भास्कर गौतम

भास्कर गौतमका लेखहरु :

व्यवहारवादी राजनीतिका अप्ठेराहरू

दु:ख, आक्रोश, स्तब्धता र अनिश्चित जीवन नेपाली लोकतन्त्रको आधारभूत परिचय बनिसकेको छ । पछिल्लो साता प्रेमप्रसाद आचार्यले आँटेको आत्मदाहले आमवृत्तमा आक्रोश र स्तब्धता जगायो । जनयुद्धमा लागेका कमान्डर तिलकबहादुर कार्कीको कफिनले दुःख र अनिश्चित जीवन थप निश्चित देखायो ।

बालेनजी, न्यायतर्फ ढल्कनोस्

प्रिय बालेनजी,संयोग भनौं, तपाईंले लगत्तै पढ्नुहुने आशासाथ मकर संक्रान्तिको दिन यो पत्र लेख्दै छु । थारूले माघी, मगरले माध्या सकराती, नेवारले घ्य चाकु सं ल्हू, किरातले येले संवत्; अझ पर पूर्वतिर अखोमियाले माही, दक्षिणतिर बिहारी र झारखण्डीले माघी पर्व, पश्चिमतिर पन्जाबीले संक्रान्त, पश्चिमोत्तर जम्मुतिर उत्तराय(ण) र हिमाचलतिर मघा रा साझ आदि अनेकौं नाममा यो पर्व मनाइन्छ ।

नयाँ राष्ट्रिय मेलमिलाप

नेपाली राजनीतिमा राष्ट्रिय मेलमिलाप विशिष्ट अवधारणा हो । यस पदावलीको जन्म बीपी कोइरालाबाट खास ऐतिहासिक समयमा भएको थियो । २०३६ सालको ऐतिहासिक जनमतसंग्रह अघि र पछि नेपाली कांग्रेसको राजनीतिलाई नयाँ जीवन दिन बीपीले यस पदावलीको व्यापक प्रयोग गरे ।

राजनीतिको काल्पनिकीमा सामान्यजन

हिले सामान्यजनलाई समृद्ध नेपालको सपनाबाट लुप्त बनाइएको छ । त्यसैले नेपाललाई कसरी समृद्ध बनाउने भन्ने चिन्तन र सार्वजनिक विमर्शमा समृद्धिको बहस मेरुदण्डविहीन बनेको छ । स्थानीय, प्रादेशिक एवं संघीय तहका अनेकौं योजना र अभ्यासहरू यसका ज्वलन्त उदाहरण हुन् । सामान्यजन राजनीतिक काल्पनिकीमा नरहेका केवल दुई दृष्टान्त हेरौं । 

गरिबीका पक्षमा लोकतन्त्र

अहिले देशमा नयाँ सरकार गठनसँगै काठमाडौं महानगरपालिका, वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समिति, उपत्यका विकास प्राधिकरण आदि शासकीय संरचनाले अँगालेका नीति र हिंसाको परिचर्चा सर्वत्र छ । भनिन्छ, मतदानका आधारमा बन्ने सरकारले शान्तिपूर्ण लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ ।

मतदानपछिको लोकतान्त्रिक कार्यभार

निर्वाचन सम्पन्न भएसँगै संघीय गणतन्त्रले महत्त्वपूर्ण पानीढलो छिचोलेको छ । निर्वाचनको अभ्यासले संघीय शासकीय संरचना थप सबल हुनेछ । तर अहिलेको यक्षप्रश्न कसको सरकार बन्ला भन्ने मात्र होइन, निर्वाचनसँगै केही सबल बनेको संरचना आम मानिसको हितमा रूपान्तरण गर्न अब के गर्ने भन्ने हो । 

प्रतिनिधित्वको स्थलरूप

करिब एक वर्षअघि संविधान गतिशील र जीवन्त बनाउन सुकुम्बासीहरू विशिष्ट आवाजसहित काठमाडौंका सडकमा ओर्लिए— ‘नो लालपुर्जा नो भोट ।’ सरकारले सुकुम्बासीहरूलाई लालपुर्जा नदिए भोट नदिने उनीहरूले उद्घोष गरे । सुकुम्बासीको बसोबास बाक्लो रहेका धेरै क्षेत्रका दलीय प्रतिनिधिहरू नराम्ररी झस्किए ।

संकटका प्रतीक्षार्थीहरू

नेपालमा तीन प्रकारका राजनीतिक समूह सदैव संकटको खोजीमा हुन्छन् । संकट खोजिरहेका यी समूहहरू एक वा अर्को तवरमा संकट सृजना गर्नसमेत लाग्छन् । कुनै किसिमले राजनीतिक संकट उत्पन्न भए त्यसलाई औधी रुचाउँछन् । एकाएक उत्साहित हुन्छन् । प्रत्येक संकटोन्मुख क्षणमा निश्चित घटनालाई आफ्नो परिकल्पनाको मिथकमा ढाल्ने चेष्टा गर्छन् ।

सामाजिक दायित्वबोधका आयामहरू

समसामयिक नेपालमा सबै वैचारिकीका मानिसले स्विकार्ने सर्वमान्य वास्तविकतामध्ये यो प्रमुख होला- नेताहरूमा दायित्वबोध भएन, उनीहरू गैरजिम्मेवार भएकाले देशले न्यायमूलक थिति समातेन । राजनीतिमा दायित्वबोध नरहँदा न्यायिक दिशाबोध पनि रहेन । यस्तो खोक्रोपन र नेताहरूमा हावी पाखण्डपनले सबै क्षेत्र गिजोलिए ।