प्रमोद मिश्र

प्रमोद मिश्रका लेखहरु :

कूटनीतिमा अभिव्यक्ति कला

एकातिर नेपालले कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरासहितको नक्सा पास गरिसकेको छ भने, अर्कातिर भारत र चीनबीच अक्साई चीन क्षेत्रमा झडप हुँदा बीस भारतीय सैनिक र चीनका अनिश्चित सैनिक मारिएका छन् । नेपालको सत्तारूढ पार्टी नेकपाले यसबारे चिन्तन–मनन गर्नुको सट्टा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीसँग प्रशिक्षण लिएको छ, जसका कारण भारत अझ चिढिने निश्चित छ ।

अमेरिकामा सप्तरंगी विद्रोह

कोरोना महामारीले थलिएकै बेला ७०० भन्दा बढी अमेरिकी सहर कैयौं दिनदेखि नस्लवादविरुद्ध आन्दोलित छन् । ‘मलाई सास फेर्न गाह्रो भो,’ ‘कालाहरूको जीवन पनि जीवन हो’ (ब्ल्याक लाइभ्स म्याटर) र ‘न्याय छैन, शान्ति पनि हुन्न’ (नो जस्टिस, नो पिस) जस्ता नाराहरूले यहाँको आकाश गुञ्जायमान छ ।

कोही किन गाउँ फर्कन्छ ?

कोभिड-१९ महामारीले एकातिर विश्वमा सबभन्दा सम्पन्न राष्ट्र अमेरिकामा तीसौं हजार मानिसको मृत्‍युले अमेरिकी सरकारको अव्‍यवस्था र नेतृत्वहीनतालाई उजागर गरेको छ । अर्कोतर्फ नेपाल र भारतमा अहिलेसम्म टेलिभिजनको पर्दामा नदेखिएको मजदुरहरूको कन्तबिजोगले त्‍यहाँको सरकारको कल्पनाशीलता र संवेदनशीलताको अभावलाई छर्लङ्ग पारेको छ।

कोरोना भाष्य

कोरोना भाइरसले गर्दा मार्च १४ देखि स्वेच्छाले घरमै बसिरहेका छौं । मार्च ९ देखि मेरो विश्वविद्यालय ‘स्प्रिङ ब्रेक’ (वसन्त बिदा) मा थियो र त्यतिखेरै हार्वर्डले अनलाइनबाट दूर पठनपाठन गर्ने (रिमोट लर्निङ) को घोषणा गर्‍यो । साथै आफ्ना विद्यार्थीहरूलाई होस्टेल खाली गर्ने आदेश पनि दियो । त्यसपछि त के थियो, एकपछि अर्को सबै शिक्षण संस्थानले त्यसै गर्न थाले ।

चीनसँग पूर्वाग्रह होइन, सहकार्य

चिनियाँ सहर वुहानको थोक मासु बजारबाट सुरु भएको भनिएको नव कोरोना भाइरस संक्रमण (कोभिड–१९) महामारीका रूपमा संसारैभरि फैलिरहेको छ । यसबाट चीनकै बदनामी भइरहेको छ र अनेक मुलुकमा चिनियाँ नागरिकप्रति पूर्वाग्रह बढ्दो छ । यहाँसम्म कि, ‘फरेन अफेयर्स’ पत्रिकाले यो भाइरसको नामै ‘वुहान भाइरस’ राखिसकेको छ ।

फेरिन खोजेको जनकपुर

रामायणको जनकपुरबारे सानैदेखि सुनेपढे पनि म एकपटक मात्र गएको थिएँ, छत्तिस साले विद्यार्थी नेता तथा मेरा मित्र एवं सहकर्मी कैलाश कार्कीको विवाहमा । जनकपुरबारे मैले रिचर्ड बर्गहार्डको धर्मनिरपेक्ष भएर लेखेको प्राज्ञिक लेख पढेको थिएँ । र, दुर्गानन्द झाले राजा महेन्द्रमाथि बम प्रहार गरेको बदला पञ्चायती व्यवस्थाले जनकपुरलाई पिछडा बनाएको भन्ने आशयका लेखहरू पनि नपढेको होइन । 

अभेद्य पितृसत्ता

संसदमा अग्नि सापकोटा सभामुखका रूपमा विराजमान भइसकेका छन् । शिवमाया तुम्बाहाङ्फेले उपसभामुख पदबाट राजीनामा दिइसकेकी छन् र पार्टीको काममा लाग्ने बताएकी छन् । तर, उपसभामुखबाट राजीनामापछि आएको उनको प्रेस वक्तव्यले मिडिया र सामाजिक सञ्जालमा निकै खैलाबैला मच्चायो ।

विश्वविद्यालयको नेतृत्व यसरी

नेपालमा अहिले विश्वविद्यालयमा उपकुलपतिसहित अन्य पदाधिकारी नियुक्तिको चर्चा छ । उपकुलपति लगायत अन्य नियुक्तिमा राजनीतिक दलका भागबन्डा र चलखेलका कुरा पनि मिडियामा सामान्यजस्तै भइसकेका छन् । पञ्चायतकालमा दरबारको र अहिले दलका शीर्ष नेताहरूको चाकडीमा कसले बाजी मार्ला भन्ने गाइँगुइँ चलेकै होला । नियुक्तिपछि नियुक्त भएको व्यक्ति योग्य भएन, उसले कृति चोर्‍यो भन्नेजस्ता हल्लीखल्ली पनि हुन्छ होला । 

धर्म अमृत कि विष

ग्रेटर सिकागोमा मेरो निवास नजिकै क्रियायोग आश्रम छ । आश्रममा चार जनाजति गेरुवा वस्त्रधारी शाकाहारी, ब्रह्मचारी स्वामीहरू बस्छन् । म बेलाबेला ती स्वामीहरूसँग सत्संग गर्छु । ती स्वामीमध्ये पनि दुई जनासँग मेरो राम्रै हिमचिम छ । मित्र जस्तै भएका छन् । निकै हँसिला र उदार छन् । जहिल्यै गए पनि मलाई एउटा न एउटा फल दिएकै हुन्छन् । ध्यानयोगले गर्दा शान्तचित्त छन् ।

संस्कृत हिँडेको बाटो

संस्कृतको महत्त्व र यसको उपेक्षाबारे नेपाल र भारत दुबै देशमा विलौना हुँदै आएको छ । नेपाली मिडियामा यसको चर्चा–परिचर्चा जारी छ । कतै संस्कृत आधारित कर्मकाण्डको शिक्षा दिई पण्डित तयार पारिँदै गरेको सुखद समाचार उल्लेख हुन्छ ।