मेचे भाषामा पढाइ

‘मेचे भाषाबाट स्कुलमा पढाइ सुरु भएको यो मुलुकमै पहिलो हो । यसले भाषाको संस्थागत विकास हुने आशा छ ।’
अर्जुन राजवंशी

बिर्तामोड — आदिवासी मेचे जातिको भाषा संरक्षणका लागि विद्यालयस्तरमा पठनपाठन सुरु भएको छ । हल्दीबारी गाउँपालिकाले सीमान्तकृत मेचे भाषाको पाठ्यपुस्तक तयार गरी दीपेन्द्र प्राथमिक विद्यालयमा पठनपाठन सुरु गराएको हो ।

हल्दीबारी ४ स्थित दीपेन्द्र प्राविमा १ सय ३१ जना विद्यार्थी छन् । उनीहरूमध्ये ५५ जना मेचे जातिका विद्यार्थी रहेको प्रधानाध्यापक दीर्घराज आचार्यले बताए । विद्यालय नजिकै करिब एक सय घरपरिवारको बसोबास रहेको मेचे बस्ती छ । पहिलो वर्ष कक्षा १ को पाठ्यपुस्तक तयार गरिएको छ ।

‘जङ्नी राउ’ अर्थात् हाम्रो भाषा नामक पाठ्यपुस्तक मेचे जातिका भाषाविद् सन्तलाल मेचेले तयार पारेका हुन् । पुस्तकमा ३७ भाग र ९५ पृष्ठ छन् । पुस्तकमा मेचे जातिको भाषा, भाषिक व्याकरण, पुराना शब्द, अक्षर, अंक, परम्परागत चिह्न, रहनसहन, घरआँगन, मानसम्मानमा प्रयोग गर्नुपर्ने शब्दलगायत विषयवस्तु समेटिएका छन् ।

‘सीमान्तकृत मेचे जातिको भाषा संरक्षण तथा बालबालिकालाई विद्यालयप्रति आकर्षित गर्न गाउँपालिका आफैं अग्रसर भएर पठनपाठन सुरु गराएका हौं,’ गाउँपालिका उपाध्यक्ष डम्बर गिरीले भने । मेचे भाषाको पठनपाठनका लागि गाउँपालिकाले चालु आर्थिक वर्षमा २ लाख ५० हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ ।

‘हाम्रो भाषाबाट स्कुलमा पढाइ सुरु भएको यो मुलुकमै पहिलो हो,’ विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष एवं वडा सदस्य महेश मेचेले भने, ‘हामीले यसलाई ठूलो उपलब्धिका रूपमा लिएका छौं । यो पढाइले हाम्रो भाषाको संस्थागत विकास हुने आशा छ ।’
अचेल घर गाउँमा नेपाली भाषा नै बोल्ने गरिएकाले पछिल्लो पुस्तामा मेचे भाषाको ज्ञान नभएको उनले बताए । जातीय संस्था ‘मेचे सिबियारी आफात’ ले भाषागत पुस्तक प्रकाशनको प्रयास गरे पनि सफल नभएको तर हल्दीबारी गाउँपालिकाले उक्त कार्य पूरा गरिदिएको भन्दै उनले खुसी व्यक्त गरे ।

मेचे भाषा अध्यापनका लागि दीपेन्द्र प्राविमा गाउँपालिकाले एक जना शिक्षिका व्यवस्था गरेको प्रशासकीय अधिकृत सन्तोष घिमिरेले जानकारी दिए । अति विपन्न तथा सीमान्तकृत मेचे जातिको ठूलो बसोबास मेचीनगर नगरपालिकामा छ । ०६८ को जनगणनाअनुसार मेचे जातिको जनसंख्या ४ हजार ८ सय ६७ छ ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ १९:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आश्रयस्थलमै मर्न थाले गाई

दैलेखबाट फर्काएर नेपालगन्जस्थित कान्जी हाउसमा राखिएका गाईलाई न ओत छ न छहारी । शुक्रबारयता मात्रै त्यहाँ पाँचवटा गाई मरिसके ।
मधु शाही

बाँके — नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–२१ स्थित कान्जी हाउसमा शनिबार मात्रै दुईवटा गाई मरेको अवस्थामा भेटिए । शुक्रबार तीनवटा गाई मरेका थिए । घाम र पानीबाट जोगाउन नसक्दा पशु बिरामी हुँदै गएको कान्जी हाउस रेखदेख गर्दै आएका नगरप्रहरी हवल्दार पवन कनौजियाले बताए ।

‘कमजोर गाई बचाउन मुस्किल परिरहेको छ,’ उनले भने, ‘घामपानीको ओत छैन ।’ नगरपालिकाले समय–समयमा घाँस, भुस, भिटामिन खुवाइँदै आएको दाबी गरेको छ ।

स्थानीय भने स्याहार–सुसार अभावमा गाई मर्ने सिलसिला बढेको बताउँछन् । कान्जी हाउसमा न घामबाट बच्ने छहारी छ न त पानी पर्दा ओत लाग्ने छानो । वरिपरि काँडेतारले बारिएको छ । स–साना बाच्छाबाच्छी भोकाउदै घाँसको खोजीमा त्यहीँ तारबारबाट बाहिरिन्छन् । घस्रिएर निस्कँदा धेरैजसोको ढाडमा कोतरिएर घाउ भएको छ ।

नेपालगन्ज उपमहानगरले छाडा चौपाया नियन्त्रणका लागि विभिन्न पहल गरेपनि त्यसले गाईको संरक्षण र संवर्द्धनमा खासै प्रभाव पारेको देखिँदैन । कान्जी हाउस अव्यवस्थित भएकाले दिनानुदिन गाईगोरु मरिरहेको नेपालगन्ज उपमहानगर–२१ की नन्दी बर्माले बताइन् । ‘छाडा गाईगोरु सडकबाट ल्याएर कान्जी हाउसमा कोचिदिन्छन्,’ उनले भनिन्, ‘राम्रो स्याहार नपाएर दिनदिनै गाई मरिरहेका छन् ।’

३ सय ६४ वटा छाडा चौपाया रहेको कान्जी हाउसमा पछिल्लो समय चौपाया संरक्षण गर्दै आएका अभियन्तासमेत देखा पर्न छाडेको हवल्दार कनौजियाले सुनाए । उनका अनुसार दैलेखमा गाई लैजानुअघि यहाँ अभियन्ताहरूले बेलाबेला आएर घाँस, भुस खुवाउने गर्थे । ‘नगरपालिकाले आफ्नै बलबुतामा भुस, पानी खुवाएर बचाउने प्रयास गरे पनि गाई मर्न छाडेनन्,’ उनले भने ।

नेपालगन्ज उपमहानगर प्रमुख धवलशमशेर राणा अध्यक्ष रहेको कान्जी हाउस व्यवस्थापन समितिका कोषाध्यक्ष एवं आर्य समाज नेपालगन्जका अभियन्ता श्याम शाक्यले दैलेखमा भएको गाई काण्डपछि समिति आन्दोलमा उत्रिएको बताए ।

चौपाया संरक्षण गर्ने बहानामा कान्जी हाउसमा मार्नु पनि पाप रहेको उनको भनाइ छ । ‘चोरी शैलीमा सुटुक्क गाई दैलेख लगे,’ उनले भने, ‘गाई नै नभएपछि सहयोग गर्ने कुरै आएन ।’ उनले बिरामी गाई उपचार नपाएर मरिरहेको बताए । ‘भीरबाट जोगिए, कान्जी हाउसमा आएर मरे,’ उनले भने, ‘यहाँ गाई बचाउने कसैलाई चासो छैन ।’

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ १९:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्