तिलिचो उक्लिँदै पर्यटक

सडकको सुविधाले यात्रा सहज
आश गुरुङ

लमजुङ — केही वर्षअघिसम्म तिलिचो (४,९१९ मि) सम्म जान निक्कै सकसको सामाना गर्नुपर्थ्यो । मनाङमा सडक पुगेको थिएन । लमजुङको बेंसीसहरबाट १० दिनमा हिँडेर तिलिचो पुगिन्थ्यो ।

करीब ६ वर्षअघि चामेसम्म जीप चल्यो । ४ बर्षअघि माथिल्लो मनाङसम्मै पुग्यो । खाङसारसम्म जीप चल्न थालेको ३ बर्ष भयो । सडकको सहज पहुचले अहिले तिलिचोसम्म पुग्ने पर्यटक बढेका छन् ।

पर्यटन व्यवसायी समिति मनाङका अध्यक्ष विनोद गुरुङका अनुसार माथिल्लो मनाङ र खाङसारसम्मै मोटरबाटो बनेपछि तिलिचो उक्लने आन्तरिक पर्यटकको संख्या ह्वात्तै बढेको छ । ‘कोही जिप रिजर्भ गरेर आउँछन् । कोही बाइकमै आउँछन्,’ उनले भने, ‘पहिले बाह्य पर्यटक जाने तिलिचोमा पछिल्लो समय नेपाली पर्यटक बढी मात्रामा देखिन्छन् ।’

पर्यटन व्यवसायीका अनुसार मनाङका प्रायः होटल पर्यटकले भरिभराउ छन् । ‘यो पर्यटकीय सिजन हो । विदेशी पर्यटक आगमनको संख्या उल्लेख्य छ । नेपालीको संख्या पनि उत्तिकै छ,’ विनोदले भने । उनका अनुसार नेपाली पर्यटक धेरै मात्रामा तिलिचो जान रुचाउँछन् । ५ देखि १० प्रतिशत मात्रै थोराङला (५,४१६ मि.) भञ्ज्याङ उक्लेर मुस्ताङ हुँदै जाने गरेका छन् ।

यो बेला मौसम सफा हुने भएकाले धेरैजना तिलिचो जाने सपना बुन्छन् । मर्स्याङ्दी गाउँपालिका–३ खुदीका ऋषिराम बस्नेतले तिलिचोमा खुलेको मौसमले निकै प्रभावित र आनन्दित तुल्याएको बताए । ‘म दुबईमा छँदै तिलिचो जाने मन थियो । मौसम खुलेपछि तिलिचो पुगें,’ उनले भने । खुदीबाट चामे–खाङसार, बेसक्याम्प हुँदै तिलिचो पुगेको उनको पाँच जनाको टोली घर फर्किंदा ५ दिन लाग्यो । ‘पहिले एकतर्फी १० दिन लाग्ने तिलिचो अहिले ५ दिनमै गएर फर्किन भ्याइने रहेछ,’ उनले भने ।

बेंसीसहर नगरपालिका–२ चिसापानीका हिरासिंह गुरुङका अनुसार तिलिचो जाँदा साथी र औषधी अत्यावश्यक छ । ‘लेक लागेर बिरामी भइहाले समस्या हुन सक्छ । लेक चढ्नुअघि पूर्वतयारी गर्नुपर्छ,’ उनले भने । बेसक्याम्पमा २ होटल छन् । कोही टेन्ट टाँगेर पनि बस्छन् । पर्यटक धेरै भएका बेला डाइनिङमा समेत बस्न बाध्य भएको होटल व्यवसायी बताउँछन् ।

मोटरबाटो पुगेसँगै निजी सवारी लिएर पर्यटक खाङसार पुग्ने गरेका छन् । खाङसारबाट भने पैदल हिँड्नुपर्छ । मनाङ ङिस्याङ–९ का वडाध्यक्ष रिन्जेनदोर्जे गुरुङले विदेशीभन्दा स्वदेशी पर्यटक बढी आउने गरेको बताए । दैनिक २ सय बढी पर्यटक आएको अनुमान उनले गरे ।
गाउँपालिका अध्यक्ष कान्छा घलेका अनुसार विदेशी पर्यटक पहिले पनि हिँडेरै मनाङ आउँथे । ‘विदेशी त हिँडेर पनि आउँथे । सडक बनेपछि स्वदेशी पर्यटक बढी आउने गरेका छन्,’ उनले भने ।

एक्याप भ्राका चेकपोस्टका पर्यटन सहायक क्षेत्र गुरुङका अनुसार चक्रीय अन्नपूर्ण पदमार्गमा दैनिक २ सय ५० भन्दा बढी विदेशी पर्यटक आउने गरेका छन् । नेपालीको भने रेकर्ड राखिएको छैन । स्थानीयका अनुसार तिलिचो संसारमै चलेको नाम र उच्च स्थानमा भएर पनि पर्यटक आउन रुचि राख्छन् । एक्याप संरक्षण अधिकृत बाबुलाल तिरुवाका अनुसार चारैतिर देखिने गरी तिलिचो, नीलगिरि, खाङ्सार, मुक्तिनाथलगायत हिमाल छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७६ १९:२१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

यसकारण ‘टुटल’ र ‘पठाओ’ लाई यात्रु ओसार्न पुनः रोक

कानुन बनाएर सेवालाई व्यवस्थित गर
दीपेन्द्र विष्ट

काठमाडौँ — सरकारले मोटरसाइकलमार्फत सेवा दिँदै आएका ‘टुटल’ र ‘पठाओ’ लाई यात्रु ओसार्न रोक लगाएको छ । २७ वर्षअघि जारी यातायात व्यवस्था ऐन–२०४९ मा भएको व्यवस्था प्रयोग गरी यात्रु ओसारे कारबाही गर्ने चेतावनी यातायात व्यवस्था विभागले दिएको छ । विभागले मंगलबार टुटल र पठाओको नाम नलिई सार्वजनिक सूचना जारी गरेर राइड सेयरिङ सेवामाथि रोक लगाएको हो ।

निजी प्रयोजनका लागि दर्ता भएका सवारीसाधनलाई सार्वजनिक यातायातका रुपमा प्रयोग गरेको पाइएमा कारबाही गर्ने सूचनामा उल्लेख छ । ‘जुन प्रयोजनका लागि दर्ता भएका छन्, त्यही प्रयोजनका लागि प्रयोग हुनुपर्छ,’ यातायात व्यवस्था विभागका महानिर्देशक गगन हमालले भने, ‘कानुन विपरीत सवारीसाधन चलाउनेलाई कारबाही हुन्छ, कानुन विरुद्ध जाने कसैलाई पनि छुट छैन ।’

निजी सवारी (नम्बर प्लेट) लाई सार्वजनिक सवारीका रूपमा प्रयोग गरेको जनगुनासो बढेपछि उक्त सूचना जारी गरेको उनले बताए । ‘टुटल र पठाओलाई मात्र होइन, कानुन विपरीत सञ्चालनमा आएका जुनसुकै सवारीलाई कारबाही गर्छौं,’ उनले भने, ‘विधि प्रक्रिया त मान्नु पर्‍यो नि ?’ । सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन २०४९ को दफा ८ (२) मा ‘निजी सवारी यातायात सेवाका लागि प्रयोग गर्न पाइने छैन र दफा १२ मा कुनै एक प्रयोजनको निम्ति दर्ता भएको सवारी अर्को प्रयोजनको निम्ति प्रयोग गर्न पाइने छैन भन्ने कानुनी व्यवस्था रहेको छ ।

टुटलले तीन वर्षदेखि सेवा दिइरहेको छ भने पठाओ डेढ वर्ष अघि सञ्चालनमा आएको हो । यातायात सेवा सञ्चालन गर्न यातायात व्यवस्था विभागमा दर्ता हुनुपर्ने प्रावधान छ । टुटल र पठाओ कम्पनी रजिस्ट्रार कार्यालयमा दर्ता भएका छन् । यसअघि पनि भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले मोटरसाइकलमा यात्रु ओसार्ने टुटल र पठाओलाई सञ्चालनमा रोक लगाउने निर्णय गरेको थियो ।

रातो प्लेटका सवारीसाधनले यात्रु ओसार्नु अवैधानिक हुने भएकाले कानुनी वैधता नपाएसम्म सञ्चालन गर्न नदिइने मन्त्रालयको तर्क छ  । उक्त निर्णयको सामाजिक सञ्जालमा विरोध भएपछि गत वर्ष माघमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीले मोटरसाइकलमा यात्रु ओसार्ने सेवाका लागि मध्यस्थता गर्ने ‘टुटल’ र ‘पठाओ’ लाई रोक नलगाउन निर्देशन दिएका थिए । टुटल र पठाओलाई रोकेपछि यसबारेमा बरु व्यवस्थित नीति बन्नुपर्ने, नियन्त्रण गर्न नहुने धारणा सामाजिक सञ्जालहरूमा आएको थियो । यसको सेवा लिइरहनेहरूले महँगो ट्याक्सी, सवारी जामका कारण झेल्नुपरिरहेको समस्यामा टुटल र पठाओ किफायती र सजिलो सेवा भन्दै व्यवस्थित बनाउन माग गरेका थिए ।

प्रधानमन्त्री ओलीले यस्ता सेवालाई व्यवस्थापनको बाटो अपनाउन सकिने तर अहिले जे अवस्थामा छ, चलिरहेको छ, त्यस्तै छाडिदिन भौतिक योजना तथा यातायातमन्त्री रघुवीर महासेठलाई निर्देशन दिएका थिए ।
मन्त्री महासेठकै निर्देशनअनुसार ट्राफिक प्रहरीले यस्ता सेवामा रोक लगाएको थियो । तर यो सेवा रोकेकामा सर्वसाधारणबाट समेत सरकारको आलोचना भएपछि प्रधानमन्त्री ओलीले मन्त्री महासेठलाई यस्ता विषयमा ‘हाइप क्रिएट’ नगर्न भनेका थिए । ‘यात्रु ओसार्न मिल्दैन, त्यसका लागि कानुन चाहिन्छ । अवैधानिक बाटो समात्न पाइदैन,’ भौतिक पूर्वाधार तथा यातायत मन्त्रालयका एक उच्च अधिकारीले भने, ‘विधि र प्रक्रिया पुर्‍याउनुपर्छ ।’

यातायात व्यवस्था विभागका महानिर्देशक हमालले टुटल र पठाओले सेवा राम्रो दिए पनि कानुनी रूपमा अवैधानिक भएको बताए । काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक महाशाखा निर्देशनालयका प्रमुख भीम ढकालले नियम विपरीत सञ्चालन भएका सवारीलाई सञ्चालनमा रोक लगाउने बताए । ‘पठाओ र टुटलको विषयमा केही पनि निर्देशन आएको छैन’ उनले भने, ‘तर विधि र प्रक्रिया मिचेर सञ्चालनमा आएका सवारीलाई ट्राफिकले नियन्त्रणमा लिएर कारबाही गर्दै आएका छौं ।’

ट्याक्सी व्यवसायीले रातो नम्बर प्लेटका सवारीले सार्वजनिक यातायातको काम गरे भन्दै विगत लामो समयदेखि गुनासो गर्दै आएको उनले बताए । ‘कम्पनी ऐन अनुसार चाहिँ पठाओ र टुटल दर्ता भएका छन्’ उनले भने, ‘अरु कुरा मलाई थाहा छैन,।’ टुटलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शिक्षित भट्टले कानुनी बनाउने काम सरकारको भएको उल्लेख गर्दै आफूहरूले यात्रुलाई सहजीकरण गर्नेमात्र गरेको बताए ।

‘हामीले सहजीकरण गर्ने मात्रै हौं, सवारी किनेर चलाएका होइनौं,’ उनले भने, ‘गत वर्ष पनि यो मुद्दा आएको थियो, प्रधानमन्त्रीको निर्देशनमा समस्या सुल्झियो, नीति बनाउने काम सरकारको हो, एक वर्षसम्म सरकारले किन नीति बनाएन ?’ । सरकारले कानुन बनाएर नियमन गर्नु पर्ने उनले बताए । ‘लागू पदार्थ ओसारपसारको काम गरेका होइनौं, रोजगारी सिर्जना गर्ने काम गरेका हौं, नागरीकलाई सहजता हुने काम गरेका हौं’ उनले भने, ‘उपस्थिति हुनुपर्ने ठाउँमा सरकारको उपस्थिति छैन, नहुनुपर्ने ठाउँमा उपस्थिति छ ।’

आविष्कार र नवीनतम् उद्योगमा सरकारले सहजीकरण गरीदिनु पर्ने भन्दै उनले हस्तक्षेप गर्न नहुने बताए । ‘तर उल्टो भइरहेको छ,’ उनले भने, 'टुटल र पठाओमा करिब ५० हजार राइडर आवद्ध छन्, यो उनीहरुको रोजगारी पनि हो । टुटलजस्ता कम्पनीलाई अवरोध हुनु भनेको यसमा आवद्ध राइडरहरुको रोजगारी पनि गुम्नु हो ।' अन्य मुलुकमा यात्रु ओसार्न मध्यस्थता गर्ने ‘टुटल’ र ‘पठाओ’ जस्ता कम्पनीलाई सरकारले सहजीकरण गरेर सचालनमा सहयोग गर्ने गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७६ १८:५१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT