एक भारतीय पत्रकारको सम्झनामा २०४६ सालको जनआन्दोलन- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एक भारतीय पत्रकारको सम्झनामा २०४६ सालको जनआन्दोलन

‘नेपालको लोकतन्त्रिक आन्दोलनको कोसेढुंगा हो’
भारत भूषण

काठमाडौँ — म त्यसताका भारतीय अंग्रेजी दैनिक ‘द टाइम्स अफ इण्डिया’को विशेष संवाददाता थिएँ । एक दिन कार्यकारी सम्पादक दिलीप पद्गावँकरको फोन आयो । उनले ‘चन्द्रशेखर नेपाल जाँदै छन् र केही भारतीय पत्रकारहरुलाई पनि लैजान चाहन्छन् । तिमी जाने हो ?’ भनेर सोधे । 

त्यतिबेलासम्म मलाई नेपाल एउटा हिन्दु राष्ट्र हो र राजा छन् भन्ने मात्र थियो । छिमेकी भए पनि अरु थप जानकारी थिएन । बेलायत र अन्य मुलुक घुमेको भए पनि छिमेकी मुलुकहरु जान पाएको थिइनँ । त्यही भएर मैले ‘हुन्छ’ भनेँ । त्यसपछि नेपाल कस्तो होला भन्ने कौतूहलता जाग्न थाल्यो ।


चन्द्रशेखर नेपालमा प्रजातन्त्र पुनर्बहाली हुनुपर्छ भन्नेमा थिए । भारत सरकारको साथ नभए पनि उनले नेपालका राजनीतिक दलहरुलाई धेरै पहिलेदेखि सघाइरहेको कुरा मैले पछि थाहा पाएँ । चन्द्रशेखरजस्तो नेतासँग जान पाउनु आफैंमा एउटा अवसर पनि थियो । हाम्रो टोलीमा नेपाल बुझेका अन्य पत्रकार पनि थिए । तीमध्ये मोहन रामलाई सम्झन्छु । उनी ‘फार इस्टर्न इकोनोमिक रिभ्यु’का साउथ एसिया ब्यूरो प्रमुख थिए । उनले पनि मलाई नेपालका बारेमा बुझ्न धेरै सघाए ।


काठमाडौं करीब एक हप्ता बसें । त्यो त मेरो नेपाल र नेपालीसँगको सम्बन्धका हिसाबले सुरुआत मात्र रहेछ । २०४६ सालको गणेशमान सिंहको चाक्सीबारीस्थित घरमा भएको भेला अहिले पनि सम्झिन्छु । ५ माघ २०४६ (१८ जनवरी १९८९) को दिन उक्त भेलालाई चन्द्रशेखरले सम्बोधन गर्नु भएको थियो । त्यहाँ सुब्रमण्‍यम स्वामी, कमल मुरारकालगायतका भारतीय नेताहरु पनि थिए ।


कार्यकर्ताहरुले पुरै आँगन ढाकिएको थियो । उभिने ठाउँसमेत थिएन । सबैलाई भारतीय नेताहरुले के भन्छन् भन्ने चासो थियो । चन्द्रशेखरले राजासामु नेपालमा प्रजातन्त्र बहालीको विकल्प छैन भनेर भाषण गरे ।


त्यहाँ गणेशमान सिंह, मनमोहन अधिकारी पनि हुनुहुन्थ्यो । गणेशमान सिंहको घरमा भएको उक्त भेला नै नेपालको लोकतन्त्र बहालीका लागि कोसेढुंगा साबित भयो । त्यसले राजालाई प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना गर्न ठूलो दबाब पर्‍यो । र, आन्दोलनले पनि ठूला रुप लियो ।



दिल्ली फर्केपछि नेपाली कांग्रेसका केही युवा नेताहरुलाई चन्द्रशेखरले गोप्य रुपमा नरेन्द्र निकेतनमा बस्ने व्यवस्था मिलाएको कुरा मैले थाहा पाएँ । चक्र बाँस्तोला, किशोर नेपाल र हरि शर्मालाई त्यहीँ गएर भेट्न थालें । उनीहरुलाई नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको पक्षमा वातावरण निर्माण गर्न पठाइएको रहेछ । काठमाडौं गएको बेला उनीहरुसँग राम्रो सम्बन्ध बनेको थियो ।


आइतबारको दिन थियो । म बच्चाहरुलाई घुमाउन चिडियाखाना गएको थिएँ । त्यही बेला नेपालमा आन्दोलनकारीमाथि गोली चलेको र धेरै हताहत भएको खबर पाएँ । त्यो सुनेपछि अब नेपालमा प्रजातन्त्र आयो भन्नेमा म ढुक्क भएँ । किनभने, आन्दोलनकारीमाथि गोली चल्नु भनेको राजाले हार मान्नु थियो । त्यसपछि म बच्चाहरुलाई लिएर नरेन्द्र निकेतनतिर सोझिएँ । बाटोमा एक किलो काँक्रो र एक किलो पेडा लिएर गएको अझै पनि सम्झन्छु । खुशीको कुरा भएकाले साथीहरुलाई मिठाई खुवाउन चाहन्थे । तर, त्यहाँ पुग्दा चक्रजी पुरै तनावमा थिए ।


मैले चक्रजीलाई ‘बधाई छ मिठाई खानुस्’ भनेको मात्र थिएँ उनी झनक्क रिसाए । ‘भूषणजी के ठट्टा गरेको ?’ भने । मैले आन्दोलनकारीमाथि सेनाले गोली चलाउनु भनेको राजा हारेको हो भन्ने तर्क गरें । त्यसपछि म फेरि बच्चाहरुलाई लिएर चिडियाखानातिरै लागें ।


साँझ ‘टाइम्स अफ इण्डिया’ पुगें । आखिर नभन्दै राति अबेर राजाको घोषणा आयो । नेपालमा प्रजातन्त्रबहाली भयो । तत्कालै चक्रजीलाई फोन गरें । तुरुन्त अफिस आउनु भने । सबैजना ‘टाइम्स अफ इण्डिया’को अफिस आइपुगे । र, उनीहरु सबैको भनाई लियौं । त्यसपछि मैले पार्टी दिनुपर्छ भनें । त्यतिबेला निकै ढिलो भइसकेको थियो । प्रेस क्लबमा मात्रै रक्सी पाइन्थ्यो । र, त्यो पनि पहिले नै भन्नुपर्थ्यो । अफिसबाटै फोन गरेर हामी आउँदैछौं भन्यौं । प्रेस क्लबमा गएर केही समय बिताएपछि कनाटप्लेसको एउटा ढावामा गएर खाना खाएको अझै पनि सम्झना छ ।


नेपालको त्यो भ्रमणले मलाई नेपालका राजनीतिज्ञहरुसँग परिचित मात्र गराएन, धेरै मित्रहरु पनि कमाएँ । गणेशमान सिंह, कृष्णप्रसाद भट्टराई, मनमोहन अधिकारी, गिरिजाप्रसाद कोइरालासँग व्यक्तिगत सम्बन्ध बन्यो । त्यहीबेला मैले गणेशमान सिंहको अन्तर्वार्ता पनि लिएँ । उहाँ त साहसको प्रतीक हुनुहुन्थ्यो । साथै मनमोहन अधिकारीको राजनीतिक व्यक्तित्वबाट पनि पनि निकै प्रभावित भएको थिएँ । दुवैजना नेपालको राजनीतिको आदर्श हुनुहुन्थ्यो । त्यो भेला र काठमाडौंको यात्रा मेरा लागि जीवनकै अविस्मरणीय क्षण बन्यो ।


नेपाली कांग्रेसका युवा नेताहरुसँग त घनिष्ट सम्बन्ध नै स्थापित भयो । विशेषगरी चक्र बाँस्तोला, जयप्रकाश गुप्ता र हरि शर्मा । चक्रजीसँग त मेरा लागि ठूलो दाजुजस्तो सम्बन्ध थियो । पारिवारिक सम्बन्ध थियो । हरि शर्मा र किशोर नेपाल दुवैसँग अहिलेसम्म पनि उत्तिकै घनिष्ट सम्बन्ध छ । दुःखको कुरा चक्रजी अहिले हुनुहुन्न तर, काठमाडौं गएको बेला भाउजूलाई भेट्छु । उहाँहरुकै कारण मैले नेपालको राजनीति बुझ्न पाएँ । र, त्यसले मलाई भारतको राजनीतिलाई पनि नयाँ कोणबाट बुझ्न सघायो ।


गिरिजाप्रसाद कोइरालासँग पनि त्यत्तिकै राम्रो सम्बन्ध थियो । उहाँको निधन हुँदा म ‘मेल टुडे’को सम्पादक थिएँ । अफिसले मलाई छुट्टी दिने सम्भावना थिएन । तर, मैले आफूलाई रोक्न सकिनँ । उहाँलाई अन्तिम श्रद्धाञ्जली दिन भनेर नै काठमाडौं पुगेको थिएँ । त्यसैगरी कृष्णप्रसाद भट्टराई (किसुनजी) सँग पनि धेरैपटक भेट भएको छ ।


अहिले पछाडि फर्केर हेर्दा नेपालको ऐतिहासिक राजनीतिक परिवर्तनको साक्षी बन्न पाएकोमा खुशी लाग्छ । मेरो विचारमा नेपालले अहिलेसम्म जेजति राजनीतिक परिवर्तन हासिल गरेको छ त्यसको प्रस्थान विन्दु भनेको २०४६ सालकै आन्दोलन हो । र, त्यसको सुरुआत गणेशमान सिंहको घरबाटै भएको हो । अहिले नेपालमा गणतन्त्र छ । त्यसको पहिलो पाइला पनि त्यही घरबाट थालिएको थियो ।


त्यो आन्दोलनले अहिंसाको शक्ति देखाएको थियो । नेपालमा राजनीतिक परिवर्तनका लागि विमान अपहरणदेखि सशस्त्र विद्रोहसम्म भए । तर, जेजति राजनीतिक उपलब्धि हासिल भएको छ, त्यसको अन्तिम निकास शान्तिपूर्ण वार्ताबाटै सम्भव छ । त्यसकारण पनि गणेशमान सिंह र उहाँको त्यो घरको महत्व नेपालको राजनीतिक परिवर्तनका लागि सँधै नै रहिरहन्छ जस्तो लाग्छ । र, मलाई विश्वास छ नेपाली जनताले पनि त्यो घटना र उपलब्धिलाई सधैँ सम्झिरहनेछन् ।


(भारतका वरिष्ठ पत्रकार भूषणसँग कान्तिपुरका नयाँदिल्ली संवाददता सुरेशराज न्यौपानेले गरेको कुराकानीमा आधारित)

प्रकाशित : चैत्र २६, २०७६ १९:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गौशालाका गरिबको घरमा व्यापारीको राहत

स्थानीय तहले राहत वितरणमा ढिलाइ गरेपछि व्यापारीको सहयोग
सन्तोष सिंह

गौशाला, महोतरी — मरहा खोलामा गिट्टी कुटेर गुजारा चलाउने गौशाला–५ मुसहर टोलकी रामकली देवी सदाको दैनिक ज्याला तीन सातादेखि ठप्प छ। आम्दानी बन्द भएपछि छिमेकीसँग मागेर खाएकै दुई साता बित्यो।

जब बुधबार दिउँसो घरमै राहत सामग्री लिएर गौशाला उद्योग वाणिज्य संघको टोली आइपुग्यो, ५५ वर्षीया रामकलीको आँखा रसाए। फुसको भत्केको छाप्रोभित्र सुत्ने चटाइ, माटोको ओभानो चुल्हो र भाँडो देखाउँदै उनले भनिन्,‘ बिहान खाए साँझ भोकै, साँझ खाए बिहान भोकै बस्नुपरेको थियो। राहतले १० दिनसम्म गुजारा चल्ने भयो।'

राहतमा चामल, दाल, आलु, सोयाबिन, खानेतेल, नुन, साबुन पाएपछि संघका अध्यक्ष रामराजा प्रसाद साहलाई धन्यवाद दिँदै रामकलीले भनिन्, ‘चुल्होचौका बन्द थियो। ऐंचोपैंचो गरेर जेतेन पेट भर्दै थियौं।' निर्वाचनमा मत माग्न दिनहुँ आउने नेता विपतको बेला नआएको भन्दै स्थानीयले असन्तुष्टि पोखेका छन्।

तीन सातादेखिको लकडाउनका कारण मजदुर, गरिब, विपन्न परिवार समस्यामा छन्। नगरपालिका र गाउँपालिकाले राहत वितरण गर्न ढिलाइ गरेपछि गरिब दलितलाई खाने व्यवस्था मिलाएको संघका अध्यक्ष रामराजा प्रसाद साहले बताए।

'व्यापारीहरुबाट संकलन गरिएको खाद्यान्न बस्तीमा वितरण गरिएको छ,' अध्यक्ष साहले भने, ‘कोरोनाको जोखिम मध्यनजर गर्दे प्रहरीको सहयोगमा दैनिक उपभोग्य सामान उपलब्ध गराएका छौं।’

यता गौशाला नगरपालिकाका प्रवक्ता भोजबहादुर दर्लामीले नगरपालिकाको बैठकले राहत वितरणका लागि वडाहरुमा बजेट पठाइएको बताए। गरिब, विपन्न र लकडाउनले समस्यामा परेका परिवारलाई राहत उपलब्ध गराउने तयारी गरेको उनको भनाइ छ।

प्रदेश २ का ८ जिल्लाका १ सय ३६ स्थानीय तहमा गरिब तथा विपन्न परिवारलाई खाद्यान्न वितरण गर्न प्रदेश सरकारले एक साताअघि नै बजेट पठाएको थियो । तर, स्थानीय तहले राहत वितरणमा ढिलाइ गरेका छन्।

प्रकाशित : चैत्र २६, २०७६ १९:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×