अवैध ढुंगा उत्खनन रोक्न खोज्दा आक्रमण- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अवैध ढुंगा उत्खनन रोक्न खोज्दा आक्रमण

सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष प्रेमबहादुर थिङ र मुरली महतको अनुहार, हात, खुट्टा र घुँडामा चोट लागेको छ ।
प्रशान्त माली

काठमाडौँ — ललितपुरको गोदावरी–७, देवीचौरमा अवैध ढुंगा उत्खनन रोक्न खोज्दा गिद्धवीर सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष र सचिवमाथि आक्रमण भएको छ । ढुंगा खानीले पहिरो झरेको खबर पाएपछि रोक्न गएका अध्यक्ष प्रेमबहादुर थिङ र मुरली महतमाथि बिहीबार कुटपिट गरिएको हो ।

ललितपुरको गोदावरी, देवीचौरस्थित गिद्धवीर सामुदायिक वन क्षेत्रमा सञ्चालित क्रसर उद्योग । तस्बिर : प्रशान्त/कान्तिपुर

उनीहरूको अनुहार, हात, खुट्टा र घुँडामा चोट लागेको छ । दुवैको नख्खुस्थित मेडिसिटी अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ ।

समितिका सचिव महतले चरम दोहन हुन थालेपछि रोक्न खोज्दा टोले गुन्डा लगाएर आक्रमण गरिएको बताए । ‘छम्पीका कर्ण लामाले फोन गरेर ५/६ वटा बाइकमा आफ्ना साथीहरूलाई बोलाए,’ उनले सुनाए । हातपात गर्नेविरुद्धमा जिल्ला वन कार्यालयलाई बोधार्थ दिएर महानगरीय प्रहरी वृत चापागाउँमा जाहेरी दर्ता गरिएको छ । महानगरीय प्रहरी परिसर जावलाखेलका प्रवक्ता प्रहरी उपरीक्षक तुलबहादुर कार्कीले छानबिन गरी कारबाही प्रक्रिया अघि बढाउने बताए ।

देवीचौर डुकुछाप क्षेत्रमा मत्स्येन्द्रनाथ मल्टिपर्पाेज, सजिलो रोडा ढुंगा, न्यु क्वालिटी एड्भान्स र शान्ति गणेश रोडा ढुंगा उद्योग छन् । तीमध्ये मत्स्येन्द्रनाथ मल्टिपर्पाेजबाहेक अन्य उद्योगसँग क्रसर सञ्चालन गर्न कच्चापदार्थका लागि ढुंगा खानी छैन । अन्य व्यवसायीले क्रसरका लागि ढुंगा देवीचौर–कटुवाल दह–बानियाँ गाउँ हुँदै माल्टाको बगुवा पुग्ने सडक विस्तार गर्न वनबाट निकाल्ने गरेका हुन् ।

सजिलो रोडा र न्यु क्वालिटी सञ्चालक शशि शाही ठकुरी र मधुसूदन डोटेल हुन् । वन समितिका अध्यक्ष र सचिवमाथि हातपात भने शान्ति गणेश रोडा ढुंगामा काम गर्नेले गरेको स्थानीयले बताए । शान्ति गणेशका सञ्चालक सुदर्शन विष्ट र रामकृष्ण विष्ट हुन् । उनीहरूको क्रसर उद्योग निर्माणाधीन छ । उनीहरूले ढुंगा स्टकमा राख्न वन खनेका हुन् । देवीचौर–बानियाँ सडक चार वर्षअघि सांसद विकास कोषको बजेटबाट कान्तिलोक पथको वैकल्पिक मार्गका रूपमा विकास गर्न डीपीआर तयार गरिएको थियो । गिद्धवीर सामुदायिक वन देवीचौरबाट माल्टा पुग्ने सडकको प्रस्थान विन्दु हो । शान्ति गणेशका सञ्चालक सुदर्शनले भने आक्रमणको घटना आफूहरू सम्बन्धित नरहेको दाबी गरे । ‘हातपात गर्ने केटाहरू हामीसँग काम गर्दैनन् । पहिले काम माग्न भने आएका थिए,’ उनले भने, ‘कुट्ने र कुटिनेको के रिसइबी हो थाहा छैन ।’

गोदावरी नगरपालिका–७ मा ६ दशमलव ५ हेक्टरमा फैलिएको सामुदायिक वनमा अहिले ६/७ वटा एक्स्काभेटरले दिनहुँ ढुंगा उत्खनन गरिरहेका छन् । सामाखेल क्षेत्रमा राम्रो ढुंगा फेला परेकाले व्यवसायीले बढी मात्रामा वन दोहन गरेका हुन् । ढुंगा निकाल्ने क्रममा पहिरो झरेर बाटो अवरुद्ध भएको छ । अवैध रूपमा सञ्चालित उद्योगका कारण राज्यलाई लाखौं रुपैयाँ राजस्व घाटा भइरहेको छ । व्यवसायीले एउटा क्रसरबाट दिनमा ४० देखि ९० टिपरसम्म रोडा बिक्री गर्छन् ।

गोदावरी नगरपालिकाका प्रवक्ता मिलन सिलवालले यसबारे अनुगमन गर्ने बताए । ललितपुरका जिल्ला वन अधिकृत नवीन गिरीले कुटपिटका घटना भएकाले दोषीमाथि कडा कारबाही गर्न प्रहरी प्रशासनसँग माग गरिसकेको बताए । ‘स्वीकृतिबिना वन खनेको बारेमा वडा कार्यालय र नगरपालिकामा बुझ्ने तयारी भइरहेको छ,’ उनले भने ।

सडक विस्तारका नाममा वन क्षेत्रमा भएका दोहनमा गोदावरी–७ का वडाध्यक्ष गिरीप्रसाद तिमिल्सेनाको समेत मिलेमतो रहेको स्थानीयको भनाइ छ । गिरीले २०७६ फागुन १५ मा मत्स्येन्द्रनाथ र सजिलो रोडा ढुंगासँग डुकुछाप हुँदै बानियाँ गाउँ पुग्ने सडक विस्तार गर्ने र त्यसक्रममा निस्केका ढुंगा बिक्री गर्न सकिने गरी सम्झौता गराएका थिए । ढुंगा उत्खनन गरेबापत दुवै उद्योगले स्थानीय भीमसेन मावि र देवी माविलाई ३/३ लाख दिने मौखिक सहमति पनि गरेका छन् । जिल्ला वन अधिकृत गिरीले वडाले बाटो विस्तारका नाममा ढुंगा उत्खनन गरी बिक्री गर्न मिल्ने गरी सहमति दिने कानुनी व्यवस्था नभएको बताए । ‘यसबारे थप बुझ्दै छौं,’ उनले भने ।

वडाध्यक्ष तिमिल्सेनाको एक्स्काभेटर पनि ढुंगा उत्खननमा प्रयोग भएको स्थानीय बताउँछन् । गिद्धवीर वन समितिका अध्यक्ष थिङले सम्बन्धित निकायले चार किल्ला तोकेर वैधानिक खानी यकिन गरी मापदण्डभित्र रहेर मात्र सञ्चालन गर्न दिनुपर्ने बताए । ‘अहिले जथाभावी सार्वजनिक जग्गा दोहन गरेर ढुंगा निकालिँदै छ,’ उनले भने । वडाध्यक्ष तिमिल्सेनाले भने कानुनमा टेकेर मात्र विकास गर्न नसकिने बताए । ‘लेले नल्लु क्षेत्रका खानी तथा क्रसर उद्योग देवीचौरमा स्थानान्तरण गर्ने भनिएकाले पनि खन्न दिएका हौं,’ उनले भने, ‘अहिले काम रोकेका छौं ।’ उनले आफ्नो एक्स्काभेटर त्यहाँ नचलाएको दाबी गरे ।

लामो समयदेखि विवादमा रहेको लेले नल्लु क्षेत्रमा पनि सामुदायिक तथा राष्ट्रिय वन मासेर धमाधम ढुंगा उत्खनन भइरहेको छ । दम्सीडोल सामुदायिक वनको पूर्व उत्तर मोहोडामा चरम दोहन भइरहेको हो । स्थानीयको उजुरीका आधारमा वन क्षेत्रमा उत्खनन रोक्न वन कार्यालय ललितपुरले २०७६ असार ३ मा जिल्ला प्रशासन कार्यालय ललितपुर, वन निर्देशनालय प्रदेश ३ हेटौडालाई बोधार्थ दिएर गोदावरी नगरपालिकालाई पत्राचार गरेको थियो । तैपनि अवैध निकासी रोकिएको छैन । ललितपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नारायणप्रसाद भट्टले यसबारेमा आफूलाई जानकारी नभएको बताए ।

प्रकाशित : असार २१, २०७७ ०८:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खोकनावासी र प्रहरीबीच हाते ट्याक्टर खोसाखोस

प्रशान्त माली

काठमाडौँ — खोकनावासी र प्रहरीबीच सोमबार पुनः विवाद भएको छ । सुडोल फाँटमा रोपाइँ गर्न गएका स्थानीय किसानलाई प्रहरीले अवरोध गरेपछि विवाद भएको हो । यसअघि धानको ब्याड राख्ने क्रममा विवाद भएको थियो ।

सुडोल फाँट काठमाडौं–तराई जोड्ने द्रुतमार्ग (फास्ट ट्रयाक) को ‘जिरो किलोमिटर’हो । सो क्षेत्रको जग्गा सरकारले अधिग्रहण गरेको छ । तर, स्थानीयले भने मुआब्जा लिइसकेका छैनन् ।

उनीहरुले सरोकारवालासँग छलफल नै नगरि एकलौटी ढंगबाट तयार गरेको मुआब्जा स्वीकार नभएको, फास्ट ट्रयाकसँगै वाग्मती करिडोर, १ सय ३३ केभी प्रसारण लाइन, बाहिरी चक्रपथको विन्दु पनि खोकना फाँटमै पर्ने भएकाले मौलिक बस्तीको अस्तित्व सखाप हुने भन्दै विरोध जनाउँदै आएका छन् ।

प्रहरीले अवरोध सिर्जना गरेपछि स्थानीयले सरकार विरोधी नाराबाजी लगाएका थिए । प्रहरी र खोकनावासीबीच हाते ट्याक्टर खोसाखोस समेत भएको थियो । स्थानीय नरेन्द्र महर्जन भन्छन्, ‘खोकनबासीले सेनाको प्याराग्लाइडिङ चौर, भैंसेपाटी आवास, रेडियो नेपालको टावर राख्‍न गरेर पटक पटक सरकारलाई जग्गा दिइसकेको छ । अहिले स्मार्ट सिटी जस्ता जतिपनि अन्य योजना छन् । यसले आदिवासी विस्थापित मात्र नभई मौलिक बस्तीको अस्तित्व नै सखाप पार्ने निश्चित छ ।’

स्थानीयले संसदको विकास समितिले बुङमती र खोकनाबासीको माग तत्काल सम्बोधन गर्न सरकालाई दिएको निर्देशन पनि वेवास्ता गर्दै आइरहेको आरोप लगाए । स्थानीय तहमा जनप्रतिधि आएलगतै ललितपुर महानगरका मेयर र उमेयरले स्थानीयको मागको सम्बोधन गर्न पहल गर्ने बताएका थिए । तर, अहिले स्थानीय जनप्रतिनिधि पनि मौन छन् ।

ललितपुरका तत्कालीन प्रजिअ यादवप्रसाद कोइरालाको अध्यक्षतामा बसेको मुआब्जा निर्धारण समितिको बैठकले पाखो बारीअन्तर्गत पर्ने भैंसेपाटीमा मोटर बाटो जग्गाको प्रतिरोपनी ४७ लाख ५० हजार, गोरेटोको ४० लाख ५० हजार, बाटो नभएको २६ लाख, खोकनामा मोटर बाटो जग्गाको ४४ लाख, गोरेटोको ३६ लाख, बाटो नभएकोमा २५ लाख, बुङमतीमा मोटर बाटोको ४१ लाख, गोरेटो ३३ लाख, बाटो नभएको २४ लाख र डुकुछापमा मोटर बाटो ३८ लाख, गोरेटो ३० लाख, बाटो नभएको २३ लाख छुट्याएको थियो ।

त्यस्तै भैंसेपाटीमा मोटर बाटो पुगेको जग्गाको प्रतिरोपनी ५२ लाख २५ हजार, गोरेटो बाटोको ४४ लाख ५५ हजार, बाटो नभएको २८ लाख ६० हजार, खोकना मोटर बाटोको ४८ लाख ४० हजार, गोरेटो बाटोको ३९ लाख ६० हजार, बाटो नभएको २७ लाख ५० हजार, बुङमतीमा मोटर बाटो भएको ४३ लाख ५ हजार, गोरेटो ३४ लाख ६५ हजार, बाटो नभएको २५ लाख २० हजार र डुकुछापमा मोटर बाटो ३९ लाख ९० हजार, गोरेटो बाटोको ३१ लाख ५० हजार, बाटो नभएको २४ लाख १५ हजार मुआब्जा रकम तोकेको छ ।

२०६६ कात्तिकमा शिलान्यास भएको ७६ किमी लामो ट्रयाकको उद्‍गम विन्दु निजगढ र अन्तिम विन्दु खोकना रहेको छ ।

प्रकाशित : असार १५, २०७७ १६:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×