चुरे विनाशसँगै खेतीयोग्य जमिन घट्दो

डिल्लीराम खतिवडा

उदयपुर — संरक्षणका नाममा जथाभावी रूख कटान र चोरीनिकासी बढ्दा चुरे विनाश झन् तीव्र भएको छ । यसको असर खेतीयोग्य जमिनमा पनि परेको छ ।

त्रियुगा नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा खेतीयोग्य जमिन बालुवाले पुरिँदै छ । वन विनाशले भूमिगत जलाधारमा असर पर्न गई भूक्षय हुँदा नदीको सतह बढेको छ । त्रियुगा, चौदण्डीगढी र बेलका नगरपालिका क्षेत्रमा खेतीयोग्य जमिन मासिएको छ । सिंचाइ र खानेपानीका स्रोतमा समेत असर पर्दै गएको छ ।

नदी, खोला, खहरेमा बाढीसँगै बालुवा बगेर आउने गरेको छ । पछिल्लो समय चुरेबाट बग्ने झन्डै १९ खोलाखहरेले बाटो फेरेका छन् । कान्छो पहाडका रूपमा रहेको चुरे क्षेत्रबाट ढुंगा, गिटी र बालुवाको दोहन बढ्दै गएपछि वातावरणीय असरसमेत पर्दै गएको छ । कृषि उत्पादनमा संकट आउन थालेको किसानले गुनासो गरेका छन् ।

‘स्थिर हुन नसकेको चुरे पहाडको सतह क्षय भएकाले माटोको ऊर्वरता र पानी थेग्न सक्ने क्षमतामा ह्रास आएको छ,’ चौदण्डीगढी नगरपालिका ५ सिवाईका राधेश्याम प्रसाईँले भने, ‘वर्षाको पानी रोक्न नसक्दा बाढी तथा सुक्खा समयमा खडेरी हुने गरेको छ ।’ खोलाखहरेमा पानीको सतह तलमाथि हुँदा भावर क्षेत्रका सर्वसाधारणमा खानेपानी संकट निम्तिएको उनले बताए ।

१० वर्षयता कात्तिकदेखि नै भूमिगत पानीको स्रोत सुक्ने गरेको छ । यसले तरकारी, गहुँखेतीमा असर पर्नुका साथै पिउने पानीको समस्या निम्तिएको स्थानीयले बताए । ‘चुरे वन विनाशले जंगली जनावर, पशुपन्छीलाई समेत समस्या परेको छ,’ त्रियुगा नदीको सम्भाव्यता अध्ययन गरिरहेका नहकुलकाजी खत्रीले भने, ‘जैविक विविधताको असरले चुरेमा आश्रित जनावरदेखि मानव बस्तीमा समेत असर परेको छ ।’

सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले संरक्षणका नाममा चुरेका काठ काटिरहेका छन् । जडिबुटी कुरिलो, हर्रो, बर्रो, अमलालगायत जडिबुटी नासिँदै छन् । उपभोक्ता समूहले साललाई काठ र अन्य सबैलाई कुकाठका नाममा बिक्री गर्ने गरेका छन् । विज्ञका अनुसार जैविक जडिबुटी र वन सम्पदा संरक्षण गर्न चुरेक्षेत्रमा रूख कटानमा रोक लगाउन आवश्यक छ । ‘तर वैज्ञानिक वन व्यवस्थापनका नाममा चुरे क्षेत्रका सामुदायिक वनमै रूख कटानको योजना बनाइँदै छ,’ स्थानीय सुकुमाया बस्नेतले भनिन्, ‘सामुदायिक वनको कार्ययोजनाअनुसार नै रूख काटिए पनि जैविक विविधतामा असर पुगेको छ ।’

जैविक विविधताको संरक्षण नहुँदा जंगली जनवार गाउँ पसेर मानवीय क्षति गर्ने गरेका छन् । जनावरको प्राकृतिक बासस्थानमा अतिक्रमण बढ्दै गए बस्ती झन् जोखिममा पर्ने स्थानीयले बताए ।

पूर्व–पश्चिम भएर फैलिएको चुरे वन शृंखला उदयपुर, सिराहा र सप्तरीको सीमा हो । उदयपुरमा पर्ने उत्तरतर्फको क्षेत्रमा घना जंगल छ । तर दक्षिणतर्फ सिराहा र सप्तरीबाट चुरेमा अतिक्रमण तीव्र छ । चुरे पहाडमा मुहान भएका बलान, खाँडो, महुलीजस्ता खोलाले सिरहा र सप्तरीको हजारौं हेक्टर खेतीयोग्य जमिन मरुभूमिमा परिणत भएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७६ १८:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

विदेशी सम्बन्धनका कलेजलाई मापदण्ड

सुदीप कैनी

काठमाडौँ — विदेशी शिक्षण संस्थाबाट सम्बन्धन लिएर मापदण्ड पूरा नगरी चलेका कलेजहरू बन्द हुने भएका छन् । विश्वविद्यालय अनुदान आयोगका सदस्यसचिव देवराज अधिकारीको संयोजकत्वमा गठित अध्ययन कार्यदलले भौतिक, शैक्षिकलगायतका पूर्वाधार पूरा नगरेका शिक्षण संस्था बन्द गर्न सुझाव दिएअनुरूप शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले मापदण्ड तयार गरिरहेको छ ।

शिक्षा मन्त्रालयमा दर्ता भएर विदेशी शिक्षण संस्थाबाट सञ्चालित कलेज ९५ वटा छन् । कतिपय कलेजले मन्त्रालयको स्वीकृति बिनै शैक्षिक कार्यक्रम चलाउँदै आएका छन् ।

‘मन्त्रालयले विदेशी शिक्षण संस्थाबाट सम्बन्धन लिएर सञ्चालित कलेजका विषयमा मापदण्ड बनाउँदै छ,’ उच्चशिक्षा महाशाखाका सहसचिव रामशरण सापकोटाले उनले भने, ‘छिट्टै मापदण्ड स्वीकृति गराएर कार्यान्वयनमा जान्छौं ।’

कार्यदलले अध्ययनका क्रममा ती शिक्षण संस्थाको अनुगमनसमेत गरेको थियो । अनुगमनकै आधारमा ए लेभलका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने ९ वटा शिक्षण संस्थालाई बन्द गराउन कार्यदलले सिफारिस गरेको छ । ए लेभल चलाउने शिक्षण संस्थाहरूले शैक्षिक मापदण्ड पूरा नगरेका कारण बन्द गराइने जानकारी सापकोटाले दिए ।

मन्त्रालयले भौतिक पूर्वाधार, शिक्षण गतिविधि, शैक्षिक कार्यक्रम, परीक्षाको स्तरीयता, ल्याब, लाइब्रेरीको अवस्थासमेतलाई मूल्यांकन गर्ने गरी मापदण्ड प्रस्ताव गरेको छ । ‘न्यूनतम मापदण्ड पनि पूरा नभए कलेज बन्द गराउनुको विकल्प हुँदैन,’ उनले भने, ‘मन्त्रालयले तय गरेको नयाँ मापदण्ड पूरा गर्न चाहने कलेजलाई बन्द गराउनु अघि निश्चित समयसीमा दिन सकिन्छ ।’

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७६ १७:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×