गेजा शर्मा वाग्ले

गेजा शर्मा वाग्लेका लेखहरु :

भारतसँग संवादको नयाँ सूत्र

१५अगस्टमा स्वतन्त्रता दिवस र १७ सेप्टेम्बरमा भारतीय समकक्षी नरेन्द्र मोदीको जन्मदिवसका अवसरमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीले दिएको शुभकामना र शिष्टाचार संवादले लामो समयदेखिको संवादहीनता अन्त्य गरे पनि नेपाल–भारतबीच बहुप्रतीक्षित वार्ता हुन नसकेपछि नयाँ बहस सुरु भएको छ ।

पार्टी निर्माणका नयाँ चुनौती

पछिल्ला दशकहरूमा बहुलवादी समाज, उदार लोकतन्त्र, स्वतन्त्र प्रेससँगै सूचना प्रविधिको तीव्र विकासका कारण राजनीतिक पार्टीका लागि चुनौती र अवसर एकैचोटि सिर्जना भएका छन् । लोकतान्त्रिक प्रणाली र स्वतन्त्र सार्वजनिक सञ्चारमाध्यमको विकासले राज्य संयन्त्र तथा पार्टीलाई लोकतन्त्रीकरण गर्दै पारदर्शी बन्न र सरकार तथा पार्टी नेतृत्वलाई उत्तरदायी हुन झकझकाएको छ ।

मध्यावधि मूल्यांकनमा सरकार असफल

राष्ट्रवाद, समृद्धि र सुशासनजस्ता लोकप्रिय नाराका आधारमा गत आमनिर्वाचनमा विजय हासिल गरेको नेकपाको सरकारको ३० महिना पूरा भएपछि मध्यावधि मूल्यांकन गर्ने घडी आएको छ । २०७४ फागुन ३ गते प्रधानमन्त्रीको शपथग्रहण गरेका केपी ओलीले आफ्नो कार्यकाल ‘अभूतपूर्व सफल’ भएको दाबी गर्दै आएका छन् ।

नयाँ विदेशनीतिको आवश्यकता

आणविक शक्तिसम्पन्न उदीयमान शक्तिराष्ट्रहरू भारत र चीनबीच अवस्थित भूराजनीतिक तथा सामरिक दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील नेपालले नयाँ विदेशनीति मस्यौदा गरिरहेको परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले सार्वजनिक गरेपछि राजनीतिक र कूटनीतिक वृत्तमा नयाँ बहस सुरु भएको छ ।

कांग्रेस पुनर्जीवनको मार्गचित्र

धारावाहिक विवाद, असहमति र शक्तिसंघर्षको पर्याय प्रतिपक्षी कांग्रेसको बहुप्रतीक्षित महाधिवेशन आगामी फागुनमा हुने भएपछि पार्टीको सिद्धान्त र नीति तथा भावी नेतृत्वबारे बहस सुरु भएको छ । कांग्रेस इतिहासमै कमजोर र प्रतिरक्षात्मक तथा सैद्धान्तिक र वर्गीय आधार कमजोर हुँदै गएको पृष्ठभूमिमा हुन लागेको महाधिवेशनले कांग्रेसको भविष्य निर्धारण गर्ने चुनौतीपूर्ण अभिभारा बोकेको छ ।

पार्टी रूपान्तरणका चुनौती 

लोकतान्त्रिक आन्दोलनका संवाहक मूलधारका राजनीतिक पार्टीहरूको सदाबहार आन्तरिक विवाद, अतिरञ्जित आरोप–प्रत्यारोप र अन्त्यहीन शक्तिसंघर्षका कारण पार्टीगत चरित्र, पार्टी प्रणाली र पार्टीका चुनौतीबारे केही गम्भीर प्रश्न उद्घाटित भएका छन् ।

नेकपाको महाभारतका संकेत

नेकपाको बहुप्रतीक्षित स्थायी समिति बैठकमा पुष्पकमल दाहाल र माधवकुमार नेपाल समूहले अध्यक्ष र प्रधानमन्त्री दुवै पदबाट केपी ओलीको राजीनामा माग गरेपछि सुरु भएको आरोप–प्रत्यारोप र शक्तिसंघर्षका कारण यस पार्टीको ‘एकीकृत’ भविष्यमाथि गम्भीर प्रश्न खडा भएको छ ।

कूटनीतिक असन्तुलनका जोखिम

उदीयमान शक्तिराष्ट्रहरू भारत र चीनबीच अवस्थित, भूराजनीतिक तथा सामरिक दृष्टिले संवेदनशील नेपालको कम्युनिस्ट सरकारको विदेशनीति र प्रधानमन्त्री केपी ओलीको कूटनीतिक शैलीबारे नयाँ बहस प्रारम्भ भएको छ । पञ्चशील, असंलग्नता, तटस्थता, संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्र, विश्वशान्ति तथा सहअस्तित्व र छिमेकीसँग सन्तुलित सम्बन्ध नेपालको विदेशनीतिका सार्वकालिक मार्गनिर्देशक सिद्धान्त हुन् ।

नेपाल–भारत सम्बन्धको नयाँ मार्ग

हिमालय र गंगा तथा पशुपति र तिरुपतिजस्ता प्राकृतिक–धार्मिक विम्ब र प्रतीकका आधारमा व्याख्या गरिने र सामाजिक–सांस्कृतिक दृष्टिले घनिष्ठ मानिने नेपाल–भारत परम्परागत सम्बन्ध केही समययता अविश्वास र विवादको छायामा परेको छ ।

गणतन्त्रका अपेक्षा र उपलब्धि

२०६२/६३ को जनआन्दोलनबाट लोकतन्त्र स्थापना भएपछि २३९ वर्ष लामो राजतन्त्र अन्त्य गर्दै नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरियो । त्यसयता नेपाली राजनीतिमा प्रारम्भ भएको विवादास्पद बहस १२ वर्षसम्म पनि जारी छ ।