एपीएफलाई क्रिकेटको स्वर्ण- प्रिन्ट संस्करण - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एपीएफलाई क्रिकेटको स्वर्ण

विनोद पाण्डे/विनोद भण्डारी

विराटनगर — भुवन कार्कीको अलराउन्ड प्रदर्शनमा नेपाल एपीएफले सातौं राष्ट्रिय खेलकुदको पुरुष क्रिकेटमा स्वर्णपदक जितेको छ । भुवनले नटआउट २४ रन बनाउनुका साथै ४ विकेट लिएपछि विभागीय डर्बीमा एपीएफले शुक्रबार नेपाल आर्मीलाई ४९ रनले पराजित गर्‍यो ।

बैजनाथपुरको मैदानमा तल्लोक्रमका भुवनको ब्याटिङपछि उक्सिएको एपीएफले टस हारेर ब्याटिङ गर्दै २० ओभरमा ९ विकेट गुमाई १ सय २१ रन बनायो । एपीएफ जस्तै राष्ट्रिय खेलाडीले भरिएको आर्मी १७.४ ओभरमा ७२ रनमै अलआउट भयो । एपीएफले लेगस्पिनर सन्दीप लामिछानेलाई खेलाएन ।
२०६८ सालमा धनगढीमा सम्पन्न छैटौं राष्ट्रियमा पनि एपीएफले स्वर्ण जितेको थियो । अर्को दुई विभागीय टिम आर्मी र नेपाल प्रहरीले यसै पटकदेखि बृहत् खेलकुदमा सहभागिता जनाएका हुन् । प्रहरीले मध्यमाञ्चललाई ३३ रनले पराजित गरी कांस्य जित्यो ।
‘दुवै टिमका लागि ब्याटिङ सजिलो थिएन । १ सय ३० रनभन्दा माथि बनायौं भने जित्न सकिन्छ भनेर हामीलाई थाहा थियो, त्यस हिसाबमा हामीले १५–२० रन कम बनाएका हौं,’ एपीएफ कप्तान पारस खड्काले भने, ‘हाम्रो बलिङ उत्कृष्ट थियो र सुरुमा यज्ञमान कुमालदेखि भुवन कार्कीसम्म सबैले राम्रो बलिङ गरे ।’
उनले स्वर्णपदकको अर्थ आफ्ना लागि धेरै भएको बताए । ‘एपीएफले उपाधि नजितेको धेरै भइसकेको थियो । त्यसमा राष्ट्रिय खेलकुदमा पहिलो हुनुको महत्त्व नै फरक हुन्छ,’ पारसले भने, ‘राष्ट्रिय खेलकुद ५ वर्षअघि भएको थियो, अब २ वर्ष, ४ वर्ष कहिले हुन्छ थाहा छैन, त्यसमा म खेल्छु कि खेल्दिनँ थाहा छैन । त्यही भएर यस पटक जसरी पनि उपाधि जित्न दृढ थियौं । विभागमा पनि यसको महत्त्व फरक हुन्छ ।’
एपीएफको सुरुआत राम्रो रहेन । चार ओभर खेल्दा टिमले दुवै ओपनर आसिफ शेख (५) र सुवास खकुरेल (९) लाई गुमाइसकेको थियो । ६ ओभरको पावर प्लेमा एपीएफ २८–२ को स्थितिमा थियो । आफ्नो पहिलो ओभर लिएर आएका विक्रम सोबले दुवैलाई पेभेलियन फर्काए । त्यसपछि एपीएफको जिम्मा पारसको काँधमा आयो । पहिलो बलमै खाता खोलेका पारसलाई जम्न केही समय लाग्यो । आफ्नो अर्को ओभरमा विक्रमले पारसलाई लगातार बलमा कुनै रन बनाउन नदिएर एपीएफलाई दबाबमा राखे । चौथो बल पनि थर्डम्यानमा उडाउँदै पारसले १ रन बटुलेका थिए । अझ १० रनमा पारसको क्याच आर्मीका कप्तान विनोद भण्डारीले नछाडेको भए खेल अर्कै हुन सक्थ्यो । त्यसको अर्को ओभरमा पारसले अविनाश कर्णलाई छक्का प्रहार गरी आक्रामक हुन खोजे ।
यस दौरान एपीएफले प्रदीप ऐरीलाई ६, पृथु बाँस्कोटालाई १२, ज्ञानेन्द्र मल्ललाई ४, वसन्त रेग्मीलाई १ रनमा गुमाइसकेको थियो । पारस आफैं १७ औं ओभरमा आउट भए, जतिखेर एपीएफको स्कोर ९२ रन थियो । ३८ बल खेली १ चौका र १ छक्का प्रहार गरी ३३ रन बनाएका पारसलाई सोमपाल कामीले आउट गरे । करण केसी पनि १ रनमा आउट भए । तर भुवनले दसौं नम्बरमा ब्याटिङ गर्दै परिपक्व इनिङ्स खेले । उनले १८ औं ओभरमा चन्द्र साउदलाई मिडविकेटमा छक्का प्रहार गरी एपीएफको स्कोर १ सय रनमा पुर्‍याए र अर्को ओभरमा सोमपाललाई लगातार दुई चौका प्रहार गरी एपीएफको स्कोर हेर्नलायक बनाए । पहिलो १० ओभरमा ४९ रन मात्र बनाउन सकेको एपीएफले अर्को १० ओभरमा ७२ रन थप्यो । भुवनले १२ बल खेलेका थिए ।
आर्मीको सुरुआत पनि कमजोर रह्यो । यज्ञमानले राइज बलमा सागर पुनलाई ५ रनमा विकेट पछाडि क्याच गराए । त्यसपछि आएका नरेश बुढाऐरले १७ रन बनाए । आर्मीबाट अन्यले दोहोरो स्कोर बनाएनन् । अर्का ओपनर अनिल मण्डल १३ औं ओभरमा १८ बलमा ९ रन बनाई छैटौं खेलाडीका रूपमा बाहिरिए । यसबीच राजु रिजाल ७ र राजेश पुलामी ९ रनमा आउट भइसकेका थिए । राहुल विक दुई बलमात्र टिक्न सके र खाता खोल्न सकेनन् । १२ औं ओभरमा भुवनले सानदार रिटर्न क्याच लिएर राजेशलाई आउट गरे । त्यसको दुई बलपछि उनले भुवनलाई पनि आउट गरे । अर्को ओभरमा उनले आर्मीका कप्तान विनोदको विकेट लिएपछि एपीएफको जित निश्चित जस्तै बनेको थियो । आठौं नम्बरमा आएका विनोद लामो शट खेल्दा २ रनमा लङअफमा आसिफलाई क्याच दिन पुगे ।
त्यसपछि एपीएफको जित औपचारिकतामात्र बन्यो । भुवनले सोमपाललाई पनि ५ रनमा बोल्ड गरे । भुवनको चामत्कारिक प्रदर्शन त्यतिमै सीमित भएन । उनले शक्ति गौचनको बलमा लङअफमा उत्कृष्ट रनिङ क्याच लिएर विक्रमलाई पनि पेभेलियन फर्काए । त्यसपछि एपीएफका फिल्डरले दुई क्याच छाडे पनि करणले अविनाश कर्णलाई १ रनमा बोल्ड गरी औपचारिकता टुंग्याए ।

प्रकाशित : पुस १६, २०७३ ०८:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

टेबहालको केटोको अवसान !

मल्ल के. सुन्दर

गत आइतबार, एकथरी मानिस त्यो साँझ काठमाडौंका विभिन्न सपिङ मल, रेस्टुराँ, होटल तथा जमघटमा रमाइलो मनाइरहेका थिए– प्रभु यशुको शुभागमनको अवसरमा– मेरी क्रिसमस भन्दै ! त्यही सन्ध्याकालीन गोधूलीमा काठमाडौंकै अल्का अस्पतालको आईसीयू बेडमा अन्तिम स्वाससहित अवसान भयो– टेबहालको एक केटोको ।

टेबहालको केटो अर्थात् नेपालभाषाका विद्रोही कवि बुद्ध साय्मि । 

बाल्यकालमै आमा–बाबुसँग विछोड भएपछि उनले जीवनका प्रारम्भिक डोबहरू छाडेको मामली घर हो, काठमाडौंको टेबहाल । प्राचीन संकटाको मन्दिर तथा महत्त्वपूर्ण बौद्ध सांस्कृतिक सम्पदाको धरोहरको रूपमा परिचित टेबहालको परिसरभित्र उनको बाल्यकाल बित्यो, युवा अवस्थाको अनुभव गरे र वैवाहिक जीवनपछिका केही वर्ष पनि त्यही ब्यतित गरे । उनको आफ्नो भन्ने थातथलो नै रह्यो– टेबहाल । त्यसैले उनले सगर्व घोषणा गरेका थिए– जि टेबहा:या मचा । अर्थात् ‘म टेबहालको केटो’ । कवि हृदयभित्र वर्षौंदेखि कुण्ठित अनुभूतिलाई कविताबाट उनले गरेका थिए, यो उद्घोष २०२२ सालतिर । 

रेडियो नेपालबाट दिनहुँ प्रसारण हुँदै आइरहेको नेपालभाषाको समाचार बुलेटिनमाथि तत्कालीन निर्दलीय शासन सत्ताले २०२२ वैशाख संक्रान्तिको दिन रोक लगाइदियो । नेपाल भाषाभाषी नेवार समुदायले राज्यसत्ताको त्यस प्रकारको व्यवहारलाई एक भाषा नीति अन्तर्गत गरिएको विभेदको रूपमा बुझे अनि त्यसको सार्वजनिक असन्तोष र विरोध अभिव्यक्त हुनथाले साहित्य सम्मेलनका मञ्चमार्फत । राजनीतिक दलहरू प्रतिबन्धित ती दिनहरूमा नेताहरू कतिपय निर्वासनमा थिए भने अधिकांश देशभित्र लुकिछिपी जीवन बिताइरहेका थिए । ती संगीन अवस्थमा साहित्य सम्मेलनकै नाममा सज्जिने मञ्चहरू अनि त्यसबीच उभिने साहित्यिक, सामाजिक अभियन्ताहरूको अभिव्यक्ति सर्वसाधारणका लागि रोमाञ्चक तथा उत्तेजक हुन्थे । सानो फिलिङ्गो रूपमा काठमाडौं, नधल, काठे सिंभुको एउटा सानो बहालबाट सुरु भएको साहित्य सम्मेलनको क्रम समय बित्दै जाँदा एउटा आन्दोलनकै रूपमा विकास भयो । प्रत्येक साता शनिबार एकपछि अर्को टोलमा साहित्य सम्मेलन आयोजना गर्ने लहरै चल्यो । झन्डै एक वर्षभन्दा बढी लम्बियो क्रम । यिनै क्रममा पहिलोपटक देखापरेका थिए, बुद्धरत्न मानन्धर –बुद्ध साय्मि काठमाडौंको ओमबहालमा आयोजित साहित्य सम्मेलनको मञ्चमा ‘जि सु ?’ अर्थात् ‘म को हुँ ?’ कविता वाचनका लागि । 

२२ सालकै साउनतिर टेबहाल साहित्य सम्मेलन टेबहाल पुग्यो । आफ्नै घरआँगन अनि आफैं आयोजकमध्ये एक कवि बुद्ध साय्मिको लागि त्यो दिन, त्यो जमघट अर्थपूर्ण थियो नै । 
साहित्यिक भेलाको ठूलो जनसमुदायमाझ मञ्चमा उभिएर उनले उद्घोष गरेको कविता थियो– ‘जि टेबहा:या मचा’ । 
‘जि टेबहा:या मचा,
जि नेपा:या मचा
सुनां ममतां घय्पुना कायेफु
जि व मांया मचा ।’
(म टेबहालको केटो
म नेपालको छोरो
जसले ममतामयी अँगालोभित्र कस्छ
म उनै आमाकी छोरो ।)

अभिव्यक्त भएका शैली, प्रयोग गरिएका लय र गेय तीनमा नितान्त नवीनता त थियो नै, त्योभन्दा अन्तरवस्तुमा मुखरित विद्रोहका भावले श्रोतामाथि बेग्लै प्रभाव छाड्यो । त्यसको लगत्तै टोलटोलमा प्रत्येक शनिबार आयोजना हुने साहित्य सम्मेलनमा बुद्ध साय्मि एकजना नियमित सहभागी हुने श्रष्टामात्रै ठहरिएन, उनका पछिल्ला सिर्जनाहरूमध्ये ‘मां मालाच्वना’ (आमा खोजिरहेको छु) जसका शब्द रचना र समाजमा प्रचलित मान्यता तथा संस्कारप्रतिको अनास्थाका स्वरहरूले स्थापित मथिङ्गलहरूलाई रन्थनाइदिए । विद्यमान धरातलसम्म कायम रहँंदै आएको आमाप्रतिको परम्परागत आस्थाका जगलाई हल्लाए । संस्कारगत मातृत्वप्रति नै खुल्ला चुनौतीको भाषामा उनले भन्न थाले–
‘सुनां थन खंक्व मस्त घय्पुना कायेफु
थ:गु नुग:पाया दुरु त्वंका: थ:याना कायेफु
जिं थौं मा:जुयाच्वना छम्ह मां
मां धैपिनिगु पुचलय् मा: जुयाच्वना छम्ह मां ।’
(जसले यहाँ जो कोही शिशुलाई पनि 
  अँगालोमा बाँध्न सक्छन्
आफ्नो दूध चुसाएर आफन्त बनाउन सक्छन्
म आज ती एक आमाको खोजीमा छु
आमा भनाउँदाहरूको भिडमा खोजिरहेको छु 
  एक आमा ।)

त्यो त्यही समय थियो, हिन्द–चीन क्षेत्रमा युद्ध चर्किरहेको । भियतनाम त्यसको केन्द्रविन्दु । लासोस, कम्पुचिया पनि युद्धबाट मुक्त थिएन । अमेरिकी सेनाको अतिक्रमण अनि युद्धमाथि आफ्नो बचस्र्व जमाउने स्वार्थमा भियतनाममाथि अमेरिकी सेनाको स्थलमार्ग, जलमार्गको आक्रमण अतिरिक्त बमवर्षक विमानहरूबाट निरन्तर हमला भइरहेका घटना अखबारका पृष्ठहरूमा मुख्य समाचार बन्थे । अमेरिकाले सैगोनको आकासबाट नापाम बम खसालिसकेका थिए । त्यसका असर हृदयविदारक थिए । यद्यपि अमेरिकाको यो व्यवहारप्रति सर्वत्र विरोधका स्वर उठिरहेका थिए । ठिक त्यही समय अमेरिकी हमलाको विरोधमा सैगोनको खुल्ला सडकमा एक बौद्ध भिक्षुले आत्मदाह गरे । त्यो घटनाको फोटो अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा यति छिटो ब्यापक भयो, त्यसले सर्वसाधारणका मुटु छोए । संयुक्त राज्य अमेरिका फेरि एकपटक विश्वको नजरमा आलोच्य बन्यो । यस्तोमा भावुक तथा विद्रोही चेत बोकेका बुद्ध साय्मि अछूत रहने कुरा थिएन । ‘भियतनाम’ तिनै परिस्थितिजन्य उनको अर्को कविता हो । स्वाभाविक नै थिए, त्यतिखेरको विश्व जनमत अनि नेपालभित्रै चर्को रूपमा उठिरहेको भियतनाम युद्ध विरोधी चेतनाका सेरोफेरोमा उनको यो कविता २२ सालको सम्मेलनमा सबभन्दा बढी चर्चित, लोकप्रिय ठहरियो । श्रोताहरू हरेक साहित्य सम्मेलनमा उनको यो कविता वाचन सुन्न फर्माइस गर्थे ।
‘भियतनामिया छातीं जिगु हि वा:गु दु
भियतकङ्गया विद्रोह जिगु सलय् लिथ्व:गु दु ।
विमान ब्वया वा छ बम कुबिया:
तर छम्ह जक दत्तले वीरया मचा
न्हासंचूवा थ्व भूमिइ वया: ।
छन्हु 
अमेरिकाया छम्ह छम्ह मचा
थ:गु पूर्वजया पापं मुक्त जुइत
प्रायश्चित याइ ख्वबीं म्वल्हुया:
भियतनामया इतिहास ब्वना:
भियतनामीतय्त घय्पुया: ।’
०००
(भियतनामीको छातीबाट बगेको छ मेरो रगत
भियतकङ्गको विद्रोह मेरो स्वरमा गुञ्जिएको छ
उडी आऊ विमान तिमी बम बोकेर
तर सिङ्गो वीर सपुत बाँचुन्जेल
आत्मसमर्पणका लागि आउनु यस भूमिमा ।
एक दिन
अमेरिकाका प्रत्येक सन्तानले
आफ्नो पूर्वजको पापबाट मुक्त हुन
प्रायश्चित गर्नेछ आँसुमा लतपत्तिँदै
भियतनामको इतिहास पढ्दै
भियतनामीहरूसँग अङ्गालो मार्दै)

भियतनामको सन्दर्भ उनले आफ्नो रचनामार्फत आजभन्दा आधा शताब्दीअघि जे परिकल्पना गरेका थिए, अमेरिकी–भियतनाम सम्बन्धमा आज त्यही चरितार्थ भएको छ । उनी सामान्य एक काव्य साधकमात्र नभई एउटा विद्रोही कवि, जसको चेत समाजमा विद्यमान पुरातन मूल्य—मान्यतालाई अस्वीकार गर्छ र नौलो समाज स्थापनाका लागि परिवर्तनको पक्षमा दह्रो उभिने व्यक्तिको रूपमा स्थापित गरे । ‘जि: जिगु वर्तमान’ उनका काव्य रचनाको पहिलो संकलन पुस्ताकारमा सार्वजनिक भएपश्चात त धेरै पाठक र समालोचकबीच उनी अझ चर्चित बने । 
समकालीन साहित्यिक परिवेशमा चर्चाको चुलीमा रहेको आयामेली समूहको काव्य प्रवृत्तिबाट उनी आकर्षित थिए नै । तर पनि कवि भूपि शेरचनका अन्त्यानुप्रासमयी गेयको रचनाशैलीबाट बढी प्रभावित थिए । उता हिन्दी काव्यधारामा अज्ञय, मुक्तिबोध, सर्वेश्वर सक्सेना, धर्मवीर भारती, धुमिलजस्ता सर्जकहरूले सुरु गरेका आधुनिक तथा उत्तरआधुनिक कविताको छापबाट उनी मुक्त थिएनन् ।

जिन्दगी : बँय् वा:गु हि/चेतनाया मि (जिन्दगी भुइँमा पोखिएको रगत/चेतनाको आगो…) दोस्रो कविता संग्रहसम्म आइपुग्दा उनले आफ्नो मौलिकतालाई निखार्न पाए । शैलीमा परिपक्वता, बौद्धिक गाम्भीर्यता पनि त्यत्तिकै देखाए ।

उनी शैली, विषय, भाषा, विचारमा मात्रै आधुनिक नभएर विम्ब, प्रतीक र उपमाहरूको छनोटमा पनि त्यत्तिकै नवीन थिए । सौन्दर्य पक्षको मोहमा आफ्नो रचनालाई आकर्षक बनाउन उनी पुरातन मिथक, पात्र, घटना उद्धरणका सन्दर्भमा समेत हिचकिचाउँथे । परम्परागत सामन्ती मिथक र पात्रहरू नवीनतम विचारका संवाहक बन्न सक्दैन भन्ने उनको बुझाइ थियो । अनि शब्द चयनमा पनि त्यत्तिकै सचेत रहे । उनी भन्थे, ‘आधुनिक कविताका लेखकले पूर्वजले छाडेका जडाउरी होइन, आजको युगसापेक्ष भाषा प्रयोग गर्छ ।’

समालोचक प्रा. माणिकलाल श्रेष्ठको शब्दमा ‘बुद्ध साय्मि पूर्णरूपमै आधुनिक कवि हुन् ।’ तर कविताका अतिरिक्त उनका अन्य दुई पुस्तक पनि प्रकाशित छन् । उनी साहित्यको आधुनिक विधाको मूल्य—मान्यताको पक्षमा तर्कसंगत ढङ्गले प्रस्तुत हुनसक्ने तीक्ष्ण समीक्षक पनि थिए । 

पछिल्लो समय, मनोनीत सभासदको रूपमा पहिलो संविधानसभामा उपस्थित भएपछि एउटा भिन्न पहिचान बनाए, उनले । समावेशीकरणको कानुनी अधिकारका लागि संसद्भित्र उनले खेलेको भूमिका चर्चित र उल्लेख्य रहे । सम्बन्धित राजनीतिक दलको एक्लो सभासद भएर पनि सदनभित्र उनको अडान तथा बेग्लै प्रस्तुतिका कारण सधैं आकर्षणको केन्द्र रहे । यस्तै संसद्को बैठकका दिन शतप्रतिशत उपस्थित हुने सभासदको रूपमा उनले एक जनप्रतिनिधिको हैसियतले भूमिका निर्वाह गरेर सबभन्दा इमानदार र कर्तव्यनिष्ठ प्रमाणित गरे ।
माक्र्सवादप्रति आस्थावान, प्रगतिवादी साहित्यका पक्षधर लामो समयसम्म प्रगतिशील लेखक संघमा आबद्ध रहे । नेवारहरूमाझ उनी जातीय स्वायत्तताका लागि संगठित आन्दोलन उठाउने नेवा: देय् गुथी, नेपालमण्डल जस्ता संस्थाका संस्थापक र पूर्व अध्यक्षका साथै सडक आन्दोलनका क्रममा सधैं अग्रणी पंक्तिमा उभिने पाको आन्दोलनकारी पनि हुन् । 

२०३९ सालको वर्षारम्भसँगै उनी कमलपित्तबाट थला परे । कलेजोले काम गर्न छाडिसकेको थियो । सम्पूर्ण शरीर पहेँलियो । पेट अस्वाभिक रूपमा फुलेको थियो । त्यतिखेर स्वदेशमै उपलब्ध उपचार विधिको सीमा बाहिर पुगिसकेको थियो, उनको स्वास्थ्य । मित्रबन्धु, आफन्तहरूको आर्थिक सहयोग संकलनबाट आखिर उनलाई भारतको भेलोर पठाउने निधो भयो । तत्कालीन राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य तथा पूर्व राज्यमन्त्री सुश्री भद्रा घलेको विशेष पहलमा त्यो सम्भव भयो । विमानस्थलमा उनलाई विदाइ गर्न पुगेका हामीमध्ये कसैलाई विश्वास थिएन, उनी सशरीर फर्किएलान् भन्ने । नैराश्यतासाथ सबैले विदा दिएको थियो, त्यस दिन । तर अविश्वसनीय ५ महिनासम्म भेलोरको मिसनरी अस्पतालको उपचारपछि उनी सकुशल स्वदेश फर्किआए । बुद्ध साय्मि स्वयं भन्ने गर्थे, २०३९ पश्चातको उनको बाँकी सम्पूर्ण अवधि ‘नाफाको जिन्दगी हो...।’ आज हामीसँग त्यो नाफा पनि रहेन, अनि साँवा पनि । 
थकुछेँ, चस:
थायमदु, येँ ।

प्रकाशित : पुस १६, २०७३ ०८:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×