फाट्याे धर्ती, फुट्यो मन

विप्लव भट्टराई

इलाम — बारी जोत्ने क्रममा अनौ फुस्किँदा अनौठो दुर्घटनाको सिकार बनेका महेरमान गुरुङ बैसाखीको सहाराले मुस्किलले भित्रबाहिर गर्न सक्छन् । पाँच वर्षअघिको यो घटनापछि उनी लामो समयसम्म अस्पतालमै बसे । 

त्यसपछि घरमा कष्टले जीवनयापन गर्दै आएका उनलाई अहिले अर्को आपत् आइलाग्यो । सिङ्गो गाउँ पहिरोको जोखिममा पर्दा सन्दकपुर ५ जमुनाको एक गाउँका बासिन्दा कति बेला बगिने हो भन्ने चिन्तामा छन् । साता दिन भयो, उनीहरू निदाउन सकेका छैनन् । छिमेकीहरू रात बिताउन अन्यत्रै सर्दा उनको परिवार भने बिहीबार बल्ल भिटीगुन्टा कस्दै थियो ।

घर वरिपरि परेका धाँजा र यसअघि पानीको स्रोत नभएका ठाउँमा पनि पानीको मूल फुटेपछि उनले घर नछाडी सुखै पाएनन् । आमा तुलसी प्यारालाइसिसले थलिएकाले यो विपद्मा गुरुङ परिवारलाई थप पीडा भएको छ । ‘मलाई भित्रबाहिर गर्नै मुस्किल छ । आमा ओछ्यानबाट उठ्न सक्नुहुन्न,’ मेहेरमानले भने, ‘रातबिरात आपत् आइलाग्यो । मरिन्छ भन्ने डरले थातथलो छाडेर अन्यत्रै जाँदै छौं ।’

गाईबस्तुसहित खानेसुत्ने सामग्री लिएर करिब १ किलोमिटर टाढा आफन्तको घरमा जान उनीहरूलाई कम कठिन थिएन । मोटरबाटोसमेत नपुग्ने भएकाले छिमेकी, आफन्त र शुभेच्छुकको सहयोगमा उनीहरू सुरक्षित बासतिर लागेका हुन् ।

६ सदस्यीय यो परिवारको अवस्था मात्र यस्तो होइन, गाउँका दर्जन घरपरिवारको अवस्था पनि उस्तै छ । असार अन्तिम साता परेको झरीले सिंगो गाउँमै धाँजा फाँट्ने र जमिन भासिने क्रम सुरु भएको हो । ‘यस्तो हुन्छ भनेर कहिल्यै सोचिएन,’ छिमेकी नेत्रबहादुर गुरुङले भने, ‘व्यवस्थित घर भए पनि यो अवस्थाका कारण घर छाडेर रात बिताउन बाध्य छौं ।’

घरमुनीको बारी वारपार धस्सिएसँगै उनको घर पनि चर्किएको छ । ०४५ को भलवाडीमा यो गाउँदेखि केही परको डाँडामा यस्तै भएको थियो । उतिबेला त्यस क्षेत्रमा भएका घरमा बस्ने अवस्था नभएपछि यहि क्षेत्रमा सर्नेहरू पनि छन् । उति भिरालो जमिन नभएकाले यस्तो अवस्था आउनेमा कसैलाई शंका नै थिएन ।

पानी पर्नेक्रम सुरु भएपछि क्रमश यो गाउँको जमनिमा परवर्तन आउन थाल्यो । अविरल वर्षाका कारण कसैको भान्सा घरमा नै धाँजा फाटेको छ । ‘छिमकीका घरभित्र रहेको चुलोमा नै पानी निस्किपछि तत्काल घर छाड्नु पर्यो,’ स्थानीय सूर्य गुरुङले भने, ‘दिन उघ्रिएको बेला दिउँसो आएर गाईबस्तु र खेती स्याहार्नु पर्ने भएकाले डर भइरहन्छ ।’

अहिलेको बर्खामा यस्तो कष्ट झेलेका उनीहरू वाँकी दिनमा पनि घर फर्कन नसकिने होकी भन्ने चिन्तामा छन् । खोला पनि उति नजिक नभएको र यसअघि पहिरो पनि नभएको अवस्थामा गाउँभर यस्तो समस्या आएपछि त्रास बढेको हो । जिल्ला प्रशासन कार्यालयका अनुसार जिल्लाभरबाट पूर्णरूपमा ९ परिवारका ५९ जना विस्थापित भएका छन् । तर जोखिममा रहेका यी परिवार विस्थापितको सूचीमा छैनन् ।

जुनसुकै बेला दुर्घटना हुन सक्ने भन्दै प्रहरीले सजग गराएपछि आइतबारदेखि त्यस क्षेत्रका बासिन्दा अन्यत्र जान थालेका छन् । पहिरोको जोखिममा रमेश, सूर्यबहादुर, भक्तबहादुर, मेहेरमान, जितकुमार, धर्मध्वज, नेत्रबहादुर, निरबहादुर र वेदबहादुर गुरुङको घर छन् । उत्तरी यो गाउँमा तुलनात्मक रूपमा धेरै पानी पर्ने भएकाले पनि उनीहरू त्रासमा छन् ।

जिल्लामा बाडीपहिरोका ३३ घटना भएका छन् । घटनामा १ जनाको ज्यान गएको पुष्टि भएको छ । अरु ३ जना बालबालिका बेपत्ता छन् । ‘इलाम र झापा प्रहरीले उनीहरूको खोजी जारी राखेको छ,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्रवणकुमार तिमल्सिनाले भने, ‘परिवार र माइ नगरपालिकावाट मृतक घोषणाकालागि अनुरोध आएकाले खोजीसँगै यो प्रक्रिया अघि बढाएका छौं ।’

प्रकाशित : श्रावण ४, २०७६ ०९:५३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अतिथिलाई पानीअमला र चियाको माला

ग्रामीण पर्यटन प्रवर्धन गर्ने भनिए पनि स्थानीय उत्पादनलाई महत्त्व दिन सकिएन
विप्लव भट्टराई

इलाम — दुई साताअघि भारतको कोलकत्तासहित पश्मिम बंगाल र नेपालका पर्यटन कर्मी इलामका विभिन्न ठाउँको प्रचार र प्रवर्धनका लागि मोटरसाइकल यात्रामा निस्किए ।

इलाम सदरमुकामबाट सन्दकपुर गाउँपालिकाका पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचारमा निस्किएको टोलीलाई गाउँपालिकाकातर्फबाट जमुनाको ढापपोखरीमा स्वागत गरियो । स्वागतका लागि लाइनै बसेकाहरूको हातमा फूलसहित पानीअमला र चियाको मुनाको माला थियो ।

उनीहरूले सबै मोटर साइकल यात्रीसहित अभियानका क्रममा पुगेकाहरूको गलामा त्यही माला पहिराइदिए । अतिथिलाई खादा, दोसल्ला अथवा फूलको मालाले स्वागत र सम्मान जनाउने पुरानै चलनभन्दा फरक नौलो शैली यहाँ अपनाइएको हो । स्थानीय उत्पादनको प्रचारसहित खर्च जोगाउनकै लागि स्थानीयले यो शैलीको अभ्यास गर्दै आएका छन् ।

पानी अमला र चियाको प्रयोग अतिथिलाई पनि निक्कै नौलो लागेको थियो । लामो यात्राका क्रममा थाकेका कतिपय यात्रीले मालाको विषयमा जिज्ञासा राख्न सुरु गरिहाले । जंगल र सेपिलो क्षेत्रमा भुइँमा फल्ने एक प्रकारको खाद्यवस्तु भएको जानकारी पाएपछि कतिपयले गलाबाटै तानेर कुटुकुटु खानसमेत थालेका थिए ।

पानीको मात्रा प्रशस्तै हुने भएकाले गर्मी भएका बेला र थकान महसुस हुँदा परम्परादेखि नै पानी अमला खाने चलन गाउँमा छ । बंगालीसहितका पर्यटकले स्वागतकोशैलीसहित जिब्रो भिजाउन पनि काम दिएपछि खुलेरै प्रशंसा गरे ।

‘यहाँका सुन्दर पर्यटकीय क्षेत्रमा बंगाली र पश्चिमा पर्यटक भित्र्याउने सोचले आयोजित कार्यक्रममा स्थानीय उत्पादनको ठूलो महत्त्व हुन्छ,’ टोलीका सदस्य ओशन लेप्चाले भने, ‘बोकेर लैजानु पर्ने झन्झट पनि नहुने मुख मिठ्याउन पनि पाइने भएकाले यस्तो प्रयोग उदाहरणीय छ ।’

सन्दकपुर गाउँपालिकाले सुरुवातदेखि नै औपचारिकताका नाममा हुने बोझिलो खर्च घटाउन यस्तो प्रयास थालिसकेको छ । गाउँपालिकामा हुने हरेक कार्यक्रममा पानी अमला ल्याएर माला उन्ने अभ्यास गरिएको हो । ‘खर्च पनि घट्ने र माला उन्ने, अमला खोज्नेलगायतले सानोतिनो रोजगारी पनि पाउने भएकाले यस क्षेत्रका सबैजसो गाउँमा प्रयोग बढाउन प्रेरित गर्दै आएका छौं,’ गाउँपालिकाका अध्यक्ष उदय राईले भने ।

जमुनाका युवाले रेडिमेड व्याजकोसट्टा प्रयोग गर्न मिल्ने गरी खोसेलाकोब्याज बनाउने तरिका पनि निकालेका छन् ।केही समयअघि गाउँमा आयोजित होमस्टे व्यवस्थापन तालिममा सहभागीले विभिन्न साइजमा मकैको खोसेलाको प्रयोगबाट अतिथि व्याज बनाएका थिए ।

‘हामीले ग्रामीण पर्यटन प्रवर्धन गर्ने भने पनि स्थानीय उत्पादनलाई महत्त्व नै दिन सकेका छैनौं,’ मेची पहाडी क्षेत्र पर्यटन प्रवर्धन विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक केशव धौरालीले भने, ‘जुन स्थानमा जे पाइन्छ त्यसैलाई स्वागत सम्मानका लागि प्रयोग गर्ने बानी बसाल्नु पर्छ ।’

प्रकाशित : असार १२, २०७६ १०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×