सभामुख ‘प्रतिष्ठाको लडाइँ’, नेकपाको शीर्षतहमै ध्रुवीकरण

बबिता शर्मा

काठमाडौँ — दुई अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहालले भावी सभामुखलाई आफ्नो प्रतिष्ठाको विषय बनाएपछि नेकपाको शीर्षतहमै ध्रुवीकरण देखिएको छ । ओली र दाहाल दुवैले सचिवालयका सदस्यलाई आफ्नो पक्षमा पार्न प्रयास गरेपछि यस्तो ध्रुवीकरण देखिएको हो ।

ZenTravel

सभामुख चयन र उपसभामुखको राजीनामालाई लिएर दाहालसहित सचिवालय सदस्यहरु वरिष्ठ नेता झलनाथ खनाल, माधवकुमार नेपाल, बामदेव गौतम र नारायणकाजी श्रेष्ठले पुस २३ गते गौतम निवास भैंसेपाटीमा छलफल गरेपछि सशंकित ओलीले नयाँ ध्रुवीकरण थालेका हुन् । दाहालले पनि भैंसेपाटी छलफलमा सहभागी नेताहरुसँगको संवादलाई जारी राखेका छन् ।

स्रोतका अनुसार आइतबार र त्यसपछि अर्को एकदिन गरेर दाहाल र नेपालबीच दुईपटक संवाद भइसकेको छ भने खनाल र गौतमसँग पनि दाहाल संवादमै छन् । यता ओलीले पार्टी सचिवालय सदस्य एवं उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री ईश्वर पोखरेल, पार्टी सचिवालय सदस्य एवं गृहमन्त्री रामबहादुर थापा र महासचिव विष्णु पौडेलसँग छुट्टाछुट्टै छलफल गरेका छन् ।

Meroghar

सभामुख चयनको विषय पार्टी सचिवालय बैठकमा प्रवेश गरे, त्यहाँ पनि शीर्षतहमै ध्रुवीकरणको सम्भावना रहेको सचिवालयका एक नेता बताउँछन् ।

‘अब संसदलाई बन्धक बनाउनु हुँदैन । ६ गतेअघि दुई अध्यक्षले सहमतिमा ट्ग्युांउनुभयो भने ठीकै छ । होइन भने अध्यक्षले सचिवालयमा प्रस्ताव गर्नुहुन्छ । र, बहुमतले टुंग्याउने दोस्रो विकल्प छ,’ सचिवालयका ती नेताले भने ।
अझ उपसभामुखले पार्टी निर्णयलाई समेत बेवास्ता गर्दै राजीनामा दिन अस्वीकार गरेपछि नेकपा शीर्ष नेतृत्वबीच नयाँखालको ध्रुवीकरण बनेको छ । भैंसेपाटी छलफलमा सहभागी नेताहरुको प्रधानमन्त्री एवं पार्टी अध्यक्ष ओलीको आडभरोसमा उपसभामुख तुम्बाहाङ्फेले राजीनामा दिन अस्वीकार गरेको बुझाई छ । यो बुझाईले ओली र दाहालबीच सभामुख कसले पाउने भन्नेमा थप पेचिलो विवाद देखिएको छ ।

शनिबार बसेको सचिवालय बैठकले उपसभामुख तुम्बाहाङ्फेलाई राजीनामा दिन निर्देशन दिएको थियो । नेकपाले सभामुख पदमा उम्मेद्वारी दिने निर्णय गर्दै यसका लागि उपसभामुख तुम्बाहाङ्फेलाई राजीनामा दिन भनेको थियो । तर, उनले आफू नेकपाको पार्टी सदस्य नभएको भन्दै नेकपाले निर्देशन दिन नमिल्ने बताउँदै आएकी छन् ।

उनको राजीनामालाई लिएर अध्यक्ष ओली औपचारिक रुपमा नबोले पनि वरिष्ठ नेता खनालले भने उपसभामुख तुम्बाहाङ्फेले पार्टीको निर्देशन मान्नु पर्ने बताए ।

‘पार्टीभन्दा माथि कोही हुँदैन । उहाँलाई पार्टीले नै उपसभामुख बनाएको हो । अहिले उहाँलाई राजीनामा दिन निर्देशन दिएको छ । उहाँले दिनुहुन्छ,’ खनालले भने ।

नेकपाका अर्का वरिष्ठ नेता नेपाल सभामुखको विषयमा सार्वजनिक रुपमा बोलेका छैनन् । तर, उनी निकट नेताहरुका अनुसार नेपालले दाहाललाई साथ दिने वचन दिएका छन् ।

बुधबार गृहजिल्ला गोरखा पुगेका सचिवालय सदस्य श्रेष्ठले पनि उपसभामुखले पहिला राजीनामा दिएर निकास दिनुपर्ने बताएका छन् ।

पछिल्लो समीकरण
नेकपामा पछिल्लो समीकरणअनुसार नौ सदस्यीय सचिवालयमा भैंसेपाटी छलफलमा सहभागी पाँच नेता दाहालतिर देखिएका छन् । ओलीले पोखरेल, थापा र पौडेललाई आफ्नो ध्रुवमा राखेका छन् । ओलीबाहेक भैंसेपाटी छलफलमा पोखरेल, थापा र पौडेल सहभागी थिएनन् । त्यसबेला थापा चीन भ्रमणमा थिए । भैंसेपाटी छलफललगत्तै ओलीले दाहाल र श्रेष्ठलाई बालुवाटार बोलाएर त्यहाँ भएको छलफलबारे जानकारी मागेका थिए ।
भैंसेपाटी छलफलमा सहभागी नेताहरु पूर्वसहमति अनुसार सभामुख पूर्वमाओवादीले पाउनुपर्ने पक्षमा छन् । छोटो प्रतिक्रियामा नेता गौतम भन्छन्, ‘पूर्वसहमति अनुसार जाँदा नै व्यवहारिक होला ।’

ओली र उनी निकट नेताहरु भने सभामुख पूर्वमाओवादीलाई दिन नहुने अडानमा छन् ।

तत्कालीन बामगठबन्धन रहेका एमाले र माओवादीले शक्ति बाँडफाँड गर्दा राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, राष्ट्रियसभा अध्यक्ष र उपसभामुख एमाले र उपपराष्ट्रपति र सभामुख माओवादीले पाउने सहमति बनेको थियो । त्यसै अनुसार उनीहरुले पद बाँडेका थिए ।

संसद सचिवालयमा कार्यरत महिला कर्मचारीले जर्बजस्ती करणीको आरोप लगाएपछि असोज १४ गते तत्कालीन सभामुख कृष्णबहादुर महराले राजीनामा दिएका थिए । महराको राजीनामासँगै साढे तीन महिनादेखि सभामुख कसले पाउने भनेर पूर्वएमाले र पूर्वमाओवादीबीच विवाद थियो । यसको नेतृत्व दुई अध्यक्ष ओली र दाहालले गर्दै आएका छन् ।

सभामुखलाई लिएर राष्ट्रपतिको समेत चासो जोडिएपछि सभामुख चयनको विषय त्रिपक्षीय शक्ति संघर्षमा प्रवेश गरेको थियो, जसले यसलाई थप पेचिलो बनाइदिएको थियो ।

प्रधानमन्त्री एवं अध्यक्ष ओली सुवास नेम्वाङ्लाई सभामुख बनाउने पक्षमा छन् भने दाहालले अग्नि सापकोटालाई अगाडि सारेका छन् । राष्ट्रपति विद्या भण्डारीको सद्भाव र समर्थन उपसभामुख तुम्बाहाङ्फेलाई छ । पूर्वसहमति र शक्ति बाँडफाँड अनुसार सभामुख छाड्नै नसक्ने दाहालको अडान छ । तर, प्रधानमन्त्री ओलीले पार्टी एकता भएकाले ‘पूर्व–पश्चिम’को कुनै अर्थ नरहने र अनुभवी व्यक्ति सभामुख हुनुपर्ने बताएका छन् । राष्ट्रपति भण्डारीको साथ पाएपछि उपसभामुख तुम्बाहाङ्फेले आफूलाई सभामुखको प्रमुख दावेदार मानेकी छिन् । र, यो विषय कति पेचीलो बनेको छ भन्ने संकेत मंगलबार चितवन पुगेका अध्यक्ष दाहालले गरेका छन् ।

‘कहिलेकाहीं केन्द्रीय राजनीतिमा अलिअलि जटिलता देखा पर्छन् । काठमाडौंमा अलिअलि जटिलता छन् । मलाई समयको निक्कै दबाब थियो । जटीलता समाधान गर्नका लागि लगातार छलफल गर्नुपर्ने थियो । यस्तोबेला बाहिर नजान साथीहरुले भन्नुभएको थियो,’ दाहालले भनेका थिए ।

प्रकाशित : माघ १, २०७६ १४:२२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

'तर, तेरो सम्झना यो मनमा छ'

यमबुद्ध बिना र्‍यापका तीन वर्ष
गोकर्ण गौतम

काठमाडौँ — अमेरिकी र्‍यापर कल्याण चाम्सलिन नेपाल आएकी थिइन्, सन् २०१२ मा । एक मित्रमार्फत् उनीसँग भेट भयो । उनले यहाँका र्‍यापरहरुसँग सहकार्यको सम्भावनाबारे छलफल गर्न चाहिन् । चिनेजानेका केही र्‍यापरलाई खबर गरें ।

अरु र्‍यापरलाई पनि लिएर आउन अनुरोध गरें। र, भेट भयो- जयनेपाल हलसँगै जोडिएको आँखीझ्याल रेष्टुराँमा।

केहीबेरमा एउटा केटा हामीतिर आयो। ख्याउटे । कालो। अनुहारमा डन्डीफोर, क्याप पछाडि फर्काएको। खुकुलो कपडा लगाएको। आउनासाथ उसले चुरोट सल्कायो। एक ठाउँमा बसेन, घरी यता, घरी उता। अरुले बोल्दा पनि खास ध्यान दिए जस्तो नलाग्ने। चुरोटचाहिँ ओठबाट छुट्न नहुने । त्यहाँ निर्णय श्रेष्ठ, अराज केशव, जिएक्स सोलजस्ता गिनुचुनेका र्‍यापर थिए। त्यो केटाचाहिँ देख्दा अलि ‘आवारा', पारा पनि उस्तै।

बोल्ने पालो उसको आयो। हाम्रो समाजको चरित्र कस्तो छ, हाम्रो सन्दर्भमा कस्तो र्‍याप प्रभावकारी हुन्छ, र्‍यापमा समाज कतिको प्रतिविम्बि भइरहेको छ, नेपाली र्‍यापले अपेक्षित प्रगति गर्न नसक्नुका कारण के–के हुन्, उसले अंग्रेजीमा धाराप्रवाह दियो। अरुजस्तै म पनि ट्वाल्ल परेर सुनिरहें। माहोल पूरै बदलियो। महिला हिंसा, सडक बालबालिका, लागूऔषध दुर्व्यसन, चेलिबेटी बेचबिखन, प्रतिभा पलायनदेखि राजनीतिक अस्थिरतासम्मको उसको बुझाई साँच्चै गज्जब थियो। अभिव्यक्ति शैली पनि आकर्षक।

अबचाहिँ मलाई त्यो केटाबारे चासो जाग्यो।

नजिकैको र्‍यापरलाई सोधें, ‘ऊ को हो ?'

‘यमबुद्ध,' उसले भन्यो।

मैले ठ्याक्कै चिनिनँ, मेरो अनुहारबाट भेउ पायो क्यारे !

र, भन्यो, ‘त्यही साथी... गाउने यमबुद्ध क्या।'

त्यसपछि मेरा आँखा तन्किए। त्यो गीत धेरै सुनेको, एकाध भिडियो पनि हेरेको तर यमबुद्धको अनुहार याद भएनछ। ड्रग्सका कारण बितेको साथीलाई सम्झेर गाएको त्यो गीतले नेपाली हिपहपमा हलचल ल्यायो। हरेक शब्द मुटुमै बिझ्ने। कतिपय यो गीतपछि नेपाली र्‍यापको अर्को अध्याय सुरु भएको मान्छन्। यी सब कुरा कल्याणालाई थाहै थिएन्, उनले पनि अघिसम्म यमबुद्धलाई 'भाउ' दिएकी थिइनन्। त्यसपछि भने नजिकै बोलाइन, अंकमाल गरिन् र सबैको सामून्ने भनिन्, ‘तिम्ले तिम्रो समाज चिनेको रहेछौं। र्‍यापरमा हुनुपर्ने पहिलो गुण यही हो। तब मात्र र्‍यापमा समाजको असली चित्र उर्तान सकिन्छ, सवाल उठाउन सकिन्छ।' त्यसपछि जति बसियो, उनले अधिक समय यमबुद्धसँगै बिताइन्।

मैलेचाहिँ यमबुद्धलाई केही भनिनँ, परिचय दिँदै मोबाइल नम्बर लिएँ।

त्यतिबेलासम्म उनी युट्युबमा पहुँच भएका, अझभन्दा युवापुस्तामाझ मात्र परिचित थिए। तर छनक मिलिसकेको थियो, नेपाली हिपहपमा एउटा आँधी आउँदैछ। अर्को गीत ‘आमा...' ले पुनः प्रमाणित गर्‍यो, उनी आमर्‍यापरभन्दा अलग छन्। र, विशेष पनि।

‘साथी...' गीतमा यमबुद्ध गाउँछन् :

'जित्नुभन्दा ठूलो कुरा हिम्मत नहार्नु हो
त्यसैले लड्दै छु, संघर्ष गर्दैछु'

जिन्दगीबाट हार खाएका र दिक्क भएका धेरै युवामा यसले उर्जा दिएको थियो। तर किन हो कुन्नी, यमबुद्ध स्वयंलेचाहिँ हिम्मत हारे। जबकी उनी त जित्दै पनि थिए।

तीन वर्षअघि आजकै दिन अर्थात् २०७३ माघ १ गते उनले आफ्नो कथा आफैं सक्काए। लन्डनस्थित आफू बसेको घरको बाथरुमको झ्यालको डण्डीमा पेटीले बाँधेर झुन्डिएको अवस्थामा फेला परे। दुई वर्षदेखि उनी उतै बस्थे। उनको मृत्युका कारणबारे अनेक अड्कलबाजी भए, हल्ला चले तर खास कारण त उनले उनीसँगै लिएर गएका थिए। ‘सुसाइड नोट' वा अरु केही भेटिएन। उनले प्राण त्यागे, संसारभर छरिएका उनका प्रशसंकको आँखा रसायो, छटपटी चल्यो।

यमुबद्ध र्‍यापर मात्र थिएनन्, प्रेरणाको स्रोत थिए। सपना र संघर्षको खानी थिए। मुख्य सपना थियो, नेपाली र्‍याप लिएर वर्ल्ड टुर गर्ने। नेपाली र्‍यापका प्रणेता मानिने गिरीश खतिवडासँग यो सपना बाँडिसकेका थिए।

यमुबद्ध उनको ‘स्टेज नेम' । परिवारले राखिदिएको नाम- अनिल अधिकारी। ‘यम' अर्थात् हिंसाको प्रतिक। ‘बुद्ध'चाहिँ शान्तिको। समाजमा दुवैथरी चरित्र थियो, सायद उनमा पनि, त्यसैले दुवैलाई जोडेर आफैंले न्वारान गरे, ‘यमबुद्ध'।

जतिबेला उनी उदाए, त्यतिबेला नेपाली र्‍याप सुस्ताएको थियो। र्‍यापको व्यावसायीकरण हुनसकेको थिएन्, केही प्रतीभा ‘अन्डरग्राउन्ड'मै सिमित थिए। पूरा संगीतप्रति नै समाज उदार छैन। र्‍याप त एकहिसाबले बहिस्कृत। तर यमबुद्धले यही असहज बाटो मार्ग रोजे।

धेरैलाई लाग्छ, ‘साथी...' गीतपछि यमबुद्ध रातारात हिट भए। तर होइन। त्यहाँसम्म आउन उनले अनेकौं हन्डर खानु परेको थियो।

सन् २००३ बाटै र्‍याप लेख्न थालेका थिए। तर आफैंलाई चित्त बुझ्दैन्थ्यो, कुनै–कुनै मनपर्थ्यो, अरुलाई सुनाउन धक मान्थे। एकैपटक खरर र्‍याप हान्न सक्दैनथे, लघुताभाष हुन्थ्यो। त्यसैले हरदिन अभ्यास गर्थे। बुबाआमालाई चिन्ता, छोरो बिग्रियो, ट्यापे भयो भनेर। उनले सन् २०१५ तिर भनेका थिए, ‘तर ममा विनिङ एट्ट्यिुड थियो। सबैलाई चुप लागेर बस्नु मलाई मेरो काम गर्न दिनु भन्थे।' उनी जतिबेला पनि मनोबलको कुरा गर्थे। यही मनोबलले त हो, उनलाई ‘यमबुद्ध' बनाएको।

एउटा उदाहरणबाट प्रष्ट हुन्छ, उनीभित्रको प्रतिवद्धता र उर्जा।

गाउँको सरकारी स्कुलमा पढेर भर्खरै स्वयम्भूस्थित 'द एक्सेसियर' स्कुलमा कक्षा आठमा भर्ना भएका थिए। त्यहाँ त सबै अंग्रेजी बोल्ने। उनीचाहिँ शब्दपिच्छे अड्कन्थे, नभर्स हुन्थे। लजालु थिए। एकदिन शिक्षिकाले अगाडि आएर अंग्रेजी गीत गाउन भनिन्। रातोपिरो भए । मरीतरी ‘स्माइल...' भन्ने गीत गाए। उनको अंग्रेजी लवज सुनेर सबैगलल्ल हाँसे।

उनले 'मोटेभेसनल स्पिकर'का रुपमा एक ठाउँमा भनेका छन्, ‘त्यो मेरो जीवनकै सबैभन्दा लाजमर्दो क्षण हो। तर मैले हरेस खाइनँ, जसरी पनि अंग्रेजी सिक्छु भन्ने प्रण गरें।' त्यसपछि उनले अंग्रेजी गीत सुने, फिल्म हेरे, बोल्न र लेख्न अभ्यास गरे। समय कस्तो पनि आयो भने उनले इराज, चिन्गी, टोनी टीजस्ता विदेशी र्‍यापरसँग गीत गाए।

गीतजस्तै यमबुद्धलाई ‘अमर' बनाउने अर्को कारण हो, र्‍याप ब्याटल। मसँग उनले भनेका थिए, ‘मैले मात्र र्‍याप गाएर केही परिवर्तन हुन्न। नयाँ–नयाँ र्‍यापर आउनुपर्छ, सहरमात्र होइन, गाँउ–गाँउसम्म र्‍याप पुग्नुपर्छ।' मूलधारका मिडियाले र्‍यापरलाई खास स्थान दिँदैनथे। अरु प्लेटफर्म पनि थिएन। यही अभाव पूरा गर्न उनकै परिकल्पना र पहलकदमीबाट जन्मियो- र्‍याप ब्याटल।

नयाँ र्‍यापरलाई एक ठाउँमा ल्याएर ‘फ्रि स्टाइल' गराउथे, त्यही खिचेर युट्युबमा हाल्थे। यसले र्‍यापको सुखद माहोल निर्माण गर्‍यो। युनिक पोएट, साकार, बालेन यहीबाट चम्किएका हुन्। लाउरेले यसबाटै राष्ट्रिय पहिचान पाए। समिर घिसिङ ‘भिटेन' अगाडि आउन पनि र्‍याप ब्याटलको भूमिका छ।

यसमा सन्देह छैन, सन् २०११ पछि जति र्‍यापर आए, उनीहरुमा कहीं न कहीं यमबुद्धको प्रभाव छ। अझ धेरैले के दाबी गर्छन् भने उनको देहान्तपछि नेपाली र्‍यापले अर्को अभिभावक पाएको छैन। ‘र्‍याप ब्याटल' ले समेत निरन्तरता पाएन।

यमबुद्धका हरेक गीतले उनी बाँचेको समयको कथा भन्छ।

जस्तो : ‘यो प्रसंग हो...' मा छोरीमाथिको विभेद र चेलीबेटी बेचविखनको दर्दनाक पाटो उघारेका छन्। ‘फुटपाथमा...'सडक बालबालिकाको दुर्दशा। विदेशबाट फर्कन नपाएको भाईको रोदन हो, ‘दिदी...',राष्ट्रप्रेमले भरिएको छ, ‘म फुट्छु तर झुक्दिनँ...'। यी भिडियोमा पनि ‘आफ्नोपना'छ, बहुसंख्य र्‍याप गीतझैं युवतीको हुल राखिएको छैन, र्‍यापर चिल्लो गाडीमा ‘इन्ट्रि' मार्दैन। उनी भन्ने गर्थे, ‘मजस्तो छु, मेरा गीत र भिडियो पनि उस्तै हुन्छ। मलाई केही ढाँट्नु छैन।'

मर्नुभन्दा तीन दिनअगाडि ‘खतरा' एल्बमको कभर सार्वजनिक गरेका थिए। त्यसमा ‘मलामी...' शीर्षकको गीत छ। सुन्दा लाग्छ, उनले आफैंले आफ्नो लागि गाएको मृत्यु गीत हो यो :

'हे आमा म यो कस्तो गीत गाउँदैछु
थकित भएर स्वर्गको ढोका ढक्ढकाउँदैछु
नरुनु तिमी मेरो शरीर आगोमा रन्कदा
चिसा लुगा लिएर मलामी ती फर्कँदा'

‘साथी...' का यी पंक्तिहरुचाहिँ उनका फ्यानहरुले बरोबर उनलाई नै ‘डेडिकेट' गर्छन् :

'नहोलाऔं सँगै आज तँ र म
तर तेरो सम्झना यो मनमा छ'

प्रकाशित : माघ १, २०७६ १४:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×