एन्टिबायोटिक र कडा औषधिको जोखिम- स्वास्थ्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एन्टिबायोटिक र कडा औषधिको जोखिम

‘सामान्य खालको औषधि प्रयोग गरेर निको हुने संक्रमणका लागि कडा खालका एन्टिमाइक्रोबियल्स प्रयोग गर्ने क्रम बढेको छ, जुन निकै जोखिमपूर्ण हो’
स्वरुप आचार्य

काठमाडौँ — स्वास्थ्य चिकित्सा क्षेत्रमा प्रतिष्ठित ‘द लानसेट’ मा प्रकाशित अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार औषधि प्रतिरोधी संक्रमणका कारण हरेक वर्ष विश्वभर करिब ५० लाख मानिसको ज्यान जाने गरेको छ ।

यो प्रतिवेदनलाई विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) ले समेत आत्मसात् गर्दै यसविरुद्ध अहिले नै उचित कदम नचाले भयावह रूप लिने ठहर गरेको छ ।

‘एन्टिमाइक्रोबियल रेसिस्टेन्स’ (एएमआर) विश्वमा अर्को ठूलो महामारी बन्ने विषयलाई कसैले पनि नकार्न सक्दैन । यो स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गरिरहेका सबै निकाय र व्यक्तिले मानेको तथ्य हो । एन्टिमाइक्रोबियल रेसिस्टेन्स भन्नाले कुनै पनि प्रकारको एन्टिबायोटिक्स, एन्टिभाइरस, एन्टिफंगल तथा एन्टिप्यारासाइटिक औषधिले समयको विकाससँगै जीवाणुहरूले त्यसविरुद्ध प्रतिरोधी क्षमता बनाउनु हो । जसले गर्दा जीवाणुका कारण हुने संक्रमणलाई नियन्त्रण गर्न कठिन हुन्छ, बिरामीको ज्यानै जाने खतरा रहन्छ ।

डब्लूएचओले नै आधुनिक युगमा स्वास्थ्य क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो चुनौतीका रूपमा एएमआर देखापर्ने बताइरहँदा नेपाल पनि त्यसबाट अछुतो छैन । नेपालजस्तो विश्वका धेरै अल्पविकसित देशलाई एएमआर आगामी दिनमा ठूलो चुनौती हुने देखेरै यसको रोकथाम र नियन्त्रणका लागि डब्लूएचओलगायत स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले विभिन्न प्रयत्न गरिरहेका छन् ।

एएमआर प्राकृतिक विकासको एक अभिन्न अंग भए पनि यसलाई बृहत् बनाउन मानवकै देन छ । डब्लूएचओका अनुसार यसले भयावह रूप लिनुको सबैभन्दा ठूलो कारक मानव, पशु र बोटबिरुवामा अनियन्त्रित रूपमा अत्यधिक एन्टिमाइक्रोबियल (कीटनाशक) को प्रयोग, विभिन्न खोपको अपर्याप्तता, सफा पानीको अभाव, व्यक्तिगत तथा सामुदायिक सरसफाइको कमी, संक्रमण नियन्त्रण गर्ने कमजोर प्रणाली तथा फोहोर व्यवस्थापनको अभाव हो ।

एएमआरसँग सम्बन्धित समस्या सम्बोधन गर्न एक पक्षको मात्रै नभएर बहुपक्षको समन्वय आवश्यक पर्छ । डब्लूएचओले पनि यसका लागि खाद्य एवं कृषि संगठन, विश्व पशु स्वास्थ्य संगठनलगायत विभिन्न सरोकारवाला निकायसँग सहकार्य गरेर कार्यक्रमहरू तय गरेको छ । लानसेटमा २०१९ मा प्रकाशित प्रतिवेदनअनुसार दक्षिण एसियाली राष्ट्रमा प्रतिएक लाख औसतमा ७७ जनाको एएमआरसँग सम्बन्धित कारण र करिब २२ जनाको एन्टिमाक्रोबियल रेसिस्टेन्सकै कारण ज्यान जाने गरेको छ ।

काठमाडौंको बानेश्वरस्थित निजामती कर्मचारी अस्पतालमा कार्यरत सघन उपचार विशेषज्ञ डा. प्रदिप तिवारीका अनुसार नेपालमा पनि पछिल्लो समय एएमआरका कारण गम्भीर भएर अस्पतालको आईसीयूमा भर्ना हुने बिरामीको संख्या बढिरहेको छ । नेपालमा एएमआरकै कारण के कति बिरामी जटिल अवस्थामा पुग्छन् वा मृत्यु हुन्छ भन्ने यकिन तथ्यांक नभए पनि यथोचित अध्ययन गरिएको खण्डमा त्यो उल्लेख्य हुने उनको तर्क छ । ‘नेपालमा एएमआरका कारण वार्षिक कति पीडित हुन्छन् वा मृत्यु नै हुन्छ भन्ने औपचारिक तथ्यांक मैले कतै भेटेको छैन,’ उनले भने, ‘यदि त्यस्तो अध्ययन गर्ने हो भने सो संख्या उल्लेख्य हुन्छ भन्नेमा म विश्वस्त छु ।’

उनको अनुभवमा नेपालमा इकोलाई, क्लेबसेला, एसिनिटोब्याक्टर, स्युडोमोनस जस्ता ब्याक्टेरिया तथा केही फंगसमा एएमआर देखिएको छ । जसका कारण ती जीवाणुबाट संक्रमित हुँदा उपचारमा जटिलता सिर्जना भएको छ । ‘विशेष गरेर एएमआर संक्रमण देखिएका व्यक्तिको उपचार जटिल हुन्छ । उनीहरूलाई सामान्य औषधिले काम गर्दैन र कडा प्रकारका औषधि चलाउनुपर्दा अन्य समस्या पनि देखिन्छन्,’ उनले भने ।

उनका अनुसार नेपालमा गरिएका विभिन्न अध्ययनले धेरै मानिसले एन्टिमाइक्रोबियल्स औषधि सजिलै फार्मेसीबाट किनेर खाने गरेका छन् । त्यसरी आवश्यकता नै नभएको औषधि प्रयोग गर्दा सूक्ष्म जीवाणुहरूलाई प्रतिरोधी क्षमता विकास गर्न मद्दत पुग्ने गर्छ । ‘धेरै प्रयोग गरे उक्त औषधिले काम गर्दैन भन्ने सर्वसाधारणमा भ्रम छ । त्यस्तो होइन । प्रतिरोधक क्षमता भएको जीवाणु विभिन्न वातावरणबाट मानिसमा प्रवेश गर्ने हो र त्यस्तो जीवाणुविरुद्ध औषधि प्रभावकारी नहुने हो,’ उनले भने, ‘अहिले केही त्यस्ता जीवाणु पनि फेला परेका छन्, जसलाई हालसम्म पत्ता लागेका कुनै पनि औषधिले कामै गर्दैन, त्यसलाई प्यान ड्रग रेसिस्टेन्ट माइक्रोबियल्स भनिन्छ ।’

डा. तिवारीका अनुसार हाल सामान्य वातावरणभन्दा अस्पताल बसाइका क्रममा हुने संक्रमणको उपचार जटिल हुँदै गएको देखिन्छ । ‘लामो समय अस्पताल बस्दा संक्रमणमा एएमआर बढी देखिने गरेको छ,’ उनले भने, ‘त्यसो भन्दैमा बाहिरी वातावरणमा संक्रमण नै हुँदैन भन्ने होइन ।’ अस्पतालमा संक्रमण नियन्त्रणका उपाय प्रभावकारी रूपमा पालना नगर्दा संक्रामक जीवाणुले प्रतिरोधी क्षमता विकास गर्दै वृद्धि हुने राम्रो वातावरण प्राप्त गर्छन् । जसका कारण बाहिरी वातावरणभन्दा अस्पतालजन्य संक्रमण झन् जटिल हुन सक्छन् ।

नेपाल मेडिसिटी अस्पतालका सघन उपचार विशेषज्ञ डा. किशोर खनालका अनुसार नेपाल दक्षिण एसियामा सम्भवतः भारत र बंगलादेशपछि एएमआरको समस्या धेरै देखिएको देशमध्येमा पर्छ । ‘एन्टिमाइक्रोबियल्सको जथाभावी प्रयोगले यो समस्या बढेको हो । सामान्य खालको औषधि प्रयोग गरेर निको हुने संक्रमणका लागि कडा खालका एन्टिमाइक्रोबियल्स प्रयोग गर्ने क्रम बढेको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘अहिले हामीसँग जति एन्टिमाक्रोबियल्सको विकल्प छ त्यो नै कम जस्तो देखिन थालेको छ । यो निकै गम्भीर समस्या हो ।’

मान्छेमा मात्रै नभएर पशुपक्षीमा पनि जथाभावी एन्टिमाइक्रोबियल्स छिरिसकेको छ । ‘खास गरेर कुखुरामा निकै कडा खालका एन्टिमाइक्रोबियल्स प्रयोग हुने गरेको देखिन्छ । जुन हामी आईसीयूमा भर्ना भएका बिरामीको उपचारका लागि प्रयोग गर्छौं । त्यसको प्रभाव कालान्तरमा मानिसमा नै पर्ने हो,’ उनले भने, ‘एएमआर जीवाणुको संक्रमण भएर आईसीयू आइपुग्ने बिरामीको उपचार लामो र जटिल हुने गरेको छ ।’

संक्रामक रोग विशेषज्ञ डा. अनुप सुवेदीको अनुभवमा पनि नेपालमा धेरै मानिसको मृत्यु एएमआरका कारण हुने गरेको छ । यद्यपि त्यसको यकिन तथ्यांक भने उपलब्ध छैन । ‘अरू क्षेत्र छाडेर अस्पतालकै कुरा गर्ने हो भने संक्रमण रोकथामको उचित उपाय अवलम्बन भएको पाइँदैन,’ उनी भन्छन्, ‘मतलब कस्तो अवस्थामा केका आधारमा एन्टिमाइक्रोबियल्स प्रयोग गर्ने भन्ने धेरैलाई थाहा छैन, थाहा हुनेले पनि खासै वास्ता गरेको देखिँदैन ।’ एएमआर नियन्त्रण गर्न यसमा सरोकार रहेका सबै पक्षको समन्वयमा बृहत् काम गर्ने बेला भइसकेको उनको भनाइ छ ।

‘चिकित्सक वा अस्पताललाई मात्रै दोष दिएर पन्छिने अवस्था छैन । भेटेरिनरीतर्फ पनि एन्टिमाइक्रोबियल्सको जथाभावी प्रयोग छ,’ उनले भने, ‘त्यो पनि एउटा प्रमुख कारक हो, जसलाई सम्बोधन गर्नैपर्छ ।’ कोभिड–१९ महामारीका बेला नेपालमा एन्टिमाइक्रोबियल्सको जथाभावी प्रयोग गरिएका थुप्रै उदाहरण देखिएको डा. सुवेदी बताउँछन् । ‘कोभिडका बिरामीले त्यतिबेला जथाभावी एन्टिबायोटिक्स खाए । जुन अधिकांश अवस्थामा आवश्यक नै थिएन । त्यसले गर्दा धेरैलाई पछि अप्ठेरो पनि पर्‍यो,’ उनले भने, ‘हामीकहाँ एएमआर देखिएका जीवाणुविरुद्ध प्रयोग गर्न औषधिकै पनि अभाव छ । विदेशमा ती औषधि उपलब्ध भए पनि यहाँ पुरानै औषधिको भर गरेर उपचार गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।’

केही समय अगाडि नेपालमा समेत गरिएको एक अध्ययनमा यहाँ एन्टिबायोटिक प्रतिरोधी टाइफाइड गराउने ब्याक्टेरिया भेटिएको थियो । द लानसेट माइक्रोबमा प्रकाशित एक अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार टाइफाइड संक्रमणको कारक मानिएको सालमोनेला इन्ट्रिका सेरोभार टाइफिमुरियम (एस टाइफी) मा औषधि प्रतिरोधात्मक स्ट्रेन देखापरेको र त्यो दक्षिण एसियाका देशबाट अन्य देशमा पनि विस्तार भएको छ ।

अनुसन्धानकर्ताले नेपाल, बंगलादेश, पाकिस्तान र घानाबाट २०१६ देखि २०२१ सम्म तथ्यांक संकलन गरी अध्ययन गरेका थिए । नेपालमा उनीहरूले काठमाडौं मेडिकल कलेज तथा धुलिखेल अस्पतालसँगको सहकार्यमा अध्ययन गरेका थिए । एस टाइफीले गरेको संक्रमणलाई नियन्त्रण गर्न एन्टिभाइरल औषधि उपलब्ध भए पनि ब्याक्टेरियामा प्रतिरोधी क्षमता विकास भएका कारण त्यस्ता औषधिको प्रभाव तुलनात्मक रूपले कम हुँदै जाने डर हुन्छ । हाल प्रतिरोधी एस टाइफीको विस्तार धेरै ठूलो नदेखिए पनि अध्ययनको दायरा फराकिलो हुँदै जाँदा यसको दरमा पनि वृद्धि हुने देखिन्छ ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७९ ०९:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

फ्लुको उपचार

धेरैजसो व्यक्तिले फ्लुको लक्षण देखिनुभन्दा एक दिनअघिदेखि लक्षण देखिएको ५-७ दिनसम्म अर्को व्यक्तिमा संक्रमण सार्न सक्छन्, फ्लु संक्रमितहरू स्वस्थ नभइन्जेलसम्म उनीहरूको निकट सम्पर्कबाट जोगिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — चिसो मौसम सुरु हुनासाथ ‘फ्लु’ अर्थात् ‘इन्फ्लुएन्जा’ले नसताउने विरलै होलान् । बोलीचालीको भाषामा ‘मौसमी रुघाखोकी’ भनिने इन्फ्लुएन्जामा खोकी लाग्ने, घाँटी दुख्ने, ज्वरो आउने, नाकबाट पानी बग्ने/बन्द हुने, थकाइ, जीउ दुख्नेलगायत विभिन्न लक्षण देखिन्छन् ।

केही व्यक्तिमा वाकवाकी, बान्ता, पखाला, घाँटीमा खसखस लाग्ने पनि हुन्छ । अधिकांशमा ‘फ्लु’ को लक्षण एकदेखि दुई साता रहन्छ तर घरमा बसेर सामान्य स्वास्थ्य स्याहार गरे स्वस्थ हुन समय लाग्दैन ।

‘इन्फ्लुएन्जा’ ले गर्दा श्वासप्रश्वास प्रणालीमा संक्रमण हुने भएकाले पीडितलाई भाइरल वा ब्याक्टेरियल निमोनिया (फोक्सोको संक्रमण) सँगै अन्य संक्रमणको खतरासमेत हुन्छ । फ्लुबाट कुल संक्रमितको ०.१ प्रतिशतको मात्र मृत्यु हुन सक्ने इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (ईडीसीडी) अन्तर्गत इपिडिमियोलोजी तथा महामारी व्यवस्थापन शाखाका प्रमुख डा.अभियान गौतम बताउँछन् । ‘०.१ प्रतिशत एकदम न्यून लागे पनि वास्तवमा फ्लुको संक्रमण परालको आगोझैं अत्यधिक मात्रा र संख्यामा फैलिन्छ,’ उनले भने, ‘हजार जनामा संक्रमण भयो भने एक जनाको मृत्यु हुन सक्ने सम्भावना हुन्छ । एक लाख जना संक्रमित भए सय जनाको ज्यान गुम्ने खतरा हुन्छ ।’

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का अनुसार विश्वभरमा यो महामारीबाट ३० देखि ५० लाख गम्भीर बिरामी हुन्छन् भने २ लाख ९० हजारदेखि ६ लाख ५० हजारको श्वासप्रश्वाससम्बन्धी कारणले मृत्यु हुने गरेको छ । नेपालमा बर्सेनि फ्लुले प्रभावित र मृत्यु हुनेहरूको आधिकारिक तथ्यांक उपलब्ध छैन ।

मौसमी इन्फ्लुएन्जा तीव्र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी संक्रमण हो । अन्य भाइरल संक्रमणको दाँजोमा फ्लु संक्रमण भएकाहरू बढी गम्भीर रूपले बिरामी हुन्छन् । श्वासप्रश्वास र मुख, नाक आदिबाट निस्किने भाइरस एकबाट अर्को व्यक्तिमा सर्ने भएकाले यसको विस्तारको गति धेरै तीव्र हुन्छ । अझ शरीरमा संक्रमणको कुनै लक्षण नदेखिने समयदेखि नै संक्रमितले अर्को स्वस्थ व्यक्तिलाई फ्लु सार्न सक्छ ।

अमेरिकास्थित सेन्टर फर डिजिज कन्ट्र्रोल एन्ड प्रिभेन्सन (सीडीसी) का अनुसार धेरैजसो व्यक्तिले फ्लुको लक्षण देखिनुभन्दा एक दिनअघिदेखि लक्षण देखिएको ५–७ दिनसम्म अर्को व्यक्तिमा संक्रमण सार्न सक्छन् । बालबालिका वा गम्भीर बिरामीले भने फ्लु लामो समयसम्म अर्को व्यक्तिलाई सार्न सक्छन् । ‘यसैले फ्लु संक्रमितहरू स्वस्थ नभइन्जेलसम्म उनीहरूको निकट सम्पर्कबाट जोगिनु नै बुद्घिमानी हुन्छ,’ स्वास्थ्य मन्त्रालय, राष्ट्र्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्रका प्रमुख छाती रोग विशेषज्ञ डा. नवीनप्रकाश शाह भन्छन्, ‘जाडो सुरु हुनासाथ देखिन थालेको मौसमी फ्लु अझै पुस–माघसम्म उत्कर्षमा पुग्छ, अहिले फ्लुका बिरामी धेरै बढेका छन् ।’

डब्लूएचओका अनुसार इन्फ्लुएन्जा भाइरस शरीरमा प्रवेश गरेको सामान्यतः दुई दिनमा लक्षण प्रकट हुन्छ । मौसमी रुघाखोकीको भाइरस ‘ए’, ‘बी’, ‘सी’ र ‘डी’ गरी चार प्रकारको हुने भए पनि मुख्य रूपमा महामारी भने इन्फ्लुएन्जा ‘ए’ र ‘बी’ भाइरसको कारणले फैलिने गर्छ ।

डा. गौतमका अनुसार पछिल्लो समय मुलुकमा मौसमी रुघाखोकीको इन्फ्लुएन्जा ‘ए (एच१एन१) पीडीएम ०९’, अर्थात् पहिले बोलीचालीको भाषामा भनिने स्वाइन फ्लु र इन्फ्लुएन्जा ‘ए (एच३एन२)’ अर्थात् हङकङ फ्लु देखिएको छ ।

इन्फ्लुएन्जाले मृत्युसम्म गराउने जोखिम रहन्छ । डब्लूएचओका अनुसार जटिल नभएको सामान्य मौसमी इन्फ्लुएन्जाका बिरामीको उपचारअन्तर्गत जो रोगी उच्च जोखिम समूहका छैनन्, उनीहरूलाई लाक्षणिक उपचार गर्नुपर्छ । यस्ता व्यक्तिलाई अन्य व्यक्तिमा संक्रमण सार्न नदिन घरमै आराम गर्दै बस्ने सल्लाहसमेत दिने गरिन्छ ।

सामान्य इन्फ्लुएन्जाको उपचार प्रक्रियाअन्तर्गत ज्वरोलगायतका लक्षणबाट राहत दिने उपायहरू गरिन्छन् । उच्च जोखिम समूहका र जटिलता विकसित गर्न सक्ने बिरामीलाई लाक्षणिक उपचारसँगै एन्टिभाइरल उपचारसमेत आवश्यक हुन सक्छ ।

इन्फ्लुएन्जाबाट जोगिन वा राहत पाउन खानपानको धेरै महत्त्व छ । स्वस्थ र उचित खानपानले तपाईंलाई छिट्टै निको हुन सघाउँछ भने यसले रोग प्रतिरोधक क्षमतासमेत बलियो बनाउँछ । विज्ञहरूका अनुसार इन्फ्लुएन्जामा सबैभन्दा आवश्यक शरीरमा पानीको कमी नहुनु हो । पर्याप्त पानी सेवन गरे शरीरबाट हानिकारक तत्त्व बाहिर निस्किन्छ । पानीबाहेक हर्बल चिया, नरिवल पानी आदि स्वस्थकर पेयसमेत खान सकिन्छ ।

यस्तै, फ्लुसँग जुध्न मौसमअनुसारका फलफूल, सागसब्जी, होलग्रेन (अनाज), ताजा जडीबुटी आदि सेवन गर्नुपर्छ ।

खोपको प्रभावकारिता

इपिडिमियोलोजी तथा महामारी व्यवस्थापन शाखाका प्रमुख डा. गौतमका अनुसार नेपालमा इन्फ्लुएन्जाविरुद्घको खोपबारे आम व्यक्तिमा जागरुकताको निकै कमी छ, जुन एउटा सार्वजनिक स्वास्थ्य चुनौती हो । इन्फ्लुएन्जाको खोप संक्रमणबाट बच्ने सबैभन्दा प्रभावकारी विकल्प हो । यो खोपले स्वस्थ वयस्कमा ७० देखि ९० प्रतिशतसम्म इन्फ्लुएन्जाको रोगलाई रोक्न सक्छ । इन्फ्लुएन्जासँगै बूढापाका र दीर्घरोगीलाई निमोनियाको खोप (पीसीभी) समेत दिनु फाइदाजनक हुने उनी बताउँछन् ।

सीडीसीका अनुसार फ्लुको खोप शतप्रतिशत प्रभावकारी हुँदैन । यसले फ्लुले हुने खतरालाई ५० देखि ६० प्रतिशतसम्म मात्र कम गर्छ । नेसनल फाउन्डेसन फर इन्फेक्सस डिजिजको तथ्यांकअनुसार अमेरिकाजस्तो मुलुकमा समेत सन् २०२१–०२२ मा फ्लुको खोपले करिब ९० लाख बिरामी, १ लाख अस्पताल भर्ना र ५ हजारको मृत्युलाई रोकेको थियो ।

इन्फ्लुएन्जाको मौसम सुरु हुनुभन्दा कम्तीमा तीन साताअघि यो खोप लगाउनुपर्छ । खोपले शरीरमा काम सुरु गर्न कम्तीमा १४ देखि २१ दिनसम्म लाग्न सक्ने डा. गौतमले बताए । विशेषज्ञहरू सबै उमेर समूहलाई इन्फ्लुएन्जाको वार्षिक खोप लगाउन सल्लाह दिन्छन् । तर मुख्य रूपमा गम्भीर रोगले जुधिरहेका बिरामीका लागि यो धेरै फाइदाजनक छ । खोपले मधुमेहका रोगीलाई इन्फ्लुएन्जा वा निमोनियासँग सम्बन्धित समस्यामा अस्पताल भर्ना हुनमा ८० प्रतिशतसम्म कमी ल्याउन सक्छ ।

संक्रमणको मौसम सुरु हुनुभन्दा अगाडि नै इन्फ्लुएन्जाको खोप लगाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ । हरेक वर्ष इन्फ्लुएन्जाको स्ट्र्रेन परिवर्तित हुने गरेको छ । खोपले गर्ने प्रतिरक्षा समयसँगै कम हुँदै जाने भएकाले बर्सेनि लिनुपर्ने विशेषज्ञको भनाइ छ । डब्लूएचओका अनुसार इन्फ्लुएन्जाविरुद्घ ६ दशकभन्दा बढी समयदेखि उपयोग हुँदै आएको सुरक्षित र प्रभावकारी खोप उपलब्ध छ । इन्फ्लुएन्जाको जटिलता उच्च भएका व्यक्तिमा खोप लगाउनु जरुरी हुन्छ । उच्च जोखिम भएकाको सम्पर्कमा रहने र हेरचाह गर्नेहरूमा पनि खोप आवश्यक छ ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७९ ०९:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×