दीपक सापकोटा

दीपक सापकोटाका लेखहरु :

‘सतीप्रथाको अवशेष अझै जब्बर बनेर बसिरहेकै छ’

नारीलाई जिउँदै चितामा धकेल्ने इतिहासकै एउटा क्रूर संस्कार हो, सतीप्रथा । जन्मँदै पितृसत्ताको जन्जिरले बाँधिएका नारीहरू आफ्नो स्वाभाविक आयु बाँच्नसमेत स्वतन्त्र रहेनन् । महिलाको जीवनलाई पुरुषको नियन्त्रणमा राख्न थालनी गरिएको यो प्रथालाई पछि शासकहरूले सत्ता टिकाउने हतियारसमेत बनाए । राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरले सय वर्षअघि कानुनी रूपमै बन्देज नलगाएसम्म नेपालमा पनि यो शृंखला लामै चलिरह्यो ।

मिसरी : कोरोनाकालीन झ्यालबाट हेर्दा

गोविन्दबहादुर मल्ल ‘गोठाले’ (१९७९ असार २६–२०६७ मंसिर २७) को बहुचर्चित क्लासिक हो– ‘पल्लो घरको झ्याल’ । उक्त किताबको प्रमुख पात्र मिसरीमाथि युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठले लेखेका छन्, ‘मिसरी एउटा मुखियाकी स्वास्नी, एउटा घरकी छोरी र अर्को घरकी बुहारी मात्र होइन, ऊ युगको एक उपज, लामो इतिहासको एक निचोड पनि हो ।’ ‘कोसेली क्लासिक’ मा यस पटक गोठालेको जन्म–दिवस (असार–२६) को सन्दर्भमा मिसरी–मीमांसा गरिएको छ :

मानिस हामी रहौंला कहाँ, प्रकृति नरहे !

मानिसको पहिलो र प्रमुख आश्रय नै प्रकृति हो । बाँच्नका खातिर हामीले जे–जति भोग–उपभोग गर्दै आएका छौं, ती सबै प्रकृतिकै देन हुन्— भोजनदेखि खनिजसम्म, उर्जादेखि इन्धनसम्म !

‘त्यतिबेला हरेक पुरुष मुलुकी ऐन बोकेर हिँड्थे’

नेपालकै पहिलो महिला न्यायाधीश हुन् सत्यभामा माथेमा (८४) । त्यति मात्रै होइन, संघर्षहरुको जिउँदोजाग्दो दस्ताबेज नै हुन्  । छोरीले पढ्नै नपाउने समयमा न्यायाधीश बन्न उनले गरेको दुःख हिजोआजका चेतनासम्पन्न महिलाका लागि समेत विशाल प्रेरणाको स्रोत हो ।

लायकुको अन्तिम पर्खाल ! 

‘अरनिकोले बनेपाको लायकुमा बनाएको नौतले दरबारकै नमुनामा चीनमा पनि एउटा दरबार बनाएका थिए ।’ किंवदन्ती बनेको बनेपाको लायकु, दन्त्यकथाजस्तै बनेका अरनिको ! अनि तिनै अरनिकोले लायकुको नमुनामा चीनमा पनि दरबार बनाएको मिथक–कथा !

मीन, ग्रे भाम !

खैरो एक निक्खर रङ होइन, त्यसैले यो एक अनौठो रङ हो । किनभने, अलिकति प्रकाश बढाए खैरो सेतो हुन्छ, अलिकति घटाए यो कालो हुन्छ । यो श्याम र श्वेतको एक सन्ध्या रङ हो ।प्रचलित भाष्यअनुसार कालोलाई दुःख र अन्धकारको रङ मानिन्छ भने सेतोलाई सफा, सुख र असल चरित्रको ।

सम्झनामा इरफान : अभिनय गरेनन्, चरित्र बाँचे

सुप्रसिद्ध अभिनेता इरफान खान (५३) ले आफ्ना अभिनयमा जति प्रकारका चरित्र निर्वाह गरे, सबै जीवन्त छन् र स्मृतिमा आइरहनेछन् । चाहे ‘चन्द्रकान्ता’को चरित्र बद्रीनाथ होस्, चाहे शेक्सपियरको नाटक ‘म्याकबेथ’मा आधारित ‘मकबुल’ । या ‘लन्च बक्स’को साजन, ‘पानसिंह तोमार’को पानसिंह वा ‘नेमसेक’को अशोक । सबैमा उनको अभिनयको स्वाभाविकपनाले दर्शकलाई वशीभूत गरिदिन्छ । ‘तपाईं उनले गरेका चरित्रलाई माया नगरी धरै पाउनुहुन्न,’ निर्देशक अनुप बराल भन्छन् ।

सेवाको सतत उज्यालो

विद्वान् केशरशमशेरले समाजसेवी दयावीरसिंह कंसाकारमाथि गरेको टिप्पणी घतपर्दो छ– ‘उनी साँच्चैका दयाका वीर थिए । जस्तो नाम उस्तै काम, धन्य हो !’