चिसोले सेक्यो भूकम्पपीडितलाई

सिमभन्ज्याङको काखमा रहेको उक्त बस्तीका ५१ घरधुरीमध्ये ५ घरले मात्रै घर बनाउन पहिलो किस्ता लिएका छन् ।
प्रताप विष्ट

हेटौंडा — जाडो महिना लागेपछि छानाबाट तपतप चुहिएको शीतले ओढ्ने र ओछ्यान भिज्ने गरेको छ । जस्तापाताको चेपबाट छिरेको सिरेटोले मुटु नै कमाउने गरेको छ ।

मकवानपुरको भीमफेदी गाउँपालिका–९ गोलमोडका भूकम्पपीडितका टहरा । ४३ महिनादेखि टहरामा बस्दै आएका उनीहरूलाई अहिले चिसोले सताउन थालेको छ । तस्बिर : प्रताप/कान्तिपुर

४३ महिनादेखि यस्तै पीडा भोग्दै आएकी छन् भीमफेदी गाउँपालिका ९ की भूकम्पपीडित मनमाया तामाङ । कात्तिक/मंसिर सुरु भएपछि यस्तै पीडा भोग्दै आएकी छन् ४० वर्षीया मनमायाले ।

कात्तिकदेखि बिहान उठ्दा उनको सिरक (कम्बल) शीतले लपक्क भिजेको हुन्छ । ‘जस्तापाता लगाएको छानाबाट शीत ओछ्यानमा तपतप चुहिने गर्छ । चारैतिर बारेको जस्तापाताको चेपबाट छिरेको चिसो सिरेटोले मुटु नै कमाउने गरेको छ,’ उनले भनिन् ।

सिमभन्ज्याङको कठ्यांग्रिँदो जाडो भए पनि बिहान उठ्नेबित्तिकै करिब २ घण्टा हिँडेर भूकम्पले चिरा पारेको बारीमा कोदालो चलाउन पुग्नुपर्छ । नत्र हात मुख जोर्न उनलाई गाह्रो पर्छ । मनमायाकै जस्तै नियति भोगिरहेका छन, भूकम्पपीडित ५१ घर परिवारले । भीमफेदी गाउँपालिका–९ मा रहेको गोलमोडको अस्थायी टहरामा ४३ महिनादेखि बस्दै आएका भूकम्पपीडितहरूले कष्टकर जिन्दगी भोगिरहेका छन् ।

२०७२ वैशाख १२ गते गएको भूकम्प र त्यसपछिका परकम्पले भीमफेदी गाउँपालिका–९ बतासे र दुम्सीडाँडाका अधिकांश घरहरूमात्र भत्केनन्, जमिन नै चिराचिरा बनायो । दुम्सीडाँडास्थित त्रिभुवन राजपथको सडक पनि चिरा पर्‍यो । दुम्सीडाँडा, बतासे र मान्द्रेमा बस्न अयोग्य भएको बस्ती स्थानान्तरण समितिले जानकारी दिएको थियो । त्यसपछि झिरघारी सामुदायिक वनको गोलमोडमा सरकारले अस्थायी पाल टाँगेर भूकम्पपीडितलाई स्थानान्तरण गर्‍यो ।

पछिल्लो समयमा सरकार र संघ–संस्थाहरूले जस्तापाता उपलब्ध गराएपछि भूकम्पपीडितहरू शीत र सिरेटोसँग जुध्दै टहरामा बसिरहेका छन् । २ हजार मिटरभन्दा उचाइमा रहेको बस्तीमा पुस–माघमा हिउँ पर्ने गर्छ । यहाँ बाहै्र महिना चिसो हुन्छ । बस्तीका भूकम्पपीडितहरू आफ्नो पुरानो थातथलो बतासे, मान्द्रे रदुम्सीडाँडामा दिउँसो खेती गर्न जान्छन्  भने बेलुका टहरामा बस्न फर्कन्छन् ।

सिमभन्ज्याङको काखमा रहेको उक्त बस्तीका ५१ घरधुरी मध्ये ५ घरले मात्रै घर वनाउन पहिलो किस्ता लिएका छन । बाँकी भूकम्पपीडितहरूले अनुुदान रकम लिएका छैनन् । अधिकांश स्थानान्तरण गर्नु पर्ने भूकम्पपीडित भएकाले पहिलो किस्तासमेत पाउन नसकेको गोलमोड बस्ती विपद् व्यवस्थापन समितिका संयोजक सीताराम मोक्तानले बताए ।

सरकारले स्थानान्तरण गर्ने ठाउँ उपलब्ध नगराएकाले स्थायी रूपमा आफ्नै जग्गामा घर बनाउन नपाएकोमा भूकम्पपीडितहरूले पीडा व्यक्त गरेका छन । गोलमोडमा स्थायी घर बनाउन सामुदायिक वनले नदिने र अस्थायी बस्न नसक्ने अवस्था भएको मोक्तानले भने ।

सीसीडीएनलगायत विभिन्न संस्थाले घरधुरीमा खाने पानी, सोलार र शौचालयको व्यवस्था गरिदिएको छ । भूकम्प गएको ४३ महिना बितिसक्दा मकवानपुरका भूकम्पपीडितहरूमध्ये करिब ३३ प्रतिशतले मात्र निजी आवासीय भवन निर्माण गरेका छन् ।

अनुदान सम्झौता भएकाहरूमध्ये ५३ प्रतिशतले निजी आवास भवन बनाइरहेका छन् । हालसम्म मकवानपुरमा ११ हजार ४१ अर्थात् ३३ प्रतिशत लाभग्राहीले घर निर्माण गरिसकेको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाई (भवन) मकवानपुरका इन्जिनियर रविन पाठकले बताए । उनका अनुसार मकवानपुरमा कुल लाभग्राही संख्या ३३ हजार ९ सय ७४ मध्ये २६ हजार ९ सय ३९ जना अर्थात् ७६ दशमलव ११ प्रतिशत लाभग्राहीले अनुदान सम्झौता गरेका छन् ।

७ हजार ९ सय ८ लाभग्राहीहरूसँग अहिलेसम्म सम्झौता हुन सकेको छैन । अनुदान सम्झौता भएकामध्ये २५ हजार १ सय ७९ अर्थात् ७४ दशमलव ११ प्रतिशत लाभग्राहीले प्रथम किस्ताको रकम बुझेर लगेको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाई (भवन)का इन्जिनियर पाठकले बताए । १७ हजार ९ सय ९२ अर्थात ५३ प्रतिशत लाभग्राहीले दोस्रो किस्ता लगेर घर युद्धस्तरमा घर बनाइरहेका छन् ।

तेस्रो किस्ता ११ हजार ४१ लाभग्राहीले बुझेर लगेका छन् । जिल्लामा ७ हजार ९ सय ८ लाभग्राहीसँग लालपुर्जाविहीन, सुकुम्बासी छन्, जसका कारण राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणसँग आवास पुनर्निर्माणका लागि सम्झौता हुन सकेको छैन ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७५ ०७:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वाल्मीकि आश्रममा भारतीयको चाप

चितवनबाट बाटो नभएपछि नवलपरासी (दाउन्ने सुस्तापूर्व)मा पर्ने त्रिवेणीधाम हुँदै वाल्मीकि आश्रम जान सकिन्छ ।
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — भगवान् रामले त्यागेपछि सीता आएर बसेको वाल्मीकि आश्रममै ऋषि वाल्मीकिले संस्कृतमा रामायण लेखेको विश्वास गरिन्छ । यो ठाउँ भारतीय सिमानाको आडैमा चितवन निकुञ्जभित्र छ ।

भौगोलिक सिमाले चितवन जिल्लामा परे पनि भारतीय सिमा आडैमा रहेको बालमिकी आश्रम घुमेर फर्कदै भारतीय विद्यार्थीको समूह । तस्बिर : रमेशकुमार पौडेल–कान्तिपुर ।

भौगोलिक सिमानाले चितवनको माडी नगरपालिका–१ मा पर्ने यो आश्रममा चितवनबाट जान सकिँदैन । नेपालीभन्दा भारतीयलाई यो ठाउँ जान सजिलो छ । त्यसैले दर्शनगर्न आउनेमा भारतीयहरूप्रशस्तै देखिन्छन् ।

चितवनबाट बाटो नभएपछि नवलपरासी (दाउन्ने सुस्तापूर्व)मा पर्ने त्रिवेणीधाम गएपछि वाल्मीकि आश्रम जान सकिन्छ । त्रिवेणीबाट नारायणी नदीमा डुंगा चढेर आश्रम पुग्नुअघि चितवन निकुञ्जको जंगल आधा घण्टा हिँड्नुपर्छ । त्यसैले यो बाटो हिँड्न कमै इच्छुक हुन्छन् । त्रिवेणीको गण्डक बाँधको पुल तरेर गाडीमा आश्रमसम्म जान सकिन्छ । तर यसरी जाँदा सात किलो मिटर भारतीय भूमि पार गर्नुपर्छ ।

गण्डक पुल पार हुनेबित्तिकै भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी)लाई विवरण टिपाउनुपर्छ । त्यसपछि भारतीय जंगल पार गरेर आश्रम पुग्ने बेलामा पनि एसएसबीको पोस्ट छ । अहिले त्यहाँ पनि विवरण टिपाउनुपर्छ । आफ्नै देशको आश्रम पुग्न यति कठिन भएपछि नेपालीले त्यहाँ जान रुचि नदिएझैं देखिन्छ । तर भारतीय भूमि वाल्मीकि नगर हुँदै जान सकिने भएका कारण टाढा–टाढाकाभारतीय सहरबाट दर्शन गर्न आउँछन् ।

‘भारतीयहरू धेरै नै आउँछन् । शुक्रबार, शनिबार र आइतबार स्कुलबाट घुम्न आउनेहरूको भीडभाड लाग्छ । अरू पनि आउँछन् । नेपालीहरू माघे औंसी र रामनवमी जस्ता तिथि विशेषमा नआउने हैनन् तर सधैं आउनेमा भारतीयको भीडभाड हुन्छ,’ वाल्मीकि आश्रममा रहेको पुरानो मन्दिरका पुजारी रामशरण गिरीले भने । आइतबार आश्रम नजिकको भारतीय बजार वाल्मिकी नगरमा विहारका मुख्यमन्त्री र उपमुख्यमन्त्री आएका थिए ।

मुख्यमन्त्रीको सुरक्षाका लागि आएका प्रहरीहरू आश्रम घुम्न पुगेका थिए । पोसाकमै उनीहरू आश्रम क्षेत्रमा छपक्कै भएका थिए । भारतीय पत्रकार र राजनीतिकर्मीका टोली पनि आश्रम घुम्दै गरेको भेटिए । ‘यो ठाउँको नाम सुने पनि आउने अवसर जुरेको थिएन । मुख्यमन्त्री र उपमुख्यमन्त्री वाल्मीकि नगर आउने कार्यक्रममा सहभागी हुन आउँदा नजिकै रहेको यो आश्रम पनि घुमिया,’ भारत बेतियाका पवन वर्माले भने ।

भारतीय जनता पार्टी निकट किसान मोर्चाका बेतिया जिल्ला अध्यक्ष रहेका वर्मासँगै १३ जना नेता कार्यकर्ता आश्रम क्षेत्रमा रहेका रामायणकालीन मानिने पुराना वस्तुहरू हेर्न र फोटो खिचाउन व्यस्त थिए । नेता कार्यकर्ता विशेष अवसरमा आए पनि नियमित आउने विद्यार्थी टोलीको भीडभाड त्यस्तै थियो । दिनमा ६ वटासम्म विद्यार्थी टोली आउने पुजारीगिरीले बताए ।

विहार पश्चिम चम्पारण
भेडिहारीको राजकीय उत्कर्मित मध्य कन्या विद्यालयका ५२ विद्यार्थी आश्रममा घुम्दै थिए । कक्षा ८ की विद्यार्थी अनामिकाकुमारी राम र सीताका सन्तान लव–कुशले पढेको, घोडा बाँधेको जस्ता ठाउँ हेर्दै थिइन् ।

यस्ता कुरा उनले किताबमा पढेकी थिइन्, प्रत्यक्ष देख्दा दंग परिन् । विहार सरकारले नै विद्यार्थीलाई घुमाउने कार्यक्रममा सहयोग गर्दै आएको छ ।

‘विहार राज्य सरकारले विद्यार्थी घुमाउन स्कुलहरूलाई केही रकम दिन्छ । किताबमा पढेका कुरा प्रत्यक्ष हेर्न पाउँदा विद्यार्थी रमाउँछन् । उनीहरूको ज्ञान पनि बढ्छ । रामायणका कथाहरू विद्यार्थीले पढ्छन् । त्यसैले घुमाउन ल्याउँदा हामी आश्रम पनि डुलाउँछौं,’ शिक्षक मोहम्मद अस्लमले भने ।

शिक्षिका रुवी पिटरले सीताले प्रयोग गरेको सिलौटो लगायतका सामानहरू देख्न पाउँदा खुसी लागेको बताइन् ।

पर्यटकीय जिल्लाको पहिचान बनाएको चितवनबाट पुग्ने कुनै सुविधा छैन । नवलपरासीबाट जाँदा पनि सजिलो बाटो नभएका कारण नेपालीभन्दा भारतीयहरू दर्शन गर्न बढी आउने गरेका हुन् । ‘यहाँ के कति आउँछन्–जान्छन् कसैले हेक्का राखेको छैन । नेपालीलाई सुविस्ता हुने गरेर यहाँसम्म ल्याउने बारेमा सोच्ने पनि कोही भएनन् । महत्त्वपूर्ण धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्र नेपालीको नजरमा भने राम्रोसँग पर्न सकेन’ पुजारी गिरीले भने ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७५ ०७:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्