले आफ्नो भेला गर्नु भयो । र ‘पोलिसी सिफ्ट’ गर्नुभयो । पूर्व एमालेहरुलाई एक बनाउनुपर्छ । असन्तुष्ट रहेका पूर्वमाओवादी समूहलाई पनि तान्नुपर्छ र प्रचण्डमाथि आक्रमण गर्नुपर्छ भनेर लागियो ।’

दाहालले त्यही रणनीतिअनुसार ओलीले आफैं उपस्थित भएर गरिएको पार्टी सचिवालयको निर्णयसमेत मान्दिनँ भनेको उल्लेख गरे । उनले कोही निजामती कर्मचारी आफूसँग भेट्न गएकै कारण अपमानित गर्नेदेखि पार्टी बैठकमा कुर्सी हटाउनेसम्मका काम भएको बताए । ‘अध्यक्षको कुर्सी हटाउनु प्राविधिक विषयमात्र थिएन । त्यहाँ अनौठो चरित्र लुकेको थियो । अरुलाई अपमान गर्दा आनन्दको अनुभूति गर्ने प्रवृत्ति...तपाईंहरू सबैले देख्नुभएको छ,’ दाहालले भने ।

वरिष्ठ नेता झलनाथ खनालले ओलीले पार्टीलाई भन्दा गुटलाई महत्व दिएर देशभर गुटका भेला चलाएको भन्दै त्यस्ता गुटबन्दी र प्रवृत्तिका विरुद्ध बहस गर्नुपरेको बताए । पार्टीमा अहिले भइरहेको अन्तर्संघर्ष व्यक्ति र पदका लागि नभएर ओलीको रुपान्तरणका लागि भएको खनालले बताए ।

ओलीले पार्टी र संसदीय दललाई भर्‍याङ बनाएर प्रधानमन्त्री भएपछि पार्टीलाई महत्व नदिएको भन्दै ओलीका गतिविधिले विस्फोट हुने अवस्था आएको बताए । ‘आफूले पार्टी बैठक अस्वीकार गर्ने । उहाँ स्थायी कमिटीलाई हुल्लडबाज भन्नुहुन्छ । केन्द्रीय कमिटीलाई सडक छाप भन्नुहुन्छ । उहाँले पार्टी कता लैजानु हुन्छ ? अहिले बिस्फोट हुने अवस्थामा पुगिसक्यो,’ खनालले भने ।

वरिष्ठ नेता नेपालले ‘म नै राज्य, म नै पार्टी’ भन्ने प्रवृत्ति देखाएका कारण समस्या पैदा भएको बताए । ‘पार्टी लठिभद्र अवस्थामा छ, पार्टी कागजमा सीमित गरियो, आइ एम द स्टेट, आइ एम द पार्टी भन्ने मनोगत शैलीका कारण पार्टीमा समस्या आयो,’ नेता नेपालले भने ।

पार्टी विधानको धारा ६० मा बहुमतको निर्णय पार्टीको निर्णय भनेर प्रस्ट लेखिए तापनि कसैले त्यसको गलग व्याख्या गरेर एकता महाधिवेशनसम्म सहमतिबाट निर्णय हुनुपर्छ भन्ने तर्क सुनिएको पनि उनले बताए । नेता नेपालले निर्णय प्रति असहमति भए अध्यक्षले पनि फरक मत राख्ने व्यवस्था भएको बताए । उनले सरकार र पार्टी सञ्चालनमा गम्भीर प्रश्नहरु उठेको भन्दै नेता नेपालले अहिलेको लडाइँ पदको नभएर विधि, पद्धतिको भएको बताए ।

प्रवक्ता श्रेष्ठले अहिलेको लडाइँ पदको नभई प्रवृत्तिको रुपान्तरणका लागि भएको बताए । त्यसका लागि पहिला नकारात्मक प्रवृत्तिका पात्रहरूलाई आत्मालोचना गराएर रुपान्तरण गर्ने र दोस्रो पात्रहरूको भूमिका परिवर्तन गरेर भएपनि विवाद समाधान गर्नुपर्ने विकल्प रहेको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७७ २१:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सडक विस्तारसँगै काठमाडौं उपत्यकाका भ्यागुता संकटमा

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — उपत्यकामा सहरी क्षेत्र र सडक विस्तार बढेसँगै भ्यागुता जस्ता उभयचर प्रजातिहरु संकटमा पर्न सक्ने एक अध्ययनले देखाएको छ । जथाभावी रुपमा बाटो खन्दा सहरी क्षेत्रका भ्यागुतालाई प्रत्यक्ष असर पर्ने र हराउँदै जान सक्ने उक्त अध्ययनले संकेत गरेको छ ।

ग्लोबल इकोलोजी एण्ड कन्जरभेसन जर्नलमा प्रकाशित उक्त अध्ययनले काठमाडौंका भ्यागुताहरुको फैलावट सहरीकरण बढेसँगै बढेको सडकले प्रभाव पारेको देखिएको हो । ‘क्रोकिङ मनसुन–२०१८’का क्रममा उपत्यकाका भ्यागुताको अध्ययन तथा अनुसन्धानका क्रममा सहभागी संस्था तथा विज्ञहरु मिलेर गरेको उक्त अनुसन्धानले सडक विस्तार र माटोको ओसिलोपना घट्दै जाँदा भ्यागुता प्रजातिहरुको अस्तित्व झन् संकटमा परेको देखाएको छ ।

अनुसन्धानमा संलग्न उभयचर विज्ञ एवं कम्प्यानियनस् फर एम्फिबिएन एण्ड रेप्टाइल्स(क्यारोन)नेपालका संस्थापक प्रकाशचन्द्र अर्यालले सुख्खा क्षेत्र बढ्दै जाँदा भ्यागुताहरु पाउने सम्भाव्यता पनि कम देखिएको बताए । उनले सहरी क्षेत्रमा सुख्खापन बढ्दै जाँदा ग्रामीण तथा खेती हुने र ओसिलो माटोमा बढी पाइन थालेको बताए । ‘सुख्खापन बढ्दै जाँदा भ्यागुताहरुलाई पनि बाँच्न गाह्रो भएको देखियो,’ अर्यालले भने, ‘त्यही भएर सहरमा कमजोर र खेती हुने क्षेत्रमा यसको उपस्थिति बढी देखिएको हो ।’

कसरी संकटमा ?

अध्ययनका अनुसार सडक विस्तारसँगै हुने यातायातका साधनहरुको ध्वनिका कारण भ्यागुताको प्रजनन क्रियामा प्रभाव पार्छ । यस्तै सडकसँगै हुने रसायनहरुको चुहावटका साथै सडकका कारणले गर्दा भ्यागुताको बासस्थानमा खण्डीकरणले गर्दा उनीहरुको फैलावटमा प्रभाव पर्छ । जसका कारण उनीहरुको बासस्थानको विनाश र आनीबानीमा समेत प्रभाव पर्ने अनुसन्धानमा सहभागी एवं वातावरण अध्ययन तथा अनुसन्धान संस्था (इन्प्रोक्स)का अनुसन्धानकर्ता चन्द्रमणि अर्यालले बताए ।

काठमाडौंमा बढिरहेको सहरीकरणका कारण खेतीयोग्य जमिनहरु मासेर बस्ती विस्तार गर्ने क्रमसँगै हुने सडक विस्तारले भविष्यमा भ्यागुताहरु थप असर गर्ने उनको भनाइ छ ।

भविष्यमा विकास निर्माणका कार्य गर्दा भ्यागुता जस्ता साना जीवहरुलाई पनि केन्द्रविन्दुमा राखेर योजना तर्जुमा र कार्यान्वयनमा जोड दिनुपर्ने उनले बताए । तर विभिन्न भ्यागुताका प्रजातिहरुको वातावरणीय परिवर्तनसँगको प्रतिक्रिया फरक-फरक हुने भएकाले भविष्यमा विकासका गतिविधिले भ्यागुताहरुको संख्यामा के कसरी परिवर्तन गराउँछ साथै उनीहरुको आनिबानीमा कस्तो प्रभाव पर्न गएको छ भन्ने कोणबाट अध्ययन हुनुपर्ने कुरा उक्त आलेखमा जनाइएको छ ।

सहरी क्षेत्रका भ्यागुताले के अर्थ राख्छ ?

सहरी क्षेत्रमा भ्यागुताले मानिसरुलाई प्रत्यक्ष रुपमा सरोकार नराखे पनि यी उभयचर सन्तुलित पारस्थितिकीय प्रणालीको सूचक रहेको विज्ञहरु बताउँछन् । अनुसन्धानमा सहभागी एवं त्रिवि केन्द्रीय वातावरण विज्ञानमा उपप्राध्यापक मनकुमार धमला भ्यागुताको संख्या कम हुँदै जानुले सहरको स्वच्छता र सुन्दरतामा असर पुर्‍याउने बताउँछन् । उनी भन्छन्,‘एउटा सहरको सुन्दरता र स्वच्छता त्यहाँका सीमसार क्षेत्रहरुले पनि गर्छन् । काठमाडौंको हकमा सिमसारहरुको अवस्था नाजुक छन् । प्रदूषण बढ्दै जाँदा पानी पनि प्रदूषित हुन्छ । जसका कारण स्वच्छ वातावरणमा हुर्किने प्रजातिहरु मसिँदै जान्छन् । ’

भ्यागुता जस्ता प्रजातिहरुको संख्या कमी हुँदै जानुले पनि काठमाडौं उपत्यकाको वातावरणमा एकदमै नकरात्मक असर पुगेको उनले बताए । वातावरणको स्वच्छतामा आँच आउँदा त्यसले मानिसहरुको स्वास्थ्यलाई पनि प्रत्यक्ष असर गर्ने उनको भनाइ छ । सहरी क्षेत्रका भ्यागुताले मानिसहरुलाई प्रत्यक्ष रुपमा तात्विक असर नगरे पनि यसको संख्या कम हुँदै जानुले मानिसहरुको पनि अवस्था राम्रो छैन भन्ने देखिएको उनले बताए ।

यसरी गरिएको थियो अध्ययन

उपत्यकाको भ्यागुताको अध्ययन सन् २०१३ देखि गरिँदै आए पनि नागरिक वैज्ञानिक अवधारणाअन्तर्गत गत वर्षदेखि उपत्यकाको भ्यागुता पहिलो पटक अध्ययन गर्न थालिएको थियो । मनसुनको समयमा बिहान १० बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म सहभागीहरुलाई सम्भावित क्षेत्रमा पठाइएको थियो । 'कम्प्यानियन्स फर एम्फिबिएन एण्ड रेप्टाइल्स'को संयोजनमा गरिएको अध्ययनमा देशका विभिन्न क्याम्पस तथा विश्वविद्यालयमा स्नातक तथा स्नातककोत्तर तहमा अध्ययनरत करिब ४० जना विद्यार्थीहरुलाई भ्यागुताको खोजसम्बन्धी काठमाडौंमा तीन दिने तालिम दिइएको थियो ।

विद्यार्थीहरुलाई विभिन्न विषय विज्ञहरुको सहयोगमा उभयचरहरुको अध्ययन तथा संरक्षणका विविध आयाममा तालिम दिइएको थियो । तालिममा सहभागीहरुबाट २४ जना विद्यार्थीहरु छनोट गरी उनीहरुलाई फिल्डमा गर्नुपर्ने कार्यका बारेमा अभिमुखिकरण समेत दिइएको इन्प्रोक्सका अनुसन्धानकर्ता सन्देश न्यौपानेले बताए । ती २४ जना स्वंयसेवकले ६ समूहमा बाँडिएर काठमाडौंका विभिन्न १६१ स्थानमा भ्यागुता र तीनको बासस्थानबारे अध्ययन गरेका थिए । अभियानका क्रममा रात्रिकालीन अध्ययन टोलीका सदस्यहरुले रात्रिकालीन सर्भेमा आफैं सहभागी भएको न्यौपानले बताए ।

कति प्रजातिका भ्यागुता भेटिए ?

यस अध्ययनले ग्रामीण क्षेत्रमा ९ प्रजाति, सहरोन्मुख क्षेत्रमा ६ र सहरी क्षेत्रमा ५ प्रजातिका भ्यागुताहरु भेटिएको देखाएको थियो । एमोल्पस फोरमसुस, नानवराना लेइबिग्गी र पोलिपडेट्स म्यागुलेट्स ग्रामीण भेगका वन क्षेत्रमा भेटिएको अध्ययनले देखाएको छ ।

सन् २००४मा प्रकाशित 'नेपालका उभयचरहरु' नामक किताबमा उपत्यकामा ११ प्रजातिका भ्यागुताहरु भेटिएको बताइए पनि यो अनुसन्धानमा १० वटा प्रजाति मात्रै भेटिएको देखाएको छ । पहिलो अभिलेख नगरेको तर यसपालिको अध्ययनमा ‘चुनाम ट्री फ्रग’ अर्थात् रुख भ्यागुता नयाँ भेटिएको छ । जसमा 'दत्ताफेरनस माइक्रोटिमप्यानियम' र अर्को 'ओमबेराना सिकिमेन्सिस' भने अभिलेख गरिएको छैन । यो भ्यागुता यसअघि भेटिएको बताइए पनि पछिल्ला अध्ययनहरुमा भने रेकर्ड गरिएको थिएन ।

भ्यागुता किन महत्वपूर्ण ?

पारिस्थितिकीय प्रणालीको सन्तुलन, वातावरणीय सन्तुलन, लामखुट्टे तथा किरा नियन्त्रण,पानी शुद्धीकरण,उत्पादकत्व बढाउनका लागि भ्यागुताको भूमिका महत्वपूर्ण मानिन्छ । सफा पानीमा मात्र पाइने एमोलोप्स फर्मोसस् जस्ता भ्यागुताका प्रजातिलाई जैविक सूचकका रुपमा लिइने गरिन्छ ।

खानाका लागि पाहा प्रजातिको भ्यागुताको सिकार, कक्षा १ १मा प्रयोगात्मक अभ्यासमा प्रयोग, भू–उपयोगमा आएको परिवर्तन, पानीको प्रदूषण जस्ता अन्य मानवीय क्रियाकलापहरुले भ्यागुताको प्रजाति संकटमा पर्दै गइरहेका छन् ।

जलवायु परिवर्तनका कारण भ्यागुताको विशिष्ट किसिमको जीवनचक्रमा पनि असर पुर्‍याउने गरेको छ । ‘गोल्डेन टोड’ प्रजातिको भ्यागुता संसारबाटै लोप भएर जानुमा जलवायु परिवर्तन र एक प्रकारको ढुसीलाई कारक मानिन्छ ।

नेपालमा कृषि क्षेत्रमा विषादीहरुको प्रयोगले स-साना जीवहरुमा नकारात्मक प्रभाव पर्दै गए पनि पर्याप्त अनुसन्धान नभएको विज्ञहरु बताउँछन् । भ्यागुतासम्बन्धी अनुसन्धान धेरै कम हुँदा यसका अन्य आयामहरु बारे बुझ्न कठिनाई भइरहेको छ ।

नेपालमा पाइने भ्यागुताको ६ वटा परिवारका ५५ प्रजातिका भ्यागुतामध्ये काठमाडौंमा १२ प्रजाति पाइने योसहितका विगतका अनुसन्धानहरुले देखाएका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७७ २१:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×