मणिपुरबाट २२ नेपाली फर्काइँदै

जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — संगठित मानव तस्करको गिरोहले भारतको मणिपुर हुँदै म्यानमार लैजान खोज्दा उद्धार गरिएका २२ जना नेपालीलाई नेपाल ल्याउने तयारी गरिएको छ । दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासमा कार्यरत एसएसपी प्रकाश अधिकारीका अनुसार फरक–फरक समयमा उद्धार गरिएका उनीहरूमध्ये धेरैजसो महिला रहेको र तिनीहरू मानव तस्करको फन्दामा परेर अवैध बाटो हुँदै वैदेशिक रोजगारीका निम्ति जान लागेका थिए । अधिकांशलाई खाडीका विभिन्न देशमा घरेलु कामदारका रूपमा लैजान लागिएको थियो । 

२०७२ वैशाखमा घरेलु कामदार पठाउनेसम्बन्धी निर्देशिका जारी गर्दै सरकारले साउदी अरब, कतार, कुवेत, यूएई, ओमान र बहराइन, लेवनान र मलेसियामा घरेलु महिला कामदार पठाउन प्रतिबन्ध लगाएको थियो । सरकारी प्रतिबन्धपछि महिलालाई भारतीय बाटो हुँदै अवैध रूपमा तेस्रो देश लैजाने काममा संगठित मानव तस्करहरू सक्रिय देखिन्छन् । मणिपुर हुँदै अवैध रूपमा म्यानमार छिराएर खाडी र इराकजस्ता देशमा घरेलु कामदारको तस्करी नयाँ घटना होइन । २०७५ फागुन ७ मा पनि मणिपुरबाट भारतीय प्रहरीले अवैध बाटोबाट घरेलु कामदारका रूपमा मुख्यतः इराक र कुवेत जान हिँडेका १ सय ७९ जनाको उद्धार गरेको थियो । जसमा १ सय ४७ जना महिला थिए । प्रहरीको मानव तस्कर नियन्त्रण ब्युरोका अनुसार गत वर्षको फागुनयता संगठित मानव तस्करको सम्पर्कबाट अवैध रूपमा विभिन्न देशको श्रम बजारमा प्रवेश गर्न खोज्ने २ सय ७२ जनाको उद्धार भएको छ ।


ब्युरोका प्रवक्ता एसपी गोविन्द थपलियाले उद्धार भएकालाई सरकारी प्रक्रिया पूरा गरेरै नेपाल फर्काउने तयारी भइरहेको बताए । उनले उद्धार भएकाबारे भारतीय प्रहरीले पनि अनुसन्धान गरेको उल्लेख गर्दै भने, ‘नेपाली, भारतीय र खाडीका विभिन्न देशका एजेन्ट मिलेर तस्करीको यस्तो रुट चलाएको देखिन्छ ।’ एसपी थपलियाको बुझाइमा दिल्लीस्थित विमानस्थल हुँदै तेस्रो मुलुक जानका लागि ‘नो अब्जेक्सन सर्टिफिकेट’ अनिवार्य गरिएपछि मणिपुर हुँदै अवैध रूपमा म्यानमार छिराउने रुट सक्रिय भएको देखिन्छ ।


गत वैशाख २६ मा पनि पूर्वोत्तर भारतको मिजोरमबाट अवैध रूपमा खाडीका विभिन्न देशमा घरेलु कामदारका रूपमा लैजान लागिएका २३ महिलाको उद्धार गरिएको थियो । मिजोरमको प्रान्तीय राजधानी आइजोलबाट करिब १ सय ८८ किलोमिटरको दूरी छिचोलेपछि चम्फाइ बजार पुगिन्छ । छिमेकी म्यानमारको सिमानामा रहेको यो बजारको पारिपट्टि जोखोथार बजार छ । तेस्रो देशका नागरिकलाई पारिको बजार जान भिसा लिनु अनिवार्य छ तर संगठित मानव तस्करका गिरोहले अध्यागमनका कर्मचारी र प्रहरीलाई प्रलोभनमा पारेर यही बजार हुँदै वा मणिपुरको मोरो भन्ने ठाउँ हुँदै अवैध रूपमा म्यानमार छिराउने गरेको देखिन्छ । प्रकाशित : फाल्गुन २२, २०७६ ०७:३७

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

शिशु च्यापेकी महिलामाथि इन्स्पेक्टरको लाठी

जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — सामाजिक सञ्जालमा शुक्रबार बिहान एउटा भिडियो भाइरल भयो । महानगरीय प्रहरी प्रभाग भैंसेपाटीका इन्चार्जसमेत रहेका इन्स्पेक्टर देवीप्रसाद पौडेलले काखमा शिशु च्यापेर दौडिरहेकी एक महिलालाई बारम्बार लाठी प्रहार गरेको दृश्य उक्त भिडियोमा थियो । बिहीबार खिचिएको यो दृश्य भैंसेपाटीस्थित नेपाली सेनाका पूर्वजर्नेल हेम खत्रीको घरको कम्पाउन्डभित्रको हो । प्रहरीको कुटाइ खाने महिला हुन्, हेमा श्रेष्ठ । 

पूर्वजर्नेल खत्रीले सम्बन्ध राखेर आफूलाई श्रीमतीका रूपमा नस्विकारेको भन्दै माला शाह बिहीबार बिहानै एक हूल महिलासहित घरमा धर्ना दिन पुगेकी थिइन् । त्यतिबेला खत्री घरमा थिएनन् । उनले छोरीमार्फत घरमा तोडफोड हुन लागेको खबर पाएको भन्दै नजिकैको प्रहरी प्रभागमा खबर गरे । इन्स्पेक्टर पौडेल दुई महिला प्रहरीसहितको टोली लिएर खत्रीको घर पुगे । प्रहरीले महिलाहरूलाई हटाउन खोज्ने क्रममा विवाद सुरु भयो । त्यस क्रममा इन्स्पेक्टर पौडेलले लाठी प्रहार गरेका हुन् ।

प्रहरी परिसर ललितपुरले खत्रीको घरभित्र छिरेर तोडफोड गरेको आरोपमा चार जनालाई पक्राउ गरी मुद्दा चलाएको छ । पक्राउ पर्नेमा दोलखा चरिकोट घर भई काठमाडौं बस्ने गोमा केसी, बारा निजगढ घर भई काठमाडौं रातोपुल बस्ने माला शाह, मोरङ उर्लाबारी घर भई काठमाडौं मित्रपार्क बस्ने रूपा घिसिङ र ललितपुर भैंसीपाटीकी शोभा खड्का पक्राउ परेका हुन् ।

प्रहरी प्रवक्ता डीआईजी शैलेश थापा क्षत्रीले भिडियो बाहिरिएलगत्तै प्रहरी प्रधान कार्यालयलाई फेसबुक र ट्वीटरमा ‘मेन्सन’ गर्दै व्यापक रूपमा पोस्ट भएपछि आफूहरूले यसलाई गम्भीर रूपमा लिएको बताए । ललितपुर प्रहरी परिसरका एसएसपी टेकप्रसाद राईका अनुसार घटनाबारे बुझ्न एसपी दुर्गा सिंहको नेतृत्वमा तीन सदस्यीय छानबिन टोली गठन गरिएको छ । उनले भने, ‘टोलीले तीन दिनभित्र प्रतिवेदन बुझाएपछि के गर्ने भन्ने निष्कर्ष निकाल्छौं ।’

डिजिटल प्लेटफर्मका गतिविधि अध्ययनमा सक्रिय प्रहरी महानिरीक्षकको सचिवालयका एक सदस्यका अनुसार यो भिडियो बिहीबार सबैभन्दा पहिला रिदम अनलाइन टीभी नामक एक युट्युब च्यानलमा अपलोड भएको थियो । यही नामको टिकटक अकाउन्टमा सानो अंश राखिएपछि भने भिडियो भाइरल भएको थियो ।

पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले पनि प्रहरीले महिलालाई निर्घात कुटेको भिडियोबारे सामाजिक सन्जाल ट्वीटरमा असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन् । उनले लेखेका छन्, ‘मान्छे बर्दी लगाउँदैमा यति अमानवीय कसरी बन्न सक्छ । आमाले गल्ती गरिहोलिन् । तर त्यो अबोध शिशुको के गल्ती थियो ? शिशु आमाको हातबाट खसेर टाउकोमा चोट लागेको भए ? गिरफ्तार गर्नैपरे समातेर भ्यानमा हाल्न सकिन्थ्यो । ओलीराजमा सबै छोटे राजा ?’

डीआईजी थापाका अनुसार प्रहरीलाई तालिमका क्रममा बल न्यूनतम प्रयोग गर्नु भनेर सिकाइएको हुन्छ । उनले भने, ‘सकेसम्म कुटपिट नगरीकन पक्राउ गर्ने वा भीड नियन्त्रण गर्ने हो । बल प्रयोग गरियो भने पनि त्यो जस्टीफाई हुनुपर्छ ।’ उनले बिहीबारको घटनाले प्रहरीको साखमा प्रश्न उठेको जनाउँदै यस्तो विषयमा आफूहरू झनै गम्भीर हुनुपर्ने बताए ।

प्रहरी प्रधान कार्यालयले नै घटनाबारे चासो राखेपछि प्रहरी परिसर ललितपुरका एसएसपी राईले इन्स्पेक्टर पौडेललाई बोलाएर घटनाबारे सोधपुछ गरेका थिए ।

घटना कसरी भयो ?
पूर्वजर्नेल खत्री र माला शाहबीचको विवाद नयाँ होइन । आफूसँग वर्षौंदेखि सम्बन्ध राखेर पनि श्रीमतीका रूपमा स्वीकार नगरेको आरोप शाहले लगाउँदै आएकी छन् । खत्रीले भने आरोप अस्वीकार गर्दै आएका छन् ।

प्रहरी परिसर ललितपुरका अनुसार गत कात्तिक २७ गते खत्रीले आफूलाई घर नजिकैको मन्दिरमा शाहसहितका तीन महिलाले कुटपिट गरेको र मोबाइल खोसेको भन्दै प्रहरी प्रभाग बुङमतीमा जाहेरी दिएका थिए । त्यसको भोलिपल्टै अर्थात् कात्तिक २८ मा शाहले खत्रीविरुद्ध जाहेरी दिएकी थिइन् । शाहले २२ वर्षदेखि दम्पतीका रूपमा बसे पनि खत्रीले आफूलाई निकालेको भन्दै नाता प्रमाणित गराइपाउँ भनेर जाहेरी दिएकी थिइन् । परिसरका एसएसपी राईका अनुसार शाह र खत्रीबीच ६ पटक छलफल गराइएको थियो । तर दुवै पक्षले अडान नछाडेपछि प्रहरीले निष्कर्ष निकाल्न सकेको थिएन ।

‘नाता प्रमाणित प्रहरीले नगर्ने भएकाले उसले मालालाई अदालतमा जान सुझाएको थियो,’ एसएसपी राईले भने । आफूसँग खर्च नभएको र नागरिकता पनि नरहेको शाहले बताएपछि प्रहरीले उनलाई निःशुल्क कानुनी सहायता प्रदान गर्ने संस्था वा महिला आयोग जान भनेर सुझाएको पनि राईले बताए ।

एसएसपी राईका अनुसार केही दिनयता शाह आफ्ना समर्थकसहित हरेक दिनजसो पूर्वजर्नेल खत्रीको घर जाने गरेको देखिएको थियो । घर पुगेर होहल्ला गरेको भन्दै प्रत्येकपल्ट खत्रीले प्रहरी प्रभागमा बुङमतीमा खबर गर्थे । प्रहरीले शाहलाई पक्राउ गर्थ्यो । यसअघि पनि शाह होहल्ला गरेर शान्ति भंग गरेको आरोपमा पाँच पटक पक्राउ परेको र आइन्दा यस्तो नगर्ने सर्तमा कागज गरेर छुटेको प्रहरीले जनाएको छ ।

महिला आयोगको मुद्दा व्यवस्थापन अधिकृत विमला खड्काका अनुसार पीडित महिलाले न्यायको माग गर्दै आयोगमा पनि उजुरी गरेकी थिइन् । ‘आयोगले छलफलका लागि पूर्वजर्नेललाई बोलाएको थियो तर आएनन्’, उनले भनिन्, ‘उनलाई झिकाइदिन प्रहरीलाई आग्रह गरेपछि म बिरामी छु, पछि आउँछु भनेर पत्र पठाए ।’

प्रकाशित : फाल्गुन १७, २०७६ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×