बीपी प्रतिष्ठानमा छैन डेंगु परीक्षण किट

केन्द्रले एक सातादेखि किट नपठाएपछि बिरामी निजी क्लिनिक धाऊन बाध्य छन् । निजीमा १० हजार रपैयाँसम्म खर्च हुने गरेको उनीहरुको गुनासो छ।
प्रदीप मेन्याङबो

सुनसरी — इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले डेंगु भाइरस पहिचान गर्न आवश्यक किट उपलब्ध नगराउँदा बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा उपचार गर्न पुगेका बिरामी निजी अस्पताल जान बाध्य छन् । डेंगु महामारी नियन्त्रणबाहिर पुगेको अवस्थामा महाशाखाले एक सातादेखि किट उपलब्ध गराउन छाडेको छ । 

सरकारले डेंगु संक्रमितको उपचार निःशुल्क गर्ने घोषणा गरे पनि किट नै नभएपछि उनीहरू निजी अस्पताल र क्लिनिकमा महँगो रकम तिरिरहेका छन् ।

चिकित्सकका अनुसार डेंगुको छुट्टै औषधि अहिलेसम्म बनेकै छैन । रोगको लक्षण र अवस्था हेरी अस्पतालमै राखेर उपचार गरिँदै आएको छ । डेंगु भए/नभएको प्रयोगशालामा रक्त परीक्षण गरेर पत्ता लगाउन सकिन्छ ।

‘पूर्वका अधिकांश बिरामी प्रतिष्ठानमै उपचारका लागि आउने गरेका छन् । डेंगुका दैनिक सरदर २५ देखि ३० जना नयाँ बिरामी थपिँदै छन् । डेंगु महाशाखाले एक सातादेखि किट नै पठाएन,’ प्रतिष्ठानका एक कर्मचारीले भने । बिरामीहरूलाई बाहिरको ल्याब, क्लिनिक र अस्पताल पठाउनुपरेको उनले बताए ।

महाशाखाले जेठदेखि प्रतिष्ठानमा ४ हजार थान किट पठाएको थियो । त्यसले नपुगेपछि प्रतिष्ठान आफैंले ४ सय थान किट किनेको थियो । सुनसरी जिल्ला अस्पतालमा पनि किट अभाव भएपछि इनरुवा नगरपालिकाले उपलब्ध गराएको सीमित किटको भरमा परीक्षण गर्नुपरेको त्यहाँका ल्याब कर्मचारीले बताए । निजी क्लिनिक र अस्पतालले डेंगु परीक्षण गर्दा ३ हजार रुपैयाँसम्म शुल्क लिने गरेका थिए ।

चर्को शुल्क लिएको गुनासोपछि सरोकारवालाको दबाबमा अधिकतम ६ सय रुपैयाँमात्र लिने निर्णय भए पनि प्रभावकारी हुन सकेको छैन । निजी अस्पतालमा उपचार गराएका बिरामीले कम्तीमा १० हजार रुपैयाँ खर्च हुने गरेको बताएका छन् । धरानमा डेंगु महामारी नियन्त्रणभन्दा बाहिर गएपछि प्रदेश सरकारले ८० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको घोषणा गरेको थियो । उक्त रकम धरान उपमहानगरसहित सुनसरीका स्थानीय तहमा आइनपुगेपछि कहाँ खर्च भयो, खुल्न सकेको छैन ।

'ओभी ट्र्याप उपयोगी’
सिंगापुर, अमेरिकालगायत मुलुकमा अभ्यास गरिएको ओभी ट्र्याप प्रविधि अपनाउन सकिए डेंगु धेरै नियन्त्रण गर्न सकिने केन्द्रीय प्रविधि क्याम्पस हात्तीसारका प्राध्यापक प्रिन्स सुब्बाले बताए । उनका अनुसार यो लामखुट्टे र त्यसको लार्भा नष्ट गर्ने विधि हो । उनले भने, ‘लामखुट्टेलाई आकर्षण गरी फुल पार्न लगाउने र लामखुट्टे तथा लार्भा दुवैको अध्ययन गर्ने विधि नै ओभी ट्र्याप हो । यो लामखट्टेको सर्वेक्षण र व्यवहार तथा आचरण अध्ययन गर्न प्रयोगमा ल्याइएको थियो ।’

विश्व स्वास्थ्य संगठन र सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन (सीडीसी) अमेरिकाले गरेको अध्ययन अनुसन्धानलाई आधार बनाएर सुब्बाले सहकर्मीसमेत रहेका माइक्रोबायोलोजी विभाग प्रमुख धिरेन लिम्बूसँग मिलेर ओभी ट्र्याप निर्माण गरिरहेका छन् । उनले भने, ‘ओभी ट्र्याप (जाल) का लागि सामान्य प्लास्टिकको कालो रङको बाल्टिन भए पुग्छ । त्यसभित्र सफा पानी हालिन्छ । अन्डा पार्न पानीमा बसेपछि लामखुट्टे बाहिरिँदा बाल्टिनको मुख वरिपरि पोतिएको गमजस्तो वस्तुमा टाँसिन पुग्छ ।’

उनका अनुसार जालबाट विषादी प्रतिरोध गर्न सक्ने लामखुट्टे पनि नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । सीडीसीको एक प्रतिवेदनअनुसार ओभी ट्र्याप विधिको प्रयोगबाट सन् २०१४ मा पोर्टोरिकोमा एडिस इजिप्टाई लामखुट्टेको संख्या ८० प्रतिशतले घटेको पाइएको थियो । सुब्बाले भने, ‘धरान र अन्य प्रभावित क्षेत्रमा पनि यो प्रविधि प्रयोग गर्न सकिए संक्रमणबाट जोगिन सकिन्छ । यसको प्रयोगबाट वातावरण, जीवजन्तु तथा मानिसलाई कुनै असर पर्दैन ।’

डेंगु नियन्त्रण गर्न नसकिए मनसुनपछि पनि थप गम्भीर रूप लिन सक्ने उनले औंल्याए । ‘स्थानीय सरकार, प्रदेश सरकार वा संघीय सरकार, स्वास्थ्य संस्था, चिकित्सक, जनप्रनिधिले महामारी भएपछि मात्र चासो लिने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘यति धेरै महामारी फैलिसकेपछि विश्व स्वास्थ्य संगठनलाई जानकारी दिनुपर्थ्यो । खोज र नष्ट अभियान तीव्र बनाउन सर्वसाधारणलाई प्रेरित गर्नुपर्थ्यो ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७६ ०८:२१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पोखरामा डेंगुका २८० बिरामी

विना थापा, प्रतीक्षा काफ्ले

कास्की — पर्यटकीय सहर पोखरामा एकपटक संक्रमण दर घटेको डेंगुका बिरामी फेरि बढ्न थालेका छन् । आइतबार मात्रै ३८ नयाँ बिरामी थपिएपछि महानगरमा डेंगुको उपचार गराइरहेकाहरूको संख्या २ सय ८० पुगेको प्रदेशको स्वास्थ्य निर्देशनालयले जनाएको छ । 

बिरामीमध्ये सर्वाधिक पोखरा–८ मा ८७ र ९ नम्बर वडामा ७८ जना छन् । पोखरा महानगरका ३३ मध्ये २० वटा वडामा बिरामी पाइएको निर्देशनालयका जनस्वास्थ्य अधिकृत बाबुराम आचार्यले बताए ।

बिरामीको फेवासिटी, गण्डकी मेडिकल कलेज, पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पताल र पश्चिमाञ्चल सामुदायिक अस्पताललगायतमा उपचार भइरहेको छ ।

सचेतनामूलक कार्यक्रम निष्प्रभावी हुँदै गएपछि पुनः डेंगुको संक्रमण बढेको हो । लामो समयसम्म धारामा पानी नआउने घरका ड्रममा पानीको जोहो गर्दा र ग्यारेज तथा घरमा राखिएका गाडीका टायरमा जमेका पानीमा डेंगु सार्ने लामखुट्टे पाइने गरेको छ । स्वास्थ्यकर्मी, जनप्रतिनिधि, प्रशासन, नागरिक समाज, टोल विकास संस्थालगायतले महिना दिनदेखि घरदैलो गरेका छन् । ‘धेरै बिरामी पाइएको वडामा बसपार्क पनि छ, त्यो फोहोर छ,’ अधिकृत आचार्यले भने, ‘लामखुट्टेको लार्भा र फुल नष्ट पार्ने अभियानलाई तीव्रता दिनुपर्ने अवस्था छ ।’

सेतो र कालो धर्का हुने एडिज एजिप्टाई र एडिज एलबोपिक्टस नामको पोथी लामखुट्टेले टोकेपछि डेंगु सर्छ । यो लामखुट्टे सामान्यतया एक महिनासम्म बाँच्छ । लार्भा, प्युपा हुन सक्ने सम्भावित ठाउँ खोजेर नष्ट गर्नुको विकल्प नभएको स्वास्थ्यकर्मी बताउँछन् ।

‘आमा समूह, टोल विकास समिति, स्वास्थ्यकर्मी, जनप्रतिनिधि, प्रहरी प्रशासनलगायत लार्भा मार्ने, पुराना टायर निकाल्ने गरेका छौं,’ पोखरा–८ का वडाध्यक्ष रुद्रनाथ बरालले भने, ‘दुई ट्रक टायर निकालेर फालिसक्यौं, यति नगरे अझ धेरै डेंगु रोगीको संख्या बढ्थ्यो ।’ जिल्ला स्वास्थ्यका भेक्टर कन्ट्रोल निरीक्षक याम बरालका अनुसार अत्यधिक ज्वरो आउने, टाउको, पेट, आँखाको गेडी, जोर्नी, जीउ दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने र शरीरमा राता विमिरा देखा पर्नु डेंगुका लक्षण हुन् । कसैकसैलाई रक्तस्राव पनि हुने गर्छ ।

पोखरामा महामारीका रूपमा फैलिएको डेंगु नियन्त्रणका लागि गण्डकी प्रदेश सरकारले २१ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ । गत बुधबारको मन्त्रिपरिषद् बैठकले बजेट दिने निर्णय गरेको सरकारका प्रवक्ता भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री रामशरण बस्नेतले बताए । ‘हामीलाई २५ लाख रुपैयाँको प्रस्ताव आएको थियो,’ उनले भने, ‘बैठकले २१ लाख दिने निर्णय गर्‍यो ।’ डेंगु परीक्षण किट किन्नेलगायत प्रचारप्रसारमा यो बजेट खर्च हुनेछ ।

भैपरी आउने महामारीका लागि सरकारले जम्मा ५ लाख रुपैयाँको मात्र कोष स्थापना गरेको जानकारी दिंदै मन्त्री बस्नेतले भने, ‘आइपरेको खण्डमा छलफल गरेर नै बजेट विनियोजन गर्ने भनेर सानो रकम मात्र कोषमा राखेका थियौं ।’ डेंगु नियन्त्रणका लागि खट्नुपर्ने जिम्मेवार निकायमा दक्ष जनशक्ति नै नभएकाले तत्कालै डेंगु नियन्त्रणको प्रभावकारी कार्यक्रम सञ्चालन गर्न समस्या भएको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७६ ०८:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT