कृष्ण खनाल

संविधानका चार वर्ष

संविधानसभाबाट निर्मित वर्तमान संविधानले चार वर्ष पूरा गरेको छ । संविधान जारी भएको दिन असोज ३ लाई सरकारले राष्ट्रिय दिवसका रूपमा धुमधामसँग मनाउने घोषणा गरेको छ । निश्चय पनि संविधान राष्ट्रिय महत्त्वको दस्तावेज हो । यसैका आधारमा मुलुकको राजनीति, शासन–प्रशासन सञ्चालन भएको हुन्छ, हुनुपर्छ भन्ने मान्यता छ ।

प्रधानमन्त्रीको स्वास्थ्य र मुलुकको दशा

यतिखेर प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीे सिंगापुरमा मिर्गौलाको उपचार गराइरहेका छन् । एसियामा उपलब्ध उच्चस्तरीय उपचार हो त्यो । अस्पतालको शय्याबाटै उनले दूरउपस्थिति (टेलिप्रेजेन्स) मा मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षतासमेत गरे । यो नेपालको राजनीतिक–प्रशासनमा नयाँ रेकर्ड हो तर प्रश्न उठेको छ, यो प्रविधि प्रयोगको रहर मात्र हो वा त्यस्तो बैठक अत्यावश्यक थियो । बिनाप्रयोजनको प्रविधि उपयोग भनेको केटाकेटीको रहर हो ।

गणेशमान गाथा

नेपालको क्रान्ति इतिहासमा गणेशमान सिंहको नामअगाडि कुनै परिचयजन्य विशेषण आवश्यक छैन  । नामै पर्याप्त छ उनलाई चिन्न  ।

राजनीतिको बजार हल्ला

संगतिपूर्ण बाटो लिन र व्यवहार देखाउन नसक्दा अहिले नेपाली राजनीति बजार हल्लाबाट विषाक्त भइरहेको छ । गएको एक साता मैले टीभी च्यानल, एफएम रोडियो, अनलाइन, छापालगायत आधा दर्जनभन्दा बढी सञ्चार माध्यममा यिनै हल्ला केन्द्रित कुराकानी गरेँ ।

यात्रा : जोखिम उठाएर अमरनाथ

गत असारको अन्तिम र साउनका पहिलो साता गरी मेरो १८ दिन भारतको जम्मु–कश्मीर राज्यमा पर्ने अमरनाथ र वैष्णोदेवी यात्रामा बित्यो  । मुस्लिम समुदायको बाहुल्य भएको कश्मीर खण्डमा पर्ने अमरनाथ गृष्मकालीन राजधानी श्रीनगरबाट करिब १ सय ४१ किलोमिटर उत्तर–पूर्वमा अवस्थित छ ।

कृष्ण खनालका लेखहरु :

द्वन्द्वमा मेलमिलाप आयोग

गत साता केही अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकारवादी संस्थाले नेपालमा सत्य निरूपण तथा मेलमिलाप आयोग असफल भएको र मानव अधिकार उल्लंघन अपराधमा न्याय दिलाउन नसकेको भनी चासो व्यक्त गरे । यद्यपि यो पहिलो भने होइन । सोही सन्दर्भमा सत्तारूढ नेकपाका अर्का अध्यक्ष एवं तत्कालीन द्वन्द्व पक्षका एक शीर्ष नेता पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले ‘म हेग जान तयार छु, त्यहाँ लगिए म झन् हिरो हुनेछु’ भनेर प्रतिक्रिया दिए ।

के इन्टरनेटले लोकतन्त्र खाँदै छ ?

व्यक्ति र विचारलाई विश्वव्यापी रूपमा अत्यन्त छिटो र प्रत्यक्ष जोड्ने सूचना प्रविधि इन्टरनेट कसरी लोकतन्त्रविरुद्ध होला, हत्तपत्त कल्पना पनि गर्न सकिन्न । यो अत्यन्त खुला माध्यम हो ।

बाटो बिराएको राजनीति

सरकारले प्रतिबन्धित घोषणा गरेको विप्लववादी नेकपाले गत साता गरेको ‘नेपाल बन्द’ विगतको तुलनामा प्रभावकारी देखियो । ठाउँठाउँमा ‘अज्ञात समूह’ले बम राखेको हल्ला वा ‘बेवारिसे’ वस्तु सुरक्षाकर्मीले निष्क्रिय बनाएको समाचार बने । गत फागुनदेखि बन्दको शृङ्खला बढेको छ । यसले विद्यालयबाहेक अन्यत्र खासै प्रभाव पारेको थिएन ।

विधेयक विवादले निम्त्याउँदो संकट

संसद्को अधिवेशन चलिरहेको छ । त्यहाँ वार्षिक २०७६/७७ को बजेटलगायत नयाँ र भइरहेका कानुनमा संशोधनका लागि दर्जनौं विधेयक विचाराधीन छन् । विधेयकमा आधारित भएर कानुन बनाउनु संसदीय कारोबारको नियमित प्रक्रिया हो । त्यसका पक्ष–विपक्षमा संसद्भित्र र बाहिर मतमतान्तर हुनु स्वाभाविक हो तर यतिखेर सरकारले प्रस्तुत गरेका प्रायः विधेयक विवादमा तानिएका छन् ।

जहाँबाट सुरु भयो गणतन्त्र

सिंहदरबार होस् वा नारायणहिटी कुनै पनि दरबार मलाई सहज लाग्दैन । अगोचर लाग्छ, रहस्यमयी लाग्छ । अग्लाअग्ला पर्खाल र सुरक्षाकर्मीले घेरिएका त्यस्ता ठूला घरहरू मलाई सानैदेखि बिरानो लाग्थ्यो, डराउँथे पनि । शासक–शासित, धनी–गरिबको वर्गीय मनोविज्ञान नजानिँदो पाराले मभित्र विकसित भैरहेको हुनुपर्छ । राजनीतिक चेतनाले छुन थालेपछि मेरा लागि नारायणहिटी दरबार निरंकुश राजतन्त्रको विम्ब बन्यो, सिंहदरबार त्यसैको विस्तारित रूप थियो ।