हिमपातसँगै बेंसीमा झरी

जयबहादुर रोकाया, राजबहादुर शाही

हुम्ला/मुगु — कर्णाली प्रदेशका उच्च लेकाली बस्ती र हिमाली जिल्लामा हिमपात भएको छ । हिमपातका कारण जनजीवन कष्टकर बनेको छ । माथिल्ला क्षेत्रमा हिमपात भएसँगै औल (बेंसी) क्षेत्रमा पानी परेपछि जाडो बढेको छ ।

हुम्ला सदरमुकाम सिमकोटमा गन्तव्यतर्फ जाँदै स्थानीय ।तस्बिर : कान्तिपुर
ZenTravel

हिमपातले हुम्ला, मुगु र डोल्पाका बासिन्दा प्रभावित भएका छन् । सदरमुकाम सिमकोटलगायत हुम्लाभर हिमपात जारी छ । हिमपात मंगलबार बिहान ५ बजेबाट सुरु भएको हो । सिमकोटमा झन्डै २ फिट हिउँ जमेको छ । हिमपातले हवाई सेवा ठप्प भएको छ । अधिकांश पसल बन्द छन् ।

सरकारी कार्यालय खुले पनि सेवाग्राही नआउँदा कामकाज हुन सकेन । हिमपातले आवतजावत बन्द छ । सिमकोटको दिउँसोको तापक्रम माइनस ७ पुगेको छ । हिमपातका कारण जिल्लाका अधिकांश गाउँका बासिन्दा बाहिर निस्कन सकेका छैनन् । हिउँ परेपछि गाउँ सेताम्मे बनेका छन् ।

नाम्खा गाउँपालिका ६, लिमीका जाङ, हल्जी र तिलको अन्य गाउँसँग सम्पर्क टुटेको छ । ती गाउँका बासिन्दाले यसअघि नै गाउँ छोडिसकेका छन् । अहिले हिमालपारिको बस्ती भनेर चिनिने लिमीमा गाउँ हेरालु र गुम्बाका पुजारीमात्र छन् ।

रारामा एक फिट हिउँ
पर्यटकीय गन्तव्य रारामा १ फिट हिउँ परेको छ । घुम्न आएका पर्यटक हिउँमा रमाएको रारा पर्यटन विकास समिति अध्यक्ष देवीकृष्ण रोकायाले बताए । हिमपातले जनजीवन प्रभावित बनेको छ भने सडक अवरुद्ध बनेका छन् । बाक्लो हिमपातले गुच्ची च्याउलगायत विभिन्न जडिबुटी र वनस्पति फस्टाउने रोकाया बताउँछन् ।

मुर्मा, पिना, कार्कीबाडा, ताल्चा, झयारी, बाम, कोटिला, मुन्दु, खमाले, माग्री, मुगुलगायत क्षेत्रमा हिमपात भएको छ । जिल्लामा एक साताअघि पनि हल्का हिमपात भएको थियो । दोस्रो पटक किसानलाई चाहेजति हिमपात भएको छायानाथ रारा नगरपालिका–३ का नरेन्द्र रावलले बताए । हिमपातले किसानलाई उत्साहित बनाएको छ । हिमपात भएपछि जिल्ला प्रशासन कार्यालयले सूचना जारी गरी एक्लै बाहिर नजान, न्यानो कपडा लगाउन र जोखिम परे आपसमा सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ ।

डाँडा सेताम्मे
जाजरकोटका कुशे, बारेकोट, जुनीचाँदे गाउँपालिका र नलगाड नगरपालिकाका उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमपात भएपछि डाँडा सेताम्मे बनेका छन् । हिमपातले जिल्लाभर चिसो बढेपछि अधिकांश विद्यालय बन्द भएका छन् । चिसोले सदरमुकाम सुनसान बन्यो भने ज्याला मजदुरी गर्नेले मंगलबार काम गर्न सकेनन् । चिसो र हिमपातका कारण जिल्लाका ४ सय ६२ विद्यालयका ७० हजार विद्यार्थी पठनपाठनबाट प्रभावित बने ।

२७ वर्षदेखि परेन हिउँ
मुगुको खत्याड गाउँपालिका ८, सुकाढिक गाउँमा हिउँ नपरेको करिब २७ वर्ष भएको छ । २०४८ सालमा गाउँ सेताम्मे हुने गरी हिउँ परेको थियो भने त्यसपछि हिउँ नपरेको स्थानीयको भनाइ छ । हिउँदमा अग्ला डाँडासम्म हिउँ आउने भए पनि गाउँमा नपर्ने गरेको स्थानीय अगुवा राजबहादुर कार्कीले बताए । उनका अनुसार हिउँ हेर्न अहिले लेकतिर उक्लिनुपर्ने अवस्था आएको छ ।

हिउँ नपर्दा खेतीयोग्य जमिन बाँझिएको उनले जनाए । सुकाढिक खोला सुक्दै जाँदा सिँचाइ गर्न कठिनाइ परेको र हिउँ नपर्दा समस्या भएको उनको भनाइ छ । समुद्री सतहदेखि १३ सय फिट उचाइमा रहेको सुकाढिक गाउँमा एक सय १५ घरधुरी छन् ।

‘सुकाढिक गाउँमा हिउँ पर्थ्याे रे भन्ने कथा जस्तै भइसक्यो,’ स्थानीय महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका दाना गिरीले भनिन्, ‘हिउँ पर्न छोडेपछि बर्सेनि खाद्यान्नको अनिकाल सुरु भएको हो ।’ पुस/माघ लागेपछि गाउँमा हिउँ आउला भन्ने आशा लागे पनि हिमपात हुन छाडेको उनी बताउँछिन् । उनका अनुसार गतिलो आकाशे पानी नपरेको ५ वर्ष भइसकेको छ ।

जमिनले राम्रोसित पानी नपाउँदा अन्नबालीदेखि घाँसपातका लागि स्थानीयलाई दु:ख भएको उनी बताउँछिन् । यहाँको रिघा, आम र हयाङलु गाउँमा पनि हिउँ नपरेको धेरै वर्ष भइसकेको छ ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७५ ०९:१०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सरकार भन्छ : दूध पुगेन, किसान भन्छन् : बजार पाइएन

एफएओका अनुसार प्रतिव्यक्ति प्रतिवर्ष ९२ लिटर उपभोग हुनुपर्ने हुन्छ । हाल नेपालमा प्रतिव्यक्ति ७२ लिटर मात्र खपत भइरहेको छ
राजु चौधरी

काठमाडौँ — सरकारले दूध उत्पादन पुगेन भनिरहँदा किसानले भने त्यसैका लागि बजार नपाएको गुनासो गरेका छन् । सरकारले चौधौं योजनामा २२ लाख ९६ हजार टन दूध उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो । त्रिवर्षीय योजनाको अन्तिम वर्षमा आइपुग्दा २० लाख ८५ हजार टन मात्रै उत्पदान भइरहेको छ । 

कृषि मन्त्रालयले चालु आर्थिक वर्षका लागि २५ लाख ९४ हजार टन उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको छ । सरकारले दूध उत्पादन अपुग भएको तथ्यांक देखाए पनि किसानले भने बजार पाउन सकेका छैनन् । उत्पादित दूध बिक्री नभएपछि उनीहरूले ‘मिल्क होलिडे’ समेत मनाउँदै आएका छन् ।

‘दूध उत्पादन भए पनि बजारकै समस्या हुन्छ । बजार पाए मूल्य पाइँदैन,’ गोरखकाली गाई फार्मका सञ्चालक किशोर बगालेले भने, ‘दूधको बजार पाइएको छैन । सरकारले सुनिश्चत गर्नुपर्छ ।’ अर्का किसान बद्री अर्यालको भनाइ पनि उस्तै छ । बजार अभाव र आयातित सस्तो पाउडर दूधले किसानको सपना चकनाचुर भएको अर्यालले बताए ।

किसानले बजार नपाएको गुनासो गरिरहँदा दुग्धजन्य पदार्थको आयात भने बढदो छ । सरकारी तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्षमा मात्रै साढे २ अर्ब रुपैयाँँको आयात भएको थियो । चालु आर्थिक वर्षको अघिल्लो तीन महिनामा मात्रै ४१ करोड १४ लाख रुपैयाँको आयात भएको कृषि विभागले जनाएको छ ।

ती दुग्धजन्य पदार्थ भारत, चीन, टर्की, यूएई, जर्मनी, डेनमार्क, थाइल्यान्डलगायत मुलुकबाट आयात भएको छ । ‘किसानको उत्पादन स्वाभाविक रूपमा बढेको छ,’ विभागका एक कर्मचारीले भने, ‘सरकारी नीति तथा डेरीहरूको दादागिरीका कारण बिकेन ।’

किसानले उत्पादन बढाए पनि आपूर्ति र वितरणको अवस्थाले पुग्न नसकेको मन्त्रालयका प्रवक्ता तेजबहादुर सुवेदीले बताए । किसानको दूध बिक्री नहुनुमा बजारसम्म लिंक नभएको उनले स्विकारे । ‘औपचारिक रूपमा ठूला कम्पनीको पहुँच बाहिर भए । ढुवानी खर्च/लागत बढी हुने हुँदा डेरीहरू १ हजार लिटर घटी दूध लिन जाँदैनन्,’ उनले भने, ‘लक्ष्यअनुसार बढी उत्पादन भए पनि संकलन र आपूर्ति प्रणाली मिलेन । माग हुँदा हुँदै आपूर्ति व्यवस्थापन नहुँदा समस्या भयो ।’ उनका अनुसार १० वर्षयता उत्पादन औसतमा ४ प्रतिशतले बढेको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ खाद्य तथा कृषि संगठन (एफएओ) को आधारमा प्रतिव्यक्ति प्रतिवर्ष ९२ लिटर उपभोग हुनुपर्ने हुन्छ । हाल नेपालमा प्रतिव्यवक्ति ७२ लिटर मात्र खपत भइरहेको छ । सुवेदीका अनुसार मापदण्ड पूरा गर्न थप ५ लाख टन उत्पादन बढाउनुपर्ने बताए । ‘अहिले व्यावसायिक उत्पादन २२ लाख टन छ । अब २७ लाख पुर्‍याउने योजना छ,’ उनले भने, ‘१५ औं योजनासम्ममा लक्ष्य पूरा गर्छौं ।’

डेरी उद्योग संघका अध्यक्ष अरनिको राजभण्डारीले मुलुक दूधमा आत्मनिर्भर उन्मुख भएको बताए । उनले दूध सहरी क्षेत्रमा बढी खपत भएको बताए । आयातित दूध सस्तो हुँदा स्वदेशी किसानको दूध बिक्री नभएको बताए । ‘करिब ५ वर्षयता विभिन्न ब्रान्डका आयात हुन्छन् । बिहार र नेपालको तुलनामा ८ रुपैयाँ फरक छ । प्रतिस्पर्धा गर्न सकेन,’ उनले भने, ‘सरकारले गत ५ महिनायता पाउडर आयात रोकेकाले दूधको खपत केही बढेको छ ।’

नेपाल डेरी एसोसिएसनका महासचिव प्रह्लाद दाहालको भनाइ पनि उस्तै छ । उनले मुलुकको आँकाडाअनुसार करिब ८० प्रतिशत आत्मनिर्भर भएको बताए । ‘बढी उत्पादन हुने ठाउँमा बिक्री भएको छैन । उत्पादन नहुने ठाउँमा पुर्‍याउन सकिएको छैन,’ उनले भने, ‘समग्रमा जिल्लाको हकमा काभ्रे, चितवन, ललितपुर, धादिङ, सिन्धुपाल्चोकलगायत आत्मनिर्भर छन् ।’

किसानले उत्पादन गरेको दूधले बजार पाएको छैन । आन्तरिक उत्पादनले बजार नपाउँदा किसानहरू सधै मर्कामा परेका छन् । ‘अहिलेको अवस्थामा साना किसानमैत्री कार्यक्रम हुनु आवश्यक छ । सरकार साना किसानसम्म पुग्न चाहँदैन । उत्पादन साना किसानबाट हुन्छ तर सरकार पुगेन,’ राष्ट्रिय कृषक समूह महासंघका अध्यक्ष उद्धव अधिकारीले भने, ‘सरकारको साटो बिचौलिया पुगे । यसले गर्दा बजार र मूल्य पाइएन ।’

जानकारका अनुसार दुग्ध विकास संस्थान, केही निजीले डेरीहरूले धूलो दूध खरिद गर्छन् । किसानबाट कम उत्पादनको अवस्थामा पाउडर दूध खपत खरिन्छ । वाार्षिक ३ हजार टन पाउडर दूध आवश्यक पर्छ । जसमध्ये ९० प्रतिशत डेरी उद्योगमा खपत हुन्छ । १० प्रतिशत बिस्कुट, पोल्टीलगायतमा खपत हुने गरेको अध्यक्ष राजभण्डारीले बताए ।

उनका अनुसार पाउडर दूध १ किलोबाट ९ देखि ११ लिटर दूध बन्छ । ‘पाउडर दूध सस्तो पनि भए,’ उनले भने, ‘उद्योगीले सस्तो चलाउदा किसानको बिकेन ।’ कृषिमन्त्री चक्रपाणि खनालले किसानहरूले मूल्य नपाएको सही रहेको बताए ।

‘सस्तोमा आयात हुने सञ्जाल छ । सस्तोमा आयात गर्ने, यहाँ सस्तोमा उत्पादन गरेपनि त्यही रेटमा बेच्ने नदिने सञ्जाल छन्,’ उनले भने, ‘यसलाई छिट्टै हल गर्छौं ।’ कृषिमा उत्पादन लागत बढी भएकै कारण समस्या भएको बताए । लागत घटाउन कार्ययोजना तयार भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । ‘भारत/चीनबाट आउने कृषि उपज बढी छ । अनुदानले मात्रै हुँदैन, लागत पनि घटाउनुपर्छ,’ उनले भने । स्वदेशमा उत्पादित दूधलाई प्रोत्साहन गर्न धूलो दूध आयातमा नियन्त्रण गरेको बताए ।

उपत्यकामा दैनिक ५ लाख लिटर आवश्यक पर्छ । जसमध्ये दुग्ध विकास संस्थानले साढे १ लाख लिटर बिक्री वितरण गर्छ । निजी डेरी उद्योगहरूले दुईदेखि साढे दुई लाख लिटर वितरण गर्छन् । बाँकी पसलहरूले बिक्री गर्दै आएको संघले जनाएको छ । हाल मुलुकमा १० लाख २५ हजार दुधालु गाई छन् । १३ लाख ६९ हजार दुधालु भैंसी रहेको जनाएको छ ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७५ ०९:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×