खोलो घरतिर सरेपछि ५८ परिवारले थातथलो छाडे

भूकम्पपछि पुनर्निर्माण गरिएको खानीगाउँ बस्तीमा दोङस्याङ खोलाले उठिबास लगाउँदै छ । खोलो घरतिर नजिकिँदै आएपछि ५८ परिवारले थातथलो छाडिसकेका छन् ।
हरिराम उप्रेती

(खानीगाउँ, गोरखा) — धार्चे गाउपालिका–७ लापुस्थित खानीगाउँका कान्छा कामीको घर साढे चार वर्षअघिको भूकम्पले भत्कायो । सात जनाको परिवारले २ हिउँद टेन्टमै बितायो । घरको जग नहाली पुनर्निर्माण प्राधिकरणले अनुदान नदिने भएपछि उनले छिमेकीलाई गुहारे । सरकारी अनुदान ३ लाखसमेतले एकतले घर बनाए । घर बनाएपछि अर्को समस्या आइलाग्यो ।

ZenTravel

नजिकैको दोङस्याङ खोलो कान्छाकै आँगनतिर सर्न थाल्यो । ‘दुई वर्षअघिसम्म खोला छेउबाट सबैभन्दा टाढा मेरो घर थियो,’ उनले भने, ‘अहिले मेरोभन्दा अगाडिका एउटै घर छैनन्, मेरो घर खोलाछेउ पुग्यो ।’

Meroghar


खोलो नजिकिएपछि कान्छाको घरको आँगन चिरिएको छ । उनलाई कतिखेर घर भासिएला भन्ने डर छ । ‘सानो पानी परे पनि के–कसो हुने हो भन्ने चिन्ता हुन्छ । रात खोलातिर हेरेरै बित्छ,’ उनले भने ।

कान्छाकै जस्तो समस्या गाउँका १ सय १३ भूकम्पपीडित परिवारलाई छ । भूकम्पपछि पुनर्निर्माण भएको घरतिर खोलो सर्दै आएपछि ५८ परिवारले थातथलो छाडिसकेका छन् । भूकम्पपछि बनेका २२ घर भग्नावशेषजस्ता भइसके । पुनर्निर्माणका बेला सुरक्षित जग्गा चयन नहुँदा र प्राधिकरणले घर निर्माण भइरहेको स्थान सुरक्षित छ/छैन भनेर स्थानीयलाई नबताउँदा समस्या देखिएको हो । स्थानीय पुनराम गुरुङले भूकम्पपछि ५ वटा घर बनाएकामा ३ वटा भत्किसकेको बताए । भएका २ घर पनि सुरक्षित जग्गामा छैनन् । ‘प्राधिकरणका प्राविधिकले भनेजस्तै गरेर भूकम्पप्रतिरोधी घर बनाएका थिएँ । तर जमिन राम्रो नहुँदा घर बस्न लायक भएनन्,’ पुनरामले भने । भूकम्पपछि सालिन्दा नयाँ घर बनाउँदा ऋणले च्यापिएको पुनरामले सुनाए । ‘सरकारले दिएको ३ लाखले भूकम्पप्रतिरोधी दुईकोठे घर बनाएको थिएँ, त्यो भत्किएर फेरि दुइटा बनाइसकेँ,’ उनले भने, ‘जमिनै कमजोर भएपछि घर के टिक्थ्यो ।’ दोङस्याङ खोलाका कारण जमिनमा धाँजा फाटेको पुनरामले सुनाए ।

थातथलोको माया
गुरुङ जातिको बाहुल्य र केही दलित रहेको खानीगाउँवासीले निरन्तरको प्राकृतिक विपत्तिका बाबजुद पनि थातथलो छाड्न सकेका छैनन् । भूकम्पअघि १ सय १३ घरधुरीको झुरुप्प बस्ती भने अहिले फेरिएको छ । परम्परागत घर, आँगनमै खानेपानीको धारा, शान्त जीवन छैन । भूकम्पले गाउँको लय बदलिदिएको छ । भूकम्पमा परेर गाउँका सातले ज्यान गुमाएका थिए । भूकम्पपछिको एक वर्ष भग्नावेशष हटाउँदैमा बित्यो । पुनर्निर्माण प्राधिकरणको टोलीले १ सय १३ मध्ये ९८ घरलाई लाभग्राही सूचीमा राखेपछि पुनर्निर्माण सुरु भयो । सरकारी अनुदान ३ लाखले घर नबन्ने स्थानीयले निष्कर्ष निकाले । आलोपालो गरेर घर बनाउन उनीहरू कस्सिए । केही रकम ऋण काढे । एक वर्षमै बस्ती ठडाए । टेन्ट र टहरोमा बसेर आजित स्थानीय पुनर्निर्माण सकेको नयाँ घरमा सर्न हतारिए । जनजीवन सामान्य बन्दै गएका बेला २०७४ साउन ९ मा दोङस्योङ खोलाले बस्तीतर्फ कटान थालेपछि विपत्ति थपियो ।
स्थानीयका अनुसार करिब ५० रोपनी खेतीयोग्य जमिन जोखिममा छ । गुरुङ समुदायको अर्घ्युस्थल, प्रवेशद्वारको माने, घाँटु नाच्ने ठाउँ रहेको स्थल बगरमा परिणत भएको छ । पुनरामले भने, ‘अर्घ्यु गर्ने चौर खोलाको सेन्टर परेको छ, हिँड्ने मूलबाटो सबै बगायो ।’ गुम्दाको यमगाउँ–खानीगाउँ–लापु भीरकुना हुँदै सोती जाने पदमार्गअन्तर्गत खानीगाउँ क्षेत्रको पदमार्ग बगाएदेखि स्थानीयले सास्ती पाएका छन् । करिब ४५ मिनेटको दूरीमा रहेको लापुगाउँस्थित कालरात्रि माविमा खानीगाउँबाट जाने ३० भन्दा बढी विद्यार्थी र खर्कको गोठ जाने गाउँलेलाई समस्या छ । स्थानीयले झोलुंगे पुलको माग राखेका छन् ।

सुरक्षित जग्गा नभएका करिब ८ घरधुरी अझै ठाउँठाउँमा चिरिएको नवनिर्मित घरमा बसिरहेका छन् । अन्यत्र जग्गा नहुँदा उनीहरू असुरक्षित रूपमा बस्न बाध्य छन् । तीसमाया गुरुङको नवनिर्मित घरको मझेरी बीचभागबाट चिरिएको छ । ‘अर्को घर बनाउन सक्दनौं,’ उनले भनिन्, ‘बर्खाको समयमा घरमा खाना खाएर सुत्न छिमेकीकहाँ जान्छौं ।’ अन्यत्र सर्न सुरक्षित जग्गा नपाएको उनको गुनासो छ ।

जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले खानीगाउँको भौगर्भिक अध्ययनका लागि प्राधिकरणमा पत्राचार गरेपछि भूगर्भविद्को टोलीले गत माघमा सर्वेक्षण गरेको थियो । त्यस क्रममा बस्ती पहिरोको जोखिममा परेको निष्कर्ष निकालिएको थियो । तर बस्ती सार्ने प्रक्रिया सुरु भएको छैन । टोलीले गाउँलेलाई ३ सय मिटरको दूरीमा रहेको कोलडाँडामा सर्न सुझाएको थियो तर थातथलोको माया र अपर्याप्त जमिनका कारण स्थानीयले सर्न मन देखाएनन् । ‘जिजुबाजेले रोजेर बसेको ठाउँ झट्ट छाडेर हिँड्न मनले मान्दैन, बसे मरिन्छ कि भन्ने डर उत्तिकै छ,’ पुनरामले भने, ‘बस्ती सार्दा गिटी कुटेर वा दाउरा बटुलेर भए पनि गुजारा चलाउन सजिलो हुने ठाउँ रोज्नुपर्छ ।’

बस्ती जोखिमयुक्त भनेर निर्णय भने भइनसकेको प्राधिकरण जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाई (अनुदान व्यवस्थापन तथा स्थानीयको पूर्वाधार कार्यालय) गोरखाका प्रमुख रामशरण आचार्यले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २६, २०७६ ०८:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सागमा पदक जित्ने खेलाडीलाई आकर्षक पुरस्कार प्याकेज घोषणा

विनोद पाण्डे

काठमाडौँ — सरकारले १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा पदक जित्ने खेलाडीलाई आकर्षक पुरस्कार प्याकेज घोषणा गरेको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले बुधबार पदक विजेता खेलाडीको सम्मानमा प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटार बोलाएर ठूलो पुरस्कार घोषणा गरेका हुन् । 

नेपालले मंगलबार सम्पन्न सागमा ५१ स्वर्ण जितेको थियो, जुन अहिलेसम्मकै बढी हो । यसले नेपाललाई साग इतिहासमा दोस्रो पटक पदक तालिकामा दोस्रो स्थानमा पुर्‍याएको थियो । नेपालले ६० रजत र ९५ कांस्यसहित कुल २ सय ६ पदक जितेको थियो । नेपालले एकै संस्करणमा अहिलेसम्मकै बढी पदक जितेको हो ।

‘साग आयोजना र खेलाडीले पाएको सफलतामा हामी खुसी हुनुपर्छ, सिंगो देश अहिले खुसी छ । नेपालले खेल क्षेत्रमा असाधारण प्रगति गरेको छ, केहीलाई नेपालको यो सफलतामा चित्त बुझेको छैन । बढी खेल भएर धेरै जितेको भन्नेहरू पनि छन्,’ प्रधानमन्त्री ओलीले सम्मान तथा घोषणा कार्यक्रममा खेलाडीमाझ भने, ‘तपाईहरूले सहुलियत लिएर जितेको होइन, परिश्रम र मिहिनेतले जित्नुभएको हो ।’ उनले पदक विजेता खेलाडीसँग खुसी साट्न बोलाएको बताए । ओलीले स्वर्ण विजेतालाई ९, रजतलाई ६ र कांस्य विजेतालाई ३ लाख दिने घोषणा गरे । यसअघि सागमा स्वर्ण जित्नेलाई ५, रजतलाई ३ र कांस्यलाई १ लाख दिँदै आएको थियो । ओलीले एक वा भन्दा बढी स्वर्ण पदक विजेता खेलाडीलाई ११ लाखका दरले पुरस्कृत गरिने जनाए । ‘एउटा स्वर्ण ल्याउनेलाई ९ लाख र एउटाभन्दा बढी स्वर्ण ल्याउने खेलाडीले ११ लाखका दरले पाउने छन्, सरकारले उचित सम्मान गरे जस्तो लाग्छ,’ ओलीले यसो भनिरहँदा खेलाडीले उनको घोषणालाई ठुलो खुसीका साथ स्वीकारेका थिए ।

१३ औं सागमा नेपालबाट पौडीकी गौरिका सिंहले ४ स्वर्ण, करातेका मन्डेकाजी श्रेष्ठ, तेक्वान्दोकी आयशा शाक्य र गल्फका सुवास तामाङले २–२ स्वर्ण जितेका थिए । ओलीको घोषणाअनुसार गौरिकाले ५६ लाख रुपैयाँभन्दा बढी पाउने भएकी छन् । उनले चार व्यक्तिगत स्वर्णको ११ लाखका दरले ४४ र २ रजतको ६ लाखको दरले १२ लाख गरी ५६ लाख पाउने छिन् । गौरिकाले टिम रिलेमा ३ कांस्य पदक पनि जितेकी थिइन् । तर टिममा कांस्य पदक जित्नेलाई कति दिने भनेर बुधबारको कार्यक्रममा खुलाइएको थिएन ।

पुरस्कार घोषणा कार्यक्रममा सहभागी सागका पदकधारी खेलाडी । तस्बिर : अंगद ढकाल/कान्तिपुर

प्रधानमन्त्री ओलीले टिमतर्फ स्वर्ण जित्ने प्रत्येक खेलाडीलाई ५ लाख र प्रशिक्षकलाई ५ लाख दिने घोषणा गरेका थिए । तर रजत र कांस्यबारेमा जानकारी गराइएको थिइएन । ‘टिमका प्रशिक्षक, टिम गेम, पदक विजेता खेल संघलाई दिइने रकम कार्यविधिमा राखेर संसदबाट पास गराइएर आउन बाँकी छ,’ कार्यक्रमपछि राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका सदस्य–सचिव रमेशकुमार सिलवालले भने । प्रधानमन्त्री ओलीले साग सफल आयोजनाका लागि सदस्य–सचिव सिलवाल, चार स्वर्ण जितेकी गौरिका र अन्तिम स्वर्ण जितेको नेपाली फुटबल टोलीको प्रशंसा गरिरहे । उनले आफू पहिला पौडी र फुटबलको खेलाडी भएको पनि स्मरण गराए । ‘म पनि स्वीमर हुँ । पुलबाट होइन, नदीबाटै खोला तर्थे, हाम्रो पालामा पौडी पोखरी चाहिँदैनथ्यो,’ ओलीले भने, ‘खोलासँग राम्रो जान पहिचान बनेको थियो ।’

सागको उद्घाटन समारोहमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले उद्घाटन गर्ने र प्रधानमन्त्री ओलीले विशेष सम्बोधन गर्ने तथा समापनमा ओली प्रमुख अतिथि हुने तालिका थियो । तर अस्वस्थताका कारण दुवैपल्ट ओली दशरथ रंगशाला पुग्न सकेनन् । ‘गम्भीर बिरामीका कारण अस्पतालमा अप्रेसनपछि आईसीयूबाट उद्घाटन समारोह हेरेको थिएँ । त्यसपछि पनि रंगशालामा जान खोजेको थिएँ, तर जानसक्ने स्थिति रहेन,’ ओलीले भने, ‘तपाईहरूले मलाई नदेखे पनि मैले तपाईहरूलाई हेरिरहेको थिएँ ।’ उनले उद्घाटन र समापन समारोह घटाउनुपर्ने सुझाव दिए । उद्घाटन समारोह ३ घण्टा र समापन समारोह डेढ घण्टाभन्दा बढी चलेको थियो । उनले भने, ‘उद्घाटन र समापन समारोह छोट्याउनुपर्छ, अलिक लामै भयो । यो उत्सव हो, यसमा कष्ट हुनुहुँदैन । कष्ट मिसिएपछि उत्सवको महत्व हुँदैन ।’ सम्पन्न राष्ट्रले खेलक्षेत्रलाई ध्यान दिने गरेको र नेपाल सरकारले पनि दिइरहेको जनाए ।

स्वर्ण जित्न नसकेका खेलाडीलाई ओलीले सान्त्वना दिँदै भने, ‘कहिलेकाहिँ चिप्लिन्छ, स्वर्ण जित्न सकिन्न । रजतमा चित्त बुझाउनुपर्छ, यो सजिलै जित्न सकिने पदक होइन । स्वर्णकै आसपासको पदक हो । कांस्य पदक पनिस्वर्णजस्तै हो, आफूभन्दा दुई जना बढी जान्ने भएका मात्र हुन् ।’

स्वर्णलाई ५, रजतलाई ६ लाख
उसुबाट स्वर्ण जितेकी सुस्मिता तामाङ प्रधानमन्त्री ओलीले गरेको घोषणाबाट निकै खुसी थिइन् । ‘पहिलाभन्दा पुरस्कार राशि बढेर आएको छ, हामीले त स्वर्ण जित्नेलाई ७ लाख घोषणा हुन्छ होला भन्ने अनुमान गरेका थियौं, त्यो भन्दा बढेर पो आयो,’ उनले भनिन्, ‘मिहिनेत गरिएजस्तो बनायो यो घोषणाले । रजत र कांस्य पदक जित्नेलाई पनि राम्रो बढाइएको छ ।’ तर टिममा स्वर्ण जित्ने धेरैले पुरस्कार राशि घोषणामा असन्तुष्टि जनाए । ‘स्वर्ण जित्नेलाई ५ लाख र रजत जित्नेलाई ६ दिने घोषणा त अलिक नमिले जस्तो लाग्यो ।

व्यक्तिगततर्फ जुन घोषणा गरिएको छ, त्यो हेर्दा टिममा स्वर्ण जित्नेले पनि ७ लाख पाउनुपर्ने हो,’ फुटबल दर्शक तताउने खेल भएकाले त्यसमा विचार गरिनुपर्ने नेपाली टोलीका गोलरक्षक अर्पण कार्कीको भनाइ थियो ।

प्रधानमन्त्रीले टिममा स्वर्ण जित्ने प्रत्येक खेलाडीलाई ५ लाख दिने घोषणाको परिषद्का सदस्य–सचिव रमेशकुमार सिलवालले बचाउ गरे । उनले भने, ‘फुटबल टिमका २० जनाले जनही ५ लाख पाउने हुँदा १ करोड पाउँछ, त्यस हिसाबमा व्यक्तिगत स्वर्ण जित्नेले ९ लाखमात्र पाउँछ ।’

नगद घोषणाले बास्केटबललाई कदर गर्न नसकेको भन्दै पुरुष बास्केटबल खेलाडी सदीश प्रधानले सिलवालसँग गम्भीर आपत्ति जनाए । नेपाल पुरुष बास्केटबलले कांस्य र महिलाले रजत पदक जितेको थियो । महिलामा नेपाल पहिलोपल्ट फाइनलमा पुगेको हो ।

विशाल र्‍याली गरिने
सागका पदक विजेता खेलाडीको सम्मानमा शुक्रबार पदक र्‍याली गरिने भएको छ । पदक र्‍याली बिहान ११ बजे दशरथ रंगशालाबाट सुरु हुने सदस्यसचिव सिलवालले जानकारी गराए ।

साँघुरो हल
१३औं सागमा नेपालबाट झन्डै ६ सय खेलाडीले सहभागिता जनाएका थिए । त्यसमा ४ सय ५० भन्दा बढीले पदक हात पारे । प्रधानमन्त्रीले सम्मान तथा नगद घोषणा कार्यक्रममा खेलाडीसहित प्रशिक्षक, व्यवस्थापक, पदक विजेता खेल संघका पदाधिकारीलाई निम्ता दिएका थिए । सबै गरी ६ सयभन्दा बढी निम्तालु थिए । तर प्रधानमन्त्री निवासमा गरिएको त्यस हलमा ३ सयजना मात्र अट्न सक्थे ।

‘यो हल ३ सय जना अट्ने क्षमताको मात्र छ । चौधौं सागमा हाम्रो पदक जित्नेक्रम यही रोकिने छैन भन्ने मैले विश्वास लिएको छु,’ कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै सिलवालले भने, ‘त्यतिखेर यो हल अझै साँघुरो हुनसक्छ ।’

खेलाडीहरू धेरै मात्र उभिनुपरेपछि आयोजकले सञ्चारकर्मीसँग बसिरहेको कुर्सी छाडिदिन अनुरोध गरेका थिए । त्यसका बावजुद स्वर्ण पदक विजेता फुटबल टिम उभिएरै झन्डै १ घण्टा लामो प्रधानमन्त्रीको घोषणा सुन्न बाध्य थिए । मंगलबार नेपालले भुटानसँग फुटबलको फाइनल खेल्दा १५ हजारभन्दा बढी दर्शक दशरथ रंगशालाभित्र थिए भने त्रिपुरेश्वर चोकमा वर्ल्ड ट्रेड सेन्टरको स्क्रिनमा नेपालको खेल हेर्न हजारौंको भीड थियो । सिलवालले त्यसतर्फ इंगित गर्दै ५०–६० हजार दर्शक क्षमताको फुटबल रंगशाला र भलिबलमा १० हजार दर्शक क्षमताको कभर्डहल बनाइदिन प्रधानमन्त्रीसमक्ष अनुरोध गरेका थिए ।

प्रकाशित : मंसिर २६, २०७६ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×