कटक मल्ल

कटक मल्लका लेखहरु :

लोकतन्त्रको एक विकृत बडापत्र

थेन्स डेमोक्रेसी फोरममा २८ सेप्टेम्बर २०२२ मा आयोजित ‘अरिस्टोटल–कन्फुसियस संवाद’ मा हार्वर्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक जेफ्री साक्सले बोलेको एउटा छोटो वाक्य पश्चिमी लोकतन्त्रका लागि बौद्धिक झट्का बनेको छ ।

आत्मकथामा इमान

संस्मरण र कथाबीचको रेखा पार गर्ने साहित्यकारका रूपमा परिचित अनि लैंगिक, भाषिक र वर्गीय असमानता विषयकेन्द्रित फ्रान्सेली लेखक एनी एर्नाक्सले साहित्यमा २०२२ को नोबेल पुरस्कार पाएकी छन् । संस्मरण र कथाको एर्नाक्स–दृष्टिबाट हेर्दा जीवनी (बायोग्राफी) र आत्मकथा (अटोबायोग्राफी) बीचको स्पष्ट रेखा धमिलो हुन सक्छ । तर, एर्नाक्सजस्ता समानुभूति भएका साहित्यकारका लागि सीमान्तकृतहरू कविता, कथा र उपन्यासका विषय अवश्य हुन्छन् । किनकि शक्तिशालीलाई झैं सीमान्तकृतलाई आत्मकथा लेख्ने सुविधा हुँदैन ।

मानवतावादी केसी र स्विडेनको स्वास्थ्य सेवा

मानवतावाद भनेको विचारधारा होइन, आफूलाई अरूमा देख्न सक्ने दृष्टिकोण र क्षमता हो । यो लेख लेख्दै गर्दा मानवतावादी चिकित्सक गोविन्द केसी नेपालमा सबैका लागि सुलभ चिकित्सा उपचार हुनुपर्छ भन्ने मागसहित २० औं पटक अनशन बसिरहेका छन् । चिकित्सक केसी अरूको स्वास्थ्य सेवाका लागि लडिरहेका छन्, आफ्ना लागि होइन । त्यसैले उनी मानवतावादी हुन् । 

लोकतन्त्र भीडतन्त्रको अदृश्य मुकुन्डो भएकै हो ?

आज संसारले लोकतन्त्र र निरंकुशताबीच छनोटको सामना गरिरहेको छ ।’ अमेरिकी प्रतिनिधिसभाकी सभामुख न्यान्सी पेलोसीले विवादास्पद ताइवान भ्रमणमा गरेको भाषणको यो उद्धरण विश्वभरिका प्रायः सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित भएको थियो ।

स्टकहोम सम्मेलन, पर्यावरण र निजगढको दिगो विकास

संयोग भनौं वा नियमितता, स्विडेनमा संयुक्त राष्ट्रसंघको पहिलो र ऐतिहासिक ‘मानव पर्यावरण सम्बन्धी स्टकहोम सम्मेलन–१९७२’ को ५०+ वार्षिकोत्सव मनाइँदै गर्दा नेपालको सर्वोच्च अदालतले बाराको निजगढमा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बनाउनेबारे सरकारका सबै निर्णय बदर गरिदियो ।

स्विडेनी तटस्थताको अन्त्य र नेपालको असंलग्नता

२४ फेब्रुअरी २०२२ देखि युक्रेनमा जारी रुसी आक्रमण र सो उप्रान्तका द्रुत घटनाक्रमपछि स्विडेनको संसद्ले १६ मे २०२२ मा उत्तर एटलान्टिक सन्धि संगठन (नेटो) मा सामेल हुने अभूतपूर्व निर्णय गर्‍यो । फिनल्यान्डको निर्णय (१२ मे २०२२) ले स्विडेनलाई प्रभावित गरेको पनि भनिन्छ ।

दलित मुद्दामा दक्षिण एसियाली द्विविधा

दलितहरूउपर निरन्तर रहेको अन्याय मानवताविरुद्धको अपराध हो । यस्तो गम्भीर ऐतिहासिक अपराधलाई आजसम्म आधिकारिक रूपमा स्वीकार गरिएको छैन, उदाहरणका लागि नेपाल र भारतका संविधानहरू पढ्नुहोस् । भीमराव अम्बेडकरद्वारा लेखिएको, धेरै प्रशंसा गरिएको र संविधानसभाबाट पारित गरिएको भारतीय संविधानमा ऐतिहासिक अन्यायबारे एक शब्द पनि बोलिएको छैन ।

जात–जाति र बौद्धिक विभ्रम

पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले कान्तिपुर दैनिक (२०७८ पुस २५) मा प्रकाशित ‘सार्वजनिक बौद्धिक र लोकप्रियतावादी बौद्धिक’ शीर्षक मेरो लेखमाथि गरेको प्रतिक्रियासहितको ट्वीटले मलाई यो लेखका लागि अभिप्रेरित गरेको हो । 

नेपाल-भारत-चीन सिमानाको मूल्य र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वको महत्त्व

आन्तरिक प्रशासन र बाह्य सम्बन्ध व्यवस्थित गर्नका लागि मुलुकहरूबीच राजनीतिक सीमारेखा कोरिएका हुन्छन् । त्यस्ता सीमाहरू सम्बन्धित मुलुकहरूले अनुमोदन गरेका हुन्छन् । सीमारेखाहरू स्वीकार नगरिएको अवस्थामा मुलुकहरूबीच सीमा विवाद उत्पन्न हुन्छ ।

बीआरआई–एमसीसी र नेपालको असंलग्न सुरक्षा प्रस्ताव

असंलग्न परराष्ट्र नीतिबारे समयानुकूल छलफल हुनुको सट्टा नेपालको सार्वजनिक छलफल अमेरिकाको मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) कम्प्याक्टमा केन्द्रित छ । एमसीसी नेपालको राजनीतिक, आर्थिक, रणनीतिक र कानुनी मुद्दा बनेको छ । भारत असंलग्नताबाट बहुराष्ट्रिय संलग्नताको विदेशनीतितिर उन्मुख भएको छ । यो भारतको रोजाइ हुन सक्छ ।