पहिरोले गाउँ च्यापेपछि बसाइँ सराई

आश गुरुङ

(लमजुङ) — मर्स्याङ्दी गाउँपालिका ५ माथिल्लो चिप्लामा करिब तीन दशक पुरानो पहिरोले स्थानीयलाई विस्थापित बनाएको छ । पहिरोले बगाउन लागेपछि रामबहादुर गुरुङले गत वर्ष घेर्मुफाँटमा बसाइँ सारे ।

सरकारबाट स्थानान्तरणको प्रभावकारी काम नभएपछि आफ्नै खर्चले घर बनाएको उनले बताए । मनजित गुरुङ ५ वर्षअघि नै गाउँमाथिको क्रमुचेमा सरिसकेका छन् । बेलबहादुर गुरुङ प्रोजु डाँडा पुगेका छन् । आफैं घर बनाउन नसकेपछि उनलाई बेलायतवासी बाहुनडाँडा, ताघ्रिङ र घेर्मु (बाघेता) समाजले सहयोग गरेको थियो ।

सुबजंग गुरुङ, रामबहादुर गुरुङ, धनसुब्बा गुरुङलगायत पनि क्रमुचे सरेका छन् । माथिल्लो गाउँका श्रीप्रसाद गुरुङ, प्रेमबहादुर गुरुङ, मनराम गुरुङ, कुमेर गुरुङलगायत घर बनाउने तर्खरमा छन् । स्थानीय कविजंग गुरुङले पानी पर्न थालेपछि पहिरोले गाउँलाई च्याप्दै आएको बताए । ‘कुन बेला के हुन्छ, थाहा छैन । वर्षौंदेखिको पहिरो जोखिमपूर्ण बन्दै गएको छ । दिउँसो घरमै, पानी पर्न थालेपछि अन्तै बस्नुपरेको छ,’ उनले भने ।

स्थानीयका अनुसार गाउँमा पहिरो जान थालेको करिब ३ दशक भयो । एक दशकयता विस्थापित नै हुनुपर्ने गरी च्याप्दै लगेको छ । ‘हामी विस्थापित हुन थालेपछि सरकारलाई हारगुहार गर्‍यौं तर केही लागेन,’ रामबहादुरले भने, ‘१० वर्षदेखि सारिदिन माग गरिरहेका छौं । विज्ञ आउँछन्, जान्छन्, के हुन्छ–हुन्छ ।’ २०७२ को भूकम्पपछि भने सरकारले पहिलेभन्दा केही चासो देखाएको उनलाई लाग्छ ।

स्थानीय कुमेर गुरुङका अनुसार पहिरोको जोखिम बढेपछि स्थानीय विस्थापित भएर आफ्नै ढंगले अस्थायी घर निर्माण गरी बस्न थालेका छन् । गत वर्ष गाउँका ७ परिवार करिब आधा घण्टा माथिको क्रमुचे डाँडामा गएर बसेका छन् । एक जना प्रोजु डाँडामा सरेका छन् । क्रमुचेमा ४ र प्रोजु डाँडामा एउटा घर सर्ने तयारीमा रहेको उनले बताए ।

‘सर्ने ठाउँ यताउता हेरेर बनाइएला । काम गर्ने त्यही भीरपाखा हो,’ उनले भने, ‘खेतबारी पनि सुरक्षित छैन । बाध्यताले काम गर्नुपर्छ ।’ स्थानान्तरणको काम सुरु भए पनि वास्तविक पीडित सूचीमा छुटेको कुमेरले बताए ।

‘विज्ञ आउँदा हामीले धेरै जोखिम भएका घरपरिवारको नाम दियौं । उहाँहरूले पनि टिप्नुभयो । अहिले नाम आउँदा अहिलेको भोलि नै सर्नुपर्ने, विस्थापित भएर बसेकाको नाम छैन,’ उनले भने, ‘छुटेका घरपरिवारको नाम छिटो सिफारिस गरिदिन माग गर्छौं ।’ स्थानीयका अनुसार गाउँको जमिन ठाउँठाउँ चिरिएको छ । धारापँधेरामा धाँजा फाटेका छन् । स्कुल पनि जोखिममा छ ।

राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण, जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन एकाइ (अनुदान व्यवस्थापन तथा स्थानीय पूर्वाधार) कार्यालयका निमित्त प्रमुख जगदीश मिश्रले उपल्लो चिप्लाका १७ घर स्थानान्तरणका लागि स्वीकृत भएको बताए । कार्यालयको फाइलमा भने १९ को नाम छ ।

मिश्रका अनुसार उच्च जोखिमका आधारमा प्राधिकरणबाट स्वीकृत भएर आएको हो । लाभग्राही सूचीमा परेकालाई घर निर्माणका लागि सरकारले ३ लाख रुपैयाँ अनुदान व्यवस्था गरेको छ । जग्गा नभएकालाई जग्गा खरिद गर्न थप २ लाख उपलब्ध गराइनेछ ।

चिप्लाका १० परिवारसँग जग्गा छ । ७ परिवार किन्नुपर्ने अवस्थामा छन् । केहीले पहिलो किस्ता लगेर घर बनाउन थालेका छन् । केही प्रक्रियामा छन् । वडाले सम्झौतामा ढिलाइ गरेकाले पुनर्निर्माणमा अलमल बढेको मिश्रले बताए । लाभग्राही सूचीमा नपरेको मागदाबी अनुसार ४ घरलाई स्वीकृतिका लागि प्राधिकरण पठाइएको उनले जानकारी दिए । चिप्लामा ८५ घरधुरी रहेकामा क्रमशः बसाइँ सरिरहेकै छन् ।

अहिलेसम्म पहिरोले ११ सय हेक्टर जग्गा बगाएको र सामुदायिक वनमा समेत क्षति पुर्‍याएको कुमेर गुरुङले बताए । उनका अनुसार पहिरो करिब २२ सय हेक्टर क्षेत्रफलमाफैलिएको छ ।

प्रकाशित : असार २६, २०७६ ०८:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मेचीको भेलले घेरियो बस्ती

‘वर्षातमा बस्तुभाउ बाँध्ने ठाउँसम्म हुँदैन । सबैतिर पानी नै पानी हुन्छ । पुर्ख्यौली ठाउँ छाडेर अन्यत्र जान सकिएन’
अर्जुन राजवंशी

(बिर्तामोड) — सिमानापारिको नेपाली बस्ती ‘भाङबारी’ मेची नदीको घेराबन्दीमा परेको छ । मेची नदीमा पुल नहुँदा मंगलबारदेखि नगरपालिकाको कार्यालय आउने भाङबारीका बासिन्दाको संख्या ≈वात्तै घटेको छ । 

वर्षापछि जलमग्न विराटनगरस्थित कोसी अञ्चल अस्पताल परिसरबाट बाहिरिँदै सेवाग्राही । अस्पताल प्रांगणमा बुधबार घुँडासम्म पानी जमेपछि बिरामीलाई आउजाउमा कठिनाइ भएको थियो । तस्बिर : लीलावल्लभ घिमिरे/कान्तिपुर


भाङबारी बर्सेनि वर्षामा डुबानमा पर्ने गरेको छ । ‘हामी पुस्तौंदेखिको बाढीपीडित,’ ६२ वर्षीय गाउँनियार राजवंशीले भने, ‘पानी पर्न थालेपछि हामी खोला हेर्दै बस्छौं । बाढीले हाम्रो घर नडुबाएको मलाई याद छैन ।’

१६४ घरधुरीको भाङबारी मेची नदीमा चल्ने एउटा ढुंगाको भरमा धानिएको छ । भारतीय एसएसबीले वर्षौं पुरानो बाटो हिंडडुल गर्न अवरोध खडा गर्ने गरेको स्थानीय बताउँछन् । ‘वर्षातमा बस्तुभाउ बाँध्ने ठाउँसम्म हुँदैन । सबैतिर पानी नै पानी हुन्छ,’ हावालाल राजवंशीले भने, ‘पुर्ख्यौली ठाउँ हो । छाडेर अन्यत्र जान सकिएन तर बसाइ सधैं कष्टपूर्ण छ ।’

पानी पर्दा स्थानीय बासिन्दाको दैनिक रोजगारी बन्द हुन्छ । ‘मजदुरी गर्न भद्रपुर बजार पुग्नुपर्छ । भद्रपुर जान मेची नदी तर्नुपर्छ । ठूलो बाढी आउँदा नदीमा ढुंगा चल्दैन,’ वीरेन राजवंशीले भने ।

वर्षातमा करिब दुई महिना त्रासपूर्ण बसोबास हुने गरेको दिनो गणेशले बताइन् । मेची नदीका दुई वटा भङ्गाला छन् । एउटा भारतीय बस्ती भएर बग्छ । अर्को भाङबारी नजिकैबाट । दुई वर्षदेखि लगातार तटबन्ध गरेर भारतले आफूतर्फको भङ्गालाको पानीको धार मेची नदीमा फर्काएको छ ।

डुबान र कटान हुँदै आएको भाङबारीमा ३५० मिटर तटबन्ध गरिएको छ । सदरमुकाम बचाउ कार्यक्रमअन्तर्गत जनताको तटबन्ध कार्यालयले यो वर्ष उक्त तटबन्ध गरेको हो ।

१६ फिटे बाटोसहित ६० लाख रुपैयाँ लागतमा तटबन्ध गरेको जनताको तटबन्ध कार्यालय गैडेका प्रमुख मेखनाथ शर्माले जानकारी दिए । ‘यो तटबन्धले थोरै भए पनि गाउँ कटान हुनबाट जोगिन्छ कि भन्ने लागेको छ,’ विपिन राजवंशीले भने, ‘यो गाउँलाई कटान र डुबानबाट बचाउन थप तटबन्ध गर्न जरुरी छ ।’ वर्षातमा चारैतिर पानी नै पानी हुने गरेकाले गाउँका करिब तीन दर्जन विद्यार्थी नियमित विद्यालय जान नसक्ने गरेको शान्ति राजवंशीले बताइन् ।

भद्रपुरका मेयर जीवनकुमार श्रेष्ठले मेचीपारिको बस्तीलाई कटान र डुबानबाट जोगाउन अत्यन्त जरुरी रहेको बताए । ‘तर, त्यो काम हामी स्थानीय तहबाट सम्भव छैन । संघीय सरकारले नै गम्भीर भएर बजेट दिनुको विकल्प छैन,’ उनले भने । उनले संघीय सरकारसँग बजेट माग भइरहेकाले आगामी वर्षहरूमा थप काम हुनेमा आफू आशावादी रहेको बताए ।

जलमग्न बन्यो महानगर
विराटनगर– अविरल वर्षाका कारण प्रदेश १ को राजधानी विराटनगर महानगरपालिका बजारक्षेत्र
बुधबार जलमग्न बनेको छ । सडक, ढल निर्माण क्रममा रहेको महानगर सामान्य वर्षा हुनासाथ अस्तव्यस्त बन्ने गर्छ ।

योजनाबद्ध निर्माण नभएका कारण यस्तो भएको विराटनगर ४ का नवराज ढकाल बताउँछन् । ‘सबैतिर खनिएको छ,’ उनले भने, ‘वैकल्पिक बाटो बनाएर मुख्य बाटामा काम गर्दा राम्रो हुने थियो ।’ कोसी अञ्चल अस्पतालको प्रमुख प्रवेशद्वार नजिक सडक निर्माणको काम भइरहेकाले अस्पताल परिसरमा बुधबार बिहानको वर्षाले घुँडासम्म आउने गरी पानी जम्यो । यसले गर्दा बिरामीलाई आउजाउ गर्न कष्ट भएको थियो ।

निकासका लागि ढल निर्माण भइनसकेकाले अस्पताल डुबानमा परेको हो । यसैगरी आदर्श विद्यालय परिसरको मैदान पनि जलमग्न थियो ।

बजार क्षेत्रमा सडक र ढल निर्माण भइरहेकाले वर्षामा सर्वसाधारणलाई हिँडडुल गर्न मुस्किल भएको छ । बजारको अधिकांश क्षेत्र हिलाम्मे छ । जनआन्दोलन चोक, हिमालय मार्ग, जलजला मोड, रंगेली रोड, देवकोटा चोकलगायत क्षेत्र हिलाम्य हुँदा आउजाउमा समस्या थियो ।

वर्षाका कारण विराटनगरको सहिद रंगशालाको मैदानमा पूरै पानी जमेको छ । बिहीबारदेखि यो मैदानमा पहिलो ‘मुख्यमन्त्री कप प्रदेश लिग फुटबल’ हुने कार्यक्रम थियो । मैदानमा पानी भरिएपछि खेल धरानमा हुने भएको छ ।

प्रकाशित : असार २६, २०७६ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्