माजुदेग पुनर्निर्माण सुरु

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको मुख्य सम्पदा माजुदेग पुनर्निर्माण सुरु गरिएको छ । २०७२ को भूकम्पले क्षतिग्रस्त मन्दिरको पुनर्निर्माण सोमबार काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर विद्यासुन्दर शाक्य र उपमेयर हरिप्रभा खड्गी श्रेष्ठले संयुक्त रूपमा उद्घाटन गरे  ।

काठमाडौंको हनुमानढोका परिसरको माजुदेग मन्दिर । तस्बिर : कान्तिपुर

मन्दिर महानगरको खर्चमा पुनर्निर्माण गर्न लागिएको हो । यसको लागत ५ करोड ८८ हजार रुपैयाँ हुने महानगरले जनाएको छ । यसको निर्माणको ठेक्का प्राकृतिक सानु सुवा जेभीले पाएको छ ।

मेयर शाक्य र उपमेयर खड्गीले मन्दिरको माथिल्लो भागमा रहेको शिवलिंगमा पूजा गरेर सुरु गरेका थिए । १० वटा सिँढी चढेपछि मात्रै मन्दिरको जग सुरु हुन्छ । मेयर शाक्यले ‘मन्दिर पुनर्निर्माण गर्न लाग्ने पैसा महानगर आफैंले व्यहोर्ने बताए । उनले भने, ‘साना मन्दिर बनाउन अरूसँग हारगुहार गर्दैनौं ।’ शाक्यले भूकम्पले क्षति पुर्‍याएका अन्य थुप्रै साना सम्प्दा बनाएको बताए । ‘चोक र गल्लीमा थुप्रै पाटीपौवा बनाएका छौं । मन्दिर पुनर्निर्माण गरिसकेका छौं ।’

साना सम्पदा बनाए पनि केही ठूला सम्पदा पुननिर्माण नभएकाले सम्पदामा देखिने गरी काम नभएको शाक्यले बताए । ‘काष्ठमण्डपको काम भइरहेको छ । प्राविधिक प्रतिवेदन आएपछि यसको काम अघि बढ्छ ।’ उममेयर खड्गीले आफ्नै कार्यकालमा वसन्तपुरका सम्पदा बनिसक्ने दाबी गरिन् । ‘देखिने गरी काम भएकै थिएन,’ उनले भनिन्, ‘अब रानीपोखरी बन्छ ।’

काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरको तुलनामा वसन्तपुर क्षेत्रका सम्पदा पुनर्निर्माणमा ढिलाइ भएको छ । कुनै सम्पदा स्रोतको अभावले, कुनै सम्पदा विवादले बन्न ढिलाइ भएको हो । माजुदेग जस्तै स्वरूपको अर्काे सम्पदा दशअवतार मन्दिर निर्माण सुरु भएको दुई वर्ष नाघ्दासम्म अझै काम भएको छैन । मन्दिरको माथिल्लो भाग नबनाई ठेकेदारले पेटी मात्रै बनाइरहेका छन् ।

वसन्तपुर क्षेत्रका सम्पदा कुनै महानगरपालिका, कुनै पुरातत्त्व विभाग र कुनै गुठी संस्थानको भागमा परेका छन् । महानगरको भागमा काष्ठमण्डप, माजुदेगलगायत परेका छन् । यी मध्ये विवादका कारण काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणमा ढिलाइ भएको छ । भूकम्पले भत्किएका १ हजार ५ सय सम्पदामध्ये अझै १ हजार ४ सय १० सम्पदा निर्माण हुन बाँकी छन् ।

भूकम्पको ३ वर्षको अवधिमा १ सय ८५ सम्पदा पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको पुरातत्त्व विभागले जनाएको छ । विभागका महानिर्देशक भेषनारायण दाहालले १ सय ५० सम्पदा यही आर्थिक वर्षमा पुनर्निर्माण हुने लक्ष्य राखेको बताए । १ हजार १ सय ४ सप्पदा २०८० सालसम्म बनिसक्ने दाहालको दाबी छ ।

विभागले आर्थिक वर्ष २०७२/७३ बाटै सम्पदा पुनर्निर्माण सुरु गरेको थियो । त्यो वर्ष ४९ वटा सम्पदा पुनर्निर्माण गर्ने अनुमति राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले दिएको थियो । यसका लागि ३४ करोड ६२ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको थियो । ३६ वटा सम्पदा बहुवर्षीय योजनाअन्तर्गत स्वीकृत भएका थिए । आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा १ सय ३३ वटा सम्पदा पुनर्निर्माण गर्ने अनुमति पाएको थियो ।

यसका लागि ५० करोड रुपैयाँ खर्च गर्ने अनुमति प्राधिकरणले दिएको थियो । यही वर्ष २० वटा सम्पदा बहुवर्षीय योजनाअनुसार निर्माण गर्ने अनुमति दिइएको थियो । यसका लािग ४८ करोड ७२ लाख रुपैयाँ स्वीकृत भएको दाहालले जनाए । भुइँचालो गएको पहिलो वर्षदेखि सुरु भएका १ सय ११ सम्पदाको निर्माण भइरहेको विभागले जनाएको छ ।

निर्माण सम्पन्न भएकोमा त्रिपुेरेश्वर महादेव मन्दिरको चार कुनाको मन्दिर सत्तल संरक्षण, नागार्जुनको जमाचोस्थित पाटी संरक्षण, इचंगुनारायणको मन्दिर संरक्षण, गोकर्णको सरस्वती तथा भीमसेन मन्दिर पुनर्निर्माण, बज्रवाराही मन्दिर संरक्षण, नुवाकोटको गणेश मन्दिर, देवल भद्रेश्वर महादेव मन्दिर संरक्षण, कालिका मन्दिरको छाना संरक्षण, ओखलढुंगाको शिवमन्दिर पुनर्निर्माण, रामेछापको खाँडादेवी मन्दिर पुनर्निर्माण, धादिङको कंकालिनी मन्दिर पुनर्निर्माण सम्पन्न भएका छन् ।

त्यसैगरी गोकर्णको पदम मुक्तेश्वर शिवालय, सिन्धुपाल्चोकको नैनेश्वर महादेव मन्दिर सत्तल पुनर्निर्माण दोलखाको कमलामाई मन्दिर संरक्षण, महांकाल मन्दिर पुनर्निर्माण, बाँसखर्क भीमसेन, कैलेश्वर महादेव मन्दिर संरक्षण कार्य सकिएको छ ।

त्यसैगरी गोरखा दबारको रोटपाटी पुननिर्माण, श्रीविद्या मन्दिर, बुंकोटको गोरखकाली मन्दिर, पद्माख्या मन्दिर, गुम्दाको छोरतेन संरक्षण सम्पन्न भएका छन् । हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको ताना देवी मन्दिर, साँखुको कृष्ण मन्दिर, खोकनाको रुद्रायणी सत्तल, शंखमूलको आगो ताप्ने पाटी, कीर्तिपुरको याक फाल्चा, चिलंगो चैत्य, गुत्पौ, पाटी, दिगु फाल्चा, साखुको नर्वदेश्वर महादेव मन्दिर पुनर्निर्माण, चाँगुरनारायणको छिन्नमस्ता, भक्तपुरको गोपीनाथ मन्दिर संरक्षण, चाँगुनारायण मन्दिर परिसरको सरस्वती मन्दिर, हनुमान ढोका परिसरको तलेजु भवानी संरक्षण, भक्तपुर दरबार क्षेत्रको पुलिस हाउस संरक्षण कार्य सम्पन्न भएको विभागले जनाएको छ । बहुवर्षीय योजनाअनुसार निर्माण सुरु भएका ९६ सम्पदामध्ये १७ वटा सम्पन्न भएका छन् ।

नैकाप सत्तल, सतुंगलस्थित विष्णुदेवी मन्दिर, कीर्तिपुरस्थित जगतपाल महाविहार, बुङ्मतीस्थित मनकामना मन्दिर, फर्पिङको भन्ज्याङपाटी, काभ्रेको पलान्चोक भगवती मन्दिर पुनर्निर्माण भएका छन् । स्वयम्भूको किमडोल विहार, स्वयम्भूको अनन्तपुर, प्रतापपुर, राष्ट्रिय संग्रहालय परिसरको सैनिक आवास, दोलखाको टहले मन्दिर, राामेछापको नारायण मन्दिर सत्तल, भक्तपुरको नगदेश गणेश मन्दिर सत्तल, अनन्तलिंगेश्वर, टोखाको तलुजु मन्दिर, हनुमानढोकाको वंशगोपाल मन्दिर पनि पुनर्निर्माण छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १३, २०७५ ०७:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खाल्डोमा खसेर बितेका साइकल यात्री: एक्लै भइन् आमा

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — बल्खुमा बस्छिन् सुभद्रा श्रेष्ठ। शनिबार बिहान ९ बजेतिर प्रहरी वृत्त कीर्तिपुरबाट उनलाई फोन आयो ।

एउटा शव भेटिएको थियो टीयू गेटभन्दा केही परको भल्भ च्याम्बरमा । मेलम्ची खानेपानी आयोजनाले पाइप मर्मतका लागि भनेर स्ल्याब निकालेको थियो । सडकमा रातो रंगको माउन्टेन बाइक (साइकल) सहित शव भेटिएको थियो ।

स्थानीयले एकाबिहानै शव देखेपछि ६ बजे प्रहरीलाई खबर गरेका थिए । ती मृत व्यक्तिको डायरीमा प्रहरीले भेटेको थियो सुभद्राको नम्बर । प्रहरीले शवको हुलिया सुनाएपछि उनलाई आफ्नै भाइ हो कि जस्तो लाग्यो ।

हतारिँदै पुगिन् । बाटाभरि कामना गर्दै थिइन्, भाइको शव नहोस् । पुगेपछि प्रहरीले टाउकोमा चोट लागेको पानीमा धेरैबेर रहेको शवको तस्बिर देखायो । होस गुमाइन् सुभद्राले । मृतक उनकै भाइ श्यामसुन्दर श्रेष्ठ थिए । शव पोस्टमार्टमका लागि प्रहरीले टिचिङ पुर्‍याइसकेको थियो । प्रहरीको कागजी प्रक्रिया पूरा गरी शव बुझिन् ।

केही नजिकका आफन्तलाई जानकारी गराइन् । आमालाई भन्ने हिम्मत भने आएन । शुक्रबारदेखि छोरा घर नफर्केपछि उनकी आमा सावित्री श्रेष्ठले श्याम पुग्न सक्ने सबै आफन्त, साथीभाइलाई फोन गरेर उनका बारे सोधिसकेकी थिइन् । छोराको नम्बर निरन्तर स्वीच अफ आउँदा आमाको मनमा चिसो पसिसकेको थियो । शनिबार बिहान पनि छोरालाई सम्पर्क गर्ने कोसिसमा थिइन् उनी । दुई छोरीहरूलाई पनि फोन गरी सोध्थिन्, कतै दिदीहरूसँग कुरा भयो कि भनी । आइतबार जेठी छोरी सुभद्राले हिम्मत जुटाएर श्यामको मृत्यु भइसकेको जानकारी दिइन् । आमाले मन थाम्न सकिनन् ।

आइतबार नै श्यामको अन्त्येष्टि गरियो । ‘खासमा आमा किरिया बस्नुपर्ने हो,’ दिदी सुभद्राले भनिन्, ‘यो उमेरमा यस्तो अवस्थामा बस्न दिएनौं । ब्राह्मण राखेर किरिया गरिरहेका छौं ।’ आमाको उमेर र स्वास्थ्यअवस्थाले छोरीहरूले किरिया बस्न दिएनन् ।

घरिघरि छोरालाई सम्झेर रुन्छिन् सावित्री । त्यसैले कोही छोराबारे सोध्न आए सुभद्राले नै भेट्छिन् । आफैंकहाँ राखेकी छन् आमालाई । जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाई ताहाचल, चागलनजिकै हल्का रातो रङको साढे ३ तले घर छ । २५ वर्ष पुरानो यो घरको तल कस्मेटिक पसल छ । त्यही पसलमा दिनभरि सावित्री बस्थिन् ।

बीचका फ्ल्याट भाडामा छन् । शुक्रबारसम्म घरको माथिल्लो तलामा ६५ वर्षिया सावित्री र ३८ वर्षीय छोरा श्यामसुन्दर श्रेष्ठ बस्थे । श्यामका पिता पहिले बितिसकेका हुन् । श्याम अविवाहित थिए । श्यामसुन्दरले आमालाई घरको काममा सहयोग गर्ने गरेको दिदी सुभद्राले बताइन् ।

शुक्रबार दिउँसो २ बजेसम्म श्याम घरमै बसेर इन्टरनेट चलाइरहेका थिए । त्यो समयसम्म उनी सामाजिक फेसबुक म्यासेन्जरमा अनलाइन देखिन्छन् । ‘त्यसपछि केही कामले बाहिर निस्कियो होला । कीर्तिपुरतिर घुम्न निस्केको हुनुपर्छ । फर्किने बेला अँध्यारो थियो र यो दुर्घटना हुनपुग्यो,’ दिदी सुभद्राले अनुमान गरिन् । अहिले प्रहरीले अनुसन्धान गरिरहेको छ । कतिपयले उनको अन्यत्रै हत्या गरी उक्त खाल्डोमा फालेको भन्ने कुरा गरे पनि उनी त्यसलाई नकार्छिन् । ‘उसको सरल र सभ्य व्यवहारले गर्दा हत्या भएजस्तो लाग्दैन,’ उनी भन्छिन् ।

श्यामसुन्दर योगी थिए, योग पनि सिकाउँथे । उनकी दिदीका अनुसार उनलाई नयाँ नयाँ ठाउँ घुम्न मन लाग्थ्यो । साइकल लिएर घुम्न निस्किने गर्थे । भारतका केही तीर्थस्थल पनि पैदल यात्रा गरेर आइसकेका थिए । धर्मकर्ममा निकै रुचि राख्थे श्याम । विकासानन्दको सान्निध्यमा ५ वर्ष बसेका थिए । यसरी योगी बनेको १५ वर्ष भइसकेको दिदी सुभद्राले जानकारी दिइन् ।

अहिले थरिथरि प्रश्न मनमा उठिरहन्छ भन्छिन् सुभद्रा । ‘पोस्टमार्टम रिपोर्ट १० दिनपछि आउँछ रे । अनिमात्र मृत्युको वास्तविक कारण खुल्नेछ,’ उनले भनिन्, ‘के हुन्छ होला त्यसमा, किन यति ढिला दिने हो जस्तो लाग्छ । अब आमाको के हुने हो सोच्छु ।’

यदि केयूकेएलको गल्ती देखिए क्षतिपूर्ति दिनैपर्ने उनको भनाइ छ । अहिले श्यामको मृत्यु भएको खुला च्याम्बर ढाकिसकिएको छ । त्यो केही पहिले ढाकेको भए श्यामको ज्यान जाँदैनथ्यो जस्तो लाग्छ उनलाई । अहिले सुभद्राको एउटै पीर छ, भाइ गएपछि आमा एक्ली भइन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १३, २०७५ ०७:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्