विराटनगर महानगरपालिका : सामान्य सुधार पनि भएन

डेढ वर्ष बित्दा पनि महानगरको मुहारमा खासै परिवर्तन आउन सकेको छैन
लीलाबल्लभ घिमिरे

विराटनगर — धेरैले आशा गरेका थिए, जनप्रतिनिधि आएपछि महानगरमा तीव्र विकास होला । केही समयमै नगरको मुहार फेरिएला भन्ने आस थियो । तर डेढ वर्ष बित्दा पनि महानगरको मुहारमा खासै परिवर्तन आउन सकेको छैन ।

अबको ५ वर्षपछि महानगरको मुहार कस्तो हुन्छ भन्ने अनुमान लगाउन गाह्रो छ । महानगरले सुधारका राम्रा संकेत दिन सकेको छैन ।

भौतिक निर्माणका काम भइरहे पनि महानगरको फोहोर व्यवस्थापन, ट्राफिक व्यवस्थापन, खानेपानी, शिक्षाजस्ता आधारभूत आवश्यकतामा मात्र होइन महानगरदेखि वडा कार्यालयबाट प्रदान गरिने सेवामा समेत जनताले अनुभूति गर्ने गरी सुधार हुनसकेको छैन । ‘अहिलेसम्म ठोस योजना बन्न नसक्नु दुर्भाग्य हो,’ अर्थशास्त्री भेषप्रसाद धमलाले भने, ‘५ वर्षमा डेढ वर्ष लामै समय हो, पहिलो ध्यान त्यसतर्फ जानुपर्ने हो तर देखिएन ।’ लामो समयपछि आएका जनप्रतिनिधिले हरेक वर्ष आफूले गर्ने योजना सार्वजनिक गरी अघि बढ्नुपर्नेमा कताकता अलमलिए जस्तो देखिन थालेका धमलाले बताए ।

‘साँची भन्ने हो भने महानगर घोषणा त भयो तर त्यसको अनुभूति अहिलेसम्म जनताले गर्न पाएका छैनन्,’ उनले भने, ‘वास्तविक अर्थमा भन्ने हो भने महानगरले परम्परागत गतिलाई परिर्वतन गर्न सकेको छैन । यही गतिले जाने हो भने हामी कहीँ पनि पुग्न सक्दैनौं ।’ अहिले भएका निर्माणकार्य नियमित प्रकृयाअनुसार अघि बढेको उनको भनाइ छ ।

अर्का अर्थशास्त्री अर्जुन बरालको भनाइ पनि उस्तै छ । ‘जनप्रतिनिधि आउँदा जुन आशा र विश्वास जनतामा थियो त्यो टुट्ने क्रममा छ,’ उनले भने, ‘अनुभव कम भएर होला कताकता हराएजस्तो बाटो बिराएजस्तो लाग्छ । नयाँ संरचनाअनुसार अघि बढ्न महानगर नसकेकै हो ।’ जनताले महानगर संगका दैनिक काम काजमा समेत जनप्रतिनिधि आएको महसुस गर्न नपाएको बरालको भनाइ छ । जनप्रतिनिधि आएपछि जनताले प्रत्यक्ष पाएको भनेको करको भार मात्र भएको उनको टिप्पणी छ ।

राजनीतिक र आर्थिक क्षेत्रमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्दै आएको विराटनगर महानगरपालिकामा अपेक्षित विकास हुन नसक्केको छैन । सरकारले पछिल्लोपटक घोषणा गरेका महानगरमध्ये एक विराटनगर प्रदेश १ को अस्थायी राजधानी बनेपछि पूर्वाधारका काम अझ तीव्र रूपमा हुनुपर्ने हो । तर त्यसो हुन सकेको छैन ।

महानगर प्रमुख भीम पराजुली पूर्वाधार निर्माणलगायत काम भइरहे पनि सोचेअनुरुप काम हुन नसकेको स्वीकार्छन् । ‘धेरै काम गरौं भन्ने अठोट छ, तर गर्दै जाँदा भनेजस्तो सहज नहुने रहेछ,’ उनले भने, ‘जनताको अपेक्षा असीमित छ, त्यसलाई पूरा गर्न समय त लाग्छ नै ।’

आफूहरू निर्वाचित भएलगत्तै प्रमुख पराजुलीले महानगरलाई धुलो र खाल्डा मुक्त बनाउने घोषणा गरेका थिए तर अहिलेसम्म त्यो पनि कार्यान्वयन हुन सकेको छैन् । निर्माण तीव्र भएका कारण ४ वर्षदेखि विराटनगरलाई धूलोले ढपक्कै छोप्ने गरेको छ । अझैसम्म सडक र ढल व्यवस्थित हुन नसक्दा सर्वसाधारणले सास्ती खेपी राखेका छन् ।

‘महानगर कछुवाको गतिमा हिँडिरहेजस्तो लाग्छ,’ नेकपाका केन्द्रीय सदस्य विनोद ढकालले भने, ‘अबको ५ वर्षमा हाम्रो महानगरको मुहार कस्तो हुन्छ भन्ने चित्र जनताले हेर्न चाहेका थिए तर त्यो डेढ वर्ष बित्दासम्म आउन सकेको छैन ।’ ढकाल तत्कालीन एमालेको तर्फबाट महानगरको मेयर पदका प्रत्यासी थिए ।

‘जनताले अनुभूति गर्ने गरीको विकास र दिर्घकालीन योजना आउन नसक्नु राम्रो पक्ष होइन,’ ढकालले भने, ‘महानगरलाई साझा रूपमा अघि बढाउन पहलसमेत हुन नसक्नु दुर्भाग्यको कुरा हो ।’ त्यसो त महानगरमा डेढ वर्षमा ३ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत आइसकेका छन् । छोटो समयमै अधिकृत परिवर्तन हुँदा पनि विकास निर्माणलगायत काम प्रभावित भएको महानगरपालिकाको भनाइ छ ।

योजना तयार, काम सुस्त एसियाली विकास बैंकको १ अर्ब ९४ करोड लगानीमा हाल महानगरको ७५ किमि सडक कालोपत्र गर्ने र ४६ किलोमिटर ढल र नाला निर्माण भइरहेको उनले जनाए । यो चरणको काम सकिएपछि एडिबीले महानगरभित्रका सडकमा करिब साढे २ अर्ब लगानी गर्ने तयारी गरेको उनले सुनाए ।

सहरी सघन विकास कार्यक्रमअन्र्तगत २ अर्बको लगानीमा १५ सडकको ७५ किमि कालोपत्र र नाला निर्माण भइरहेको छ । ५ वर्षभित्र ढल र नालासहितको ४ सय किमि सडकमा कालोपत्र गर्ने लक्ष्य राखेको छ । नगर भित्र करिब ७ सय किमि सडक छ । बाँकी रहेको ३ सय किमि कालोपत्र गर्न महानगरले सहरी विकास मन्त्रालय र एडीबीलाई आकर्षित गर्ने योजना बनाएको छ ।

सहरी विकास मन्त्रालयले थप १५ सडकको ७५ किमि कालोपत्र गर्न अध्ययन गरेको महानगरले जनाएको छ । महानगरको आन्तरिक आय, वित्तीय समानीकरण आम्दानी, राजश्व बाँडफाँड र सर्शत अनुदान गरी वार्षिक ४ अर्ब ७४ करोड ८५ लाख ८८ हजार बजेट हो । त्यसमध्ये अनुमानित २ अर्ब ८० करोड ६० लाख विकास बजेट हो । त्यो बजेट शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक रहन सहन र पूर्वाधार विकास खर्च गर्ने महानगरको लक्ष्य छ ।

१८ करोडको लागतमा बस टर्मिनल र मोरङ व्यापार संघसँग मिलेर १ करोड ८६ लाखको लागतमा इको पार्क निर्माण गरेको महानगरले जनाएको छ । नगरभित्र १५(१५ बेडका दुईवटा अस्पताल निर्माणका लागि यसपालि ४ करोड रुपैयाँ छुट्याएको छ । त्यसैगरी गुरुकुल नाट्यघर निर्माणका लागि ५० लाख रुपैयाँ छुट्याइएको छ । महानगरको नेतृत्वमा ४ अर्बको लगानीमा विराटनगर ३ मा ‘व्यावसायिक भ्युटावर’ बनाउने योजना अघि सारिएको छ । यति ठूलो रकम लगानी गर्ने सार्वजनिक भएपछि यो योजनाको आलोचना पनि भएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर १२, २०७५ १२:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

खेत चहार्दै मुसा मार्दै

मुसाको दुलोभित्रमा ५/१० किलोसम्म धान/गहुँ भेटिने
सतार जातिमा मुसा मारेर खानुका साथै अन्न संकलन गर्ने पुर्ख्यौली पेसा
कान्तिपुर संवाददाता

मोरङ — हातमा गुलेली, काँधमा कोदालो, प्लास्टिक झोला, बोरा र लाइटरलगायत सामग्री लिएर बालकदेखि युवासम्मका एक हुल खेततिर लागे । उनीहरू धनपालथान गाउँपालिका ६ कदमहाका सतार जातिका बालक तथा युवा हुन् ।

धनपालथान गाउँपालिका ६ कदमहाका सतार जातिका बालक तथा युवा मुसा मार्दै । तस्बिर : देवनारायण/कान्तिपुर

उनीहरूको तयारी हेर्दा ठूलै जनावरको सिकार गर्लान् जस्तो लाग्थ्यो । तर, उनीहरूको योजना धान खेतमा रहेको मुसा मार्ने रहेछ । धान र गहुँबाली भित्र्याउने समयमा उनीहरू मुसाको सिकार गर्ने परम्परा छ । ८ जनाको उनीहरूको समूह धनपालथान ६ स्थित पिण्डेश्वर विद्यालय अगाडिको धान खेतमा पुग्यो । धानबाली काटेर पराल उठाउन बाँकी रहेको खेतमा उनीहरू छरिए । सनोज टुडुले ‘भेट्यो’ भन्ने बित्तिकै सबैजना कुद्दै एकै ठाउँमा भेला भए ।

सनोजले मुसाको प्वाल भेटेको थियो । उनीहरूमध्ये कसैले कोदालोले खन्न थाले भने कसैले नजिकै रहेको पराल ल्याई मुसाको दुलोमा आगो बाले र माथिबाट माटोले पुरे । माथिबाट दुलो बनाएर पालैपालो ३ जनाले मुखले फुक्न थाले र अन्य खेतभरि छरिएर गुलेली र कोदालो लिएर तयारीका साथ बसे । अलि पर धुवाँ लागेर अचेत भएको मुसा भेटेपछि उनीहरू हर्षित हुँदै त्यो टिपे र हिँडे ।

मुसाको बाहिर एउटै दुलो भए पनि भित्र अनेक दुला हुने गरेको सनोजले बताए । ‘मुसाको सहायक दुलो खन्न निकै सकस हुन्छ, सबै दुला पन्छाउँदै मुसा नभेटेसम्म खनिराख्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘दुलो खन्न सुरु गरेको चाल मुसाले पाएपछि अर्को दुलोमा लुक्छ । एउटाबाट अर्काे दुलो खन्दै अन्तिम दुलोसम्म नपुग्दासम्म मुसा मार्न सकिँदैन ।’ सनोजले एउटा दुलो खनेर मुसा निकाल्न कम्तीमा आधा घण्टादेखि १ घण्टा लाग्ने गरेको बताए । ‘धान काटेको १/२ साता भएको खेतमा मुसा भेटाउने सम्भावना कम हुन्छ,’ उनले भने, ‘एउटा दुलोमा कहिले एउटा भेटिन्छ भने कहिले माउसहित ५/६ वटा बच्चा मुसा भेटिन्छन् ।’

मुसाको दुलोभित्र अन्नको भण्डार हुन्छ । धान फल्ने महिनामा धान र गहुँको सिजनमा गहुँको भण्डार हुन्छ । एउटै ददुलोमा ५/१० किलो धान/गहुँ भेट्ने गरेको शिवलाल बेसराले बताए ।
‘मुसाले धान/गहुँ जम्मा गरेर राख्ने र खानका लागि छुट्टै दुलो बनाएको हुन्छ,’ उनले भने, ‘मुसा मार्ने क्रममा एक दिनमा २/३ बोरा धान/गहुँ जम्मा गर्छौं ।’ शिवलाले दिनमा ५/७ वटा दुलो खनेर २०/३० वटा मुसा मार्नुका साथै अहिलेको सिजनमा धान पनि जम्मा गर्ने गरेको तर कुनै बेला रित्तै हात पनि फर्कन बाध्य हुने गरेको बताए ।

अल्पसंख्यक समुदायका सतार जातिमा मुसा मारेर खानुका साथै अन्न संकलन गर्ने पुख्र्यौली पेसा रहेको छ । तराईका अल्पसंख्यक समुदायका मुसहर जातिको पनि यही पेसा अपनाउँछन् ।
सतार समुदायका युवा तथा बालबालिकाले मासुको मासुका साथै रमाइलो गर्नका लागि पनि मुसाको सिकार गर्ने शिवलालले सुनाए । उनले थोरै मुसा भेटाएको बेला आगोमा पोलेर र धेरै भेटाएको बेला घर लगेर मीठो गरी पकाएर खाने गरेको बताए ।

मुसाको मासु मीठो हुने भएकाले यसको सिकार अन्य समुदायका मानिसले पनि गर्न थालेका छन् । जहदा ४ का रोशनकुमार महतोले मासु र धान संकलनका लागि मुसाको सिकार गर्न ४ जनाको समूहमा निस्केका थिए । उनले दिनमा १०/१५ किलो धान र १५/२० वटासम्म मुसा मार्ने गरेको बताए । मुसा मार्ने पुख्यौली पेसा भएका व्यक्तिले नदी, खोलामा पनि मुसा मार्न जाने गरेका छन् । धानपालथान ६ का राजु किस्कुका अनुसार खेतभन्दा खोला, नदीको मुसा ठूलो र मोटो हुने गरेकाले धेरै मासु हुने बताए । उनले खेतमा धान पनि पाउने गरेको तर खोलामा मुसामात्रै पाइने गरेको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : मंसिर १२, २०७५ ११:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT