दुई तिहाइ पुनर्निर्माण हुनै बाँकी

पुनर्निर्माण प्राधिकरणमा ज्ञवाली
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — भूकम्प गएको तीन वर्षको अवधिमा पाँचौंपटक पुनर्निर्माण प्राधिकरणको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) सरकारले नियुक्त गरेको छ ।

पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारले अयोग्य भनेर बर्खास्त गरेका पूर्वसीईओ सुशील ज्ञवालीलाई मंगलबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले पुन नियुक्त गरेको हो । ‘मैले नियुक्तिको पत्र बुझिसकें,’ ज्ञवालीले भने, ‘बिहीबारबाटै काम सुरु गर्नेछु ।’ सरकार परिवर्तनलगत्तै प्राधिकरणको नेतृत्व परिवर्त हुने गरे पनि पुनर्निर्माणको काम भने बल्ल एक तिहाइ सम्पन्न भएको छ ।

निजी आवास, सरकारी तथा सार्वजनिक पुनर्निर्माणको दुई तिहाइ काम भने अझै बाँकी छ । खर्च प्रगतिको हिसाबले बल्ल २० प्रतिशत बजेट सकिएको छ । ८ लाख भूकम्पपीडितहरूमध्ये हालसम्म २ लाख ६८ हजार पीडितको मात्रै घर पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ । बाँकी ५ लाख ३० हजारभन्दा बढी भूकम्पपीडित घर पुनर्निर्माण नभएर टहरा तथा अन्य वैकल्पिक व्यवस्था गरेर बसिरहेका छन् । प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार सार्वजनिक पुनर्निर्माणमा पनि एक तिहाइभन्दा बढी प्रगति हुन सकेको छैन ।

अवधिअनुसार पनि पुनर्निर्माण प्रगति कमजोर छ । ‘भूकम्पबाट प्रभावित संरचनाको पुनर्निर्माणसम्बन्धी ऐन २०७२’ ले पुनर्निर्माणको अवधि पाँच वर्ष तोकेको छ । यो ऐन लागू भएको २ वर्ष सात महिना बितिसक्यो । ५० प्रतिशतभन्दा बढी समय व्यतित हुँदा अझै दुई तिहाइ पुनर्निर्माणको काम बाँकी हुनु प्राधिकरणको नेतृत्वका लागि प्रमुख राजनीतिक दलहरूबीचको खिचातानी प्रमुख कारण हो ।

भूकम्पलगत्तै राजनीतिक किचलोका कारण प्राधिकरण गठन हुनमा ढिलाइ भयो । पुनर्निर्माणसँग सम्बन्धित अध्यादेश जारी गरी तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइराला नेतृत्वको सरकारले सीईओमा गोविन्द पोखरेललाई नियुक्त गर्‍यो । अध्यादेश व्यवस्थापिका संसद्बाट अनुमोदन गराउन नसकेर प्राधिकरण खारेजीमा पर्‍यो । प्राधिकरणका लागि अर्को ऐन जारी गर्न राजनीतिक दलहरूबीच पुन: विवाद देखियो ।

झन्डै नौ महिनापछि ऐन जारी गरी केपी ओली नेतृत्वको अघिल्लोपटकको सरकारले ज्ञवालीलाई नियुक्त गरेको थियो । कनिष्ठ भन्दै कर्मचारीतन्त्रबाट ज्ञवालीलाई असहयोग भयो । ओली सरकारपछि गठन भएको कांग्रेससहितको तत्कालीन माओवादी नेतृत्वको सरकारले ज्ञवालीलाई हटाउने खेल सुरु गर्‍यो ।

केही महिनाको रस्साकसीपछि ज्ञवालीलाई बर्खास्त गरी सीईओमा पुन पोखरेललाई नियुक्त गर्‍यो । पोखरेल पनि प्राधिकरणको नेतृत्व छाडी प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेस पार्टीबाट प्यूठानमा उम्मेदवार हुन पुगे । रिक्त पदमा पूर्वसचिव युवराज भुसाल नियुक्त भए । कांग्रेस कोटाबाट नियुक्त भएका भुसाललाई ओली सरकारले बर्खास्त गरिदियो ।

प्राधिकरणमा नियुक्ति र बर्खास्तीको शृंखला जारी रहे पनि पुनर्निर्माणको काम निराशाजनक छ । निजी र सार्वजनिक भवन सबै गरेर ८ लाख २० हजार ९ सय ६३ भवनहरूको पुनर्निर्माण गर्नुपर्नेछ । यसमध्ये हालसम्म २ लाख ७४ हजार ३ सय ५० भवनहरूको मात्रै पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ । जुन एक तिहाइ मात्रै हो । खर्चको हिसाबले २० प्रतिशतमा सीमित छ ।

पुनर्निर्माणमा ९ खर्ब ३८ अर्ब रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ । तीन वर्षमा उक्त बजेटको २० प्रतिशत अर्थात् १ खर्ब ८६ अर्ब ५५ करोड ४० लाख ९९ हजार ४ सय रुपैयाँ मात्रै खर्च भएको छ । पुनर्निर्माणमा राजनीतिकरण, वर्षैपिच्छे प्राधिकरणको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) परिवर्तन, सरोकारवाला निकायहरूबीचमा समन्वय अभाव र समग्र सरकारी निकायकको कमजोर खर्च क्षमताका कारण पुनर्निर्माणमा उल्लेख्य खर्च हुन नसकेको सरकारी अधिकारीहरू बताउँछन् ।

नवनियुक्त सीईओ ज्ञवालीले तोकिएकै समयमा पुनर्निर्माण सम्पन्न गर्ने काम सुरु गर्ने बताए । अघिल्लो पटक बर्खास्तीमा परेर सर्वोच्च अदालतमा उनले दायर गरेको मुद्दा फिर्ता लिने घोषणा पनि गरेका छन् । ‘केही दिनभित्रैमै मैले पहिलो सर्वोच्चमा दायर गरेको मुद्दा फिर्ता लिनेछु,’ उनले भने ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७५ ०७:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेप्से र कारोबार रकम बढे

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — अघिल्ला दुई दिन बढेको नेप्से बुधबार पनि करिब २९ अंकले बढयो । कारोबारमा आएका सबै उपसमूहको परिसूचक बढेपछि समग्र नेप्से उच्च अंकले बढेको हो ।

गत आइतबार करिब १७ अंकको गिरावटसहित नेप्से १ हजार १ सय ६३.९४ विन्दुमा झरेको थियो । यो करिब साढे दुई वर्षयताकै न्यून हो ।

०७२ पुस २३ गते नेप्से १ हजार १ सय ६४.१४ विन्दुमा थियो । त्यसपछि बढ्न थालेको नेप्से ०७३ साउन १२ गते हालसम्मकै उच्च विन्दु १ हजार ८ सय ८१.४५ मा पुग्यो । त्यसअघिको नेप्सेको उच्च विन्दु १ हजार १ सय ७५ अंक थियो । ०७३ साउन १३ गतेदेखि नै घट्न थालेको नेप्से आइतबारसम्म १ हजार १ सय ६४ मा आर्लेको थियो । यद्यपि सोमबारदेखि नेप्से परिसूचक बढ्न थालेको छ ।

हाल वाणिज्य बैंकहरूले धमाधम गत आर्थिक वर्षको अपरिष्कृत वित्तीय विवरण प्रकाशित गरिरहेका छन् । सोही क्रममा आइतबार केही ‘ब्लु चिप’ कम्पनीहरूका वित्तीय विवरण सार्वजनिक भएका छन् । ती कम्पनीका वित्तीय विवरणहरू अपेक्षा गरिएभन्दा धेरै राम्रा आएका छन् । यही कारण बुधबार नेप्से परिसूचक उच्च अंकले बढेको ब्रोकर बताउँछन् । ‘केही कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था विश्लेषण गर्दा अपेक्षाभन्दा धेरै प्रतिफल आउने देखियो,’ एक ब्रोकरले भने, ‘मुद्दती निक्षेपको भन्दा बढी प्रतिफल सेयरबाट आउने भएपछि लगानीकर्ता आकर्षित भएका हुन् ।’ नेप्से परिसूचक निकै तल ओर्लेको, बैंकहरूको ब्याजदर घट्ने क्रममा रहेको, कम्पनीहरूबाट राम्रो प्रतिफलको सम्भावना देखिएको लगायत कारण नै बजार वृद्धिको आधार भएको जानकारहरू बताउँछन् ।

अघिल्ला दिनहरूको तुलनामा बुधबार कारोबार रकममा पनि उल्लेख्य सुधार भएको छ । करिब ६ हजार कारोबारबाट १ सय ६५ कम्पनीका १० लाख ६८ हजार ५ सय ५७ कित्ता सेयर किनबेच भए । ती किनबेचबाट ३६ करोड ४१ लख रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ । अघिल्लो दिनको तुलनामा कारोबार रकम बढी हो । परिसूचक बढेपछि सेयर बजारको आकार (कुल बजार पुँजीकरण) १४ खर्ब ३९ अर्ब रुपैयाँ कायम भएको छ ।

‘क’ वर्गका कम्पनीको कारोबार मापक सेन्सेटिभ परिसूचक २.३६ प्रतिशतले बढयो । व्यापारमा रहेका सबै कम्पनीहरूको कारोबार मापक फ्लोट परिसूचक २.५२ प्रतिशतले उकालो लाग्यो । कारोबारमा आएकामध्ये १ सय ३७ कम्पनीको सेयर मूल्य बढयो, ११ कम्पनीको घटयो र बाँकी १७ कम्पनीको सेयर मूल्य स्थिर छ ।

उक्त दिन बिमा समूहको परिसूचक सबैभन्दा धेरै अंकले बढयो । जसमध्ये निर्जीवन बिमा समूहको परिसूचक ३.५६ र जीवन बिमाको २.२८ प्रतिशतले बढे । त्यस्तै विकास बैंक समूहको परिसूचक २.५७, जलविद्युतको २.४७, बैंकिङको २.४६, लघुवित्तको २.३४ र ‘अन्य’ समूहको २.०८ प्रतिशतले बढे । यसैगरी उत्पादन तथा प्रशोधन समूहको परिसूचक १.८६, होटलको १.५८ र वित्त कम्पनीको १.५१ प्रतिशतले बढेको नेप्सेले जनाएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७५ ०७:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्