कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

५९ बिघा जग्गा खोज्दै विद्यालय

जमिनबारे विद्यालय प्रशासन अनभिज्ञ
विनोद भण्डारी

विराटनगर — महानगरपालिको गोग्राहा उच्च माविको नाममा मोरङको तत्कालीन सिसवनी वडरा गाविस हालको बुढीगंगा गाउँपालिकामा ५९ विघा १९ धुर जमिन छ । विद्यालयले भने अहिले सम्म त्यो जमिनको आम्दानी हात पार्न सकेको छैन ।

विद्यालयसँग जमिनको धनीपुर्जा छ । जमिन कहाँपर्छ विद्यालय प्रशासन अनभिज्ञ छ ।


स्थानीय अक्षयलाल तब्दारको पहलमा २०५५ सालमा तत्कालीन बडरा गाविसको ५९ बिघा ऐलानी जमिन विद्यालयको नाममा दर्ता भएको हो । प्राचार्य बेदुकुमार खतिवडाले भने विद्यालयले उक्त जमिनको आम्दानी अहिलेसम्म हात पार्न सकेको छैन । आम्दानीको के कुरा गर्ने खतिवडाले भने जमिन नै कहाँ छ, विद्यालयलाई थाहा छैन ।


विद्यालयको नाममा विभिन्न ४६ वटा कित्ता नम्बरमा ५९ विघा १९ धुर जमीन भएको पुर्जा छ । ति कित्ता नम्बरमा कम्तीमा १५ धुरदेखि बढीमा २५ विघा सम्म जग्गा उल्लेख गरिएको छ । प्राचार्य खतिवडाका अनुसार जमिन बुढीगंगा गाउँपालिकाको वडा ६ र ७ मा छरिएरको छ भन्ने सुनिएको छ । तर यही जमिन हो भन्ने एकीन हुन सकेको छैन । विद्यालयसँग भएको जमिनको अभिलेखमा कित्ता नं ३ ख ७० मा सबैभन्दा बढी २५ विघा १५ कठा १० धुर र कित्ता नं ५ क २०९ मा सबैभन्दा कम १५ धुर जमिन उल्लेख छ ।


विद्यालयले मुस्किलले केही दिन पहिला २ बिघा ११ कठ्ठा जमिन पहिचान गरेर पोखरी खनाउन सफल भएको खतिवडाको भनाइ छ । कि नं ८ ख २४ को १ बिघा ६ कठ्ठा र कि नं ८ ख २९ को १ बिघा ५ कठ्ठा जमिन पहिचान भएको छ । उनका बाँकी ४४ वटा कित्ता नम्बरमा उल्लेख भएको ५७ बिघा जमिनको अत्तोपत्तो छैन ।


विद्यालयले सबै कित्ता नम्बरको जमिनको मालपोत तिरेर जग्गा पहिचान गर्ने तयारी गरेको खतिवडाको भनाइ छ । विद्यालयले उक्त जमिनको अहिलेसम्म मालपोत पनि तिरेको छैन । विद्यालयले सबै जमिनको मालपोत तिरेपछि बाँकी जमिनको पहिचान हुने उनको विश्वास छ ।

विद्यालयको नाममा भएको उक्त जमिन गाविसका विभिन्न वडामा छरिएर रहेको बुझिएको छ ।


खतिवडाले भने गाविसमा पुगेर सोधीखोजी गर्दा स्थानीयवासीले जमिन नै देखाउँदैनन् । अधिकांश जमिन स्थानीयवासीले आफ्नो नाममा दर्ता गर्ने प्रयास गरेको समेत पाइयो । स्थानीय नागरिक समाज, राजनीतिक दलका नेतालाई विद्यालयले पटक पटक जमिन भोग गर्ने किसानबाट फिर्ता गराउन आग्रह गर्‍यो तर कसैले पनि टेरेनन् । उनका अनुसार दलका नेता र नागरिक समाजकै आडमा जमिन भोग गर्ने किसानले विद्यालयको जमिन हडपेको पाइएको छ ।


उक्त विद्यालयको नाममा बुढीगंगा गापाका विभिन्न वडामा प्रसस्त जमिन भए पनि विद्यालयले भोग चलन गर्न नपाएको वडा ६ का अध्यक्ष दिलीप चौधरीको भनाइ छ । यहाँका स्थानीयवासीले जग्गामा खेती गर्दै आएका छन । उनीहरूले विद्यालयलाई ठेक्का दिए नदिएको आफूलाई जानकारी छैन । उनका अनुसार विद्यालय जमिन खोज्दै आए खोजी गर्न स्थानीय जनप्रतिनिधिले मदत गर्नेछन् ।


विद्यालयको ५९ बिघा जमिन ठेक्कामा लगाउँदा पनि वार्षिक कम्तीमा तीन लाखसम्म आम्दानी हुन्छ । खतिवडाले भने विद्यालयले अहिलेसम्म एक रुपैयाँ पनि आम्दानी पाएको छैन ।


विद्यालयको शैक्षिक सुधार कार्यक्रम सञ्चालन गर्न र फर्निचर तथा भौतिक पूर्वाधार मर्मत गर्न वर्षेनी अढाई तीन लाख रुपैयाँको खाँचो पर्छ । प्राचार्यका अनुसार जमिनको आम्दानी पाउने हो भने समस्या पर्दैन तर आम्दानी हात पार्न नसक्दा मर्मतसम्भारको बजेट विद्यालयले अन्य विभिन्न स्रोतबाट संकलन गर्नुपर्ने बाध्यता छ । तर यहीका आदर्श उच्च मावि र महेन्द्र माविको सोराभाग ७ मा क्रमश: १८ र २० विघा जमिन छ । पछिल्लो दशकदेखि दुवै विद्यालयले जमिनको आम्दानी हात पार्न थालेका छन् । माओवादी द्वन्द्वको समयमा दुवै विद्यालयले जमिनको आम्दानी हात पार्न सकेनन् । द्वन्द्व सकिएपछि नियमित रुपमा जमिनको आम्दानी थाप्दै आएका छन् ।


पछिल्लो एक दशकदेखि विद्यालयले प्रतिबिघा २१ मनका दरले धान आम्दानी लिँदै आएको आदर्श उच्च मावि प्रशासनले जनाएको छ । विद्यालयको नाममा रहेको १८ बिघा जमिनको वार्षिक ३ सय ७८ मन धान विद्यालयको नाममा जम्मा हुँदै आएको छ । त्यसको पैसाले भौतिक पूर्वाधार विस्तारसँगै छात्रावृत्ति र शैक्षिक सुधारमा प्रयोग हँुदै आएको विद्यालयले जनाएको छ । माओवादी द्वन्द्वको समयमा विद्यालयले उक्त जमिनको आम्दानी गुमायो । पछि स्थानीय प्रशासनको सहयोगमा जमिन भोग गरेका किसानबाट विद्यालयले जमिन फिर्ता गरायो । विद्यालय स्रोतले भन्यो । त्यसपछि नियमित आम्दानी हात पर्दै आएको छ ।


त्यसैगरी महेन्द्र माविले पनि सोराभागमै रहेको २० बिघा जमिनबाट दशकयता प्रतिबिघा २१ मनका दरले धान आम्दानी पाउँदै आएको छ । विद्यालयका अनुसार सशस्त्र द्वन्द्वताका एक पैसा पनि आम्दानी आएन । त्यसयता वार्षिक झण्डै चार सय मन धान आम्दानी हात पर्दै आएको छ । उक्त आम्दानी विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार विस्तार, शैक्षिक गुणस्तर र छात्रावृत्तिका नाममा खर्च हँुदै आएको छ । ती दुवै विद्यालयलाई २०१८ सालमा तत्कालीन अञ्चलाधीशमार्फत सोराभाग गाविसको ऐलानी जमिन उपलब्ध गराइएको थियो । प्रकाशित : माघ १७, २०७५ ११:२७

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जोडिएन ‘माइती गाउँ फर्कने बाटो’

आनन्द गौतम

पाँचथर — पाँचथरको याङवरक गाउँपालिका १ फलैंचाकी कल्पना सुब्बा ७ वर्षअघि विवाह गरेर भारतको सिक्किम जाँदा माइती गाउँमा सडक खन्न सुरसार हुँदै थियो । तुलनात्मक रुपमा तीव्र गतिमा विकास भइरहेको भारतको सिक्किमले पनि नेपालतर्फ जोड्दै छ भन्ने चर्चा सुनेकी थिइन् ।

पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईलाई भारतको सिक्किमका प्रहरी सिक्किमतर्फ विस्तार भइरहेको सडक देखाउँदै ।फाइल तस्बिर : कान्तिपुर

विवाहका लागि राजी गराउन उनलाई मगनी गर्न आएका दुलहाले पनि चिवा भञ्ज्याङ त अब सडकले चाँडै जोडिन्छ भनेर सुनाएनन् मात्रै, सरर गाडीमै आउजाउ भइहाल्छ नि भनेर फुर्ती पनि लगाए । उनलाई लागेको थियो, ‘सिक्किमले त चाँडै जोडिहाल्छ, नेपालले चाहिं अक्करे भीरमा बाटो निकाल्दैन, गफै मात्रै गरेको होला ।’

जंगलै जंगल भएका ठाउँमा सडक पनि कसरी निस्किएला र जस्तो अनुभूति हुन्थ्यो । नुन, तेल, चामलजस्ता दैनिक उपभोग्य वस्तुका लागि अभिभावकसँगै सिक्किमको उत्तरे पुग्ने उनी दुवै देशको सिमावर्ती क्षेत्रका विषयमा जानकार थिइन् तर उनले सोचेको भन्दा ठीक विपरीत भएको छ ।

उनी माइती आउँदा नेपालको सडकमा आक्कलझुक्कल गाडी चढ्न पाइरहेकी छन् । नेपालको सिमानादेखि नै गाडीमा चढेर माइतीघरसम्म पुगेकी छन् । सिक्किमतर्फ भने सडकको ट्रयाकले जोडिन बाँकी नै छ । अहिलेसम्म पनि उनी सिक्किमको उत्तरेसम्म पैदल यात्रा गरिरहेकी छन् । बेहुली भएर जाँदा पनि यहींबाट गाडी चढेकी थिइन् । उत्तरे नेपालीका लागि चिवा भञ्ज्याङबाट नजिकको बजार हो ।

कल्पनाजस्ता सयौं चेली सिक्किमका बुहारी छन् । सिक्किमका चेली पनि नेपालका बुहारी छन् । उनीहरू माइतीघर आउजाउ गर्दा पैदलयात्रा गर्छन् । दुई हप्ताअघि मात्रै माइती आउँदाको अनुभूति सुनाउँदै कल्पनाले थपिन्, ‘हामी ३२ जनाको टोली आएका थियौं । उत्तरे (सिक्किम) देखि उकालो चढेपछि नै हिउँ पर्न थाल्यो । चिवा भञ्ज्याङ निस्कदा त हिउँले हामीलाई पनि छोप्यो, सडक पनि छोप्यो । भारतीय प्रहरीकोमा एक घण्टाजति बसेर नेपालको ओरालो आयौं । एकादुई जना मात्रै भए त पार गर्नै सकिँदैनथ्यो, धेरैजना भएकाले ताते सर्दै राती ११ बजेतिर माइती घर आइपुग्यौं ।’ छोटो बाटो हिउँले पुरिएकाले सडकैसडक घुमेर आएको उनले सुनाइन् ।

पूर्वको नाकामा भारतसँग जोडिने मध्यपहाडी लोकमार्गको चिवा भञ्ज्याङ भारतबाट अझै जोडिएको छैन । १७ किलोमिटरको हाराहारीमा ट्रयाक ओपनको काम बाँकी छ । सडक कहिलेसम्ममा जोडिन्छ चिवाभञ्ज्याङमा बसेका सुरक्षा अधिकारीलाई त्यसको पनि जानकारी छैन । चिवा भञ्ज्याङको डाँडाबाट तल सोकपाखा भन्ने गाउँमा सडक आइपुगेको भने देखिन्छ । एक भारतीय सुरक्षा अधिकारीले सशस्त्रको बेसक्याम्प भएसम्म ल्याउने भन्ने चाहिं निश्चित भएको तर चिवा भञ्ज्याङ जोड्ने विषयमा कुनै जानकारी नभएको बताए ।

उनले भने, ‘सिक्किमको वनको नियम कडा छ । एउटा रुख ढल्ने भयो भने त्यसको पूर्ण विवरण तयार गर्नुपर्छ । ढाली सकेपछि पनि त्यसलाई वन कार्यालयमा बुझाएपछि मात्रै थप काम गर्न पाइन्छ ।’ चिवा भञ्ज्याङ पुग्ने नेपाल र भारत दुबै देशका हरेक नागरिकको प्रश्न यही सडकको विषयमा हुने तर प्रस्ट जवाफ दिन नसकिने सुरक्षाकर्मीहरू बताउँछन् । भारतले दुई देशको दशगजा छेउमै अर्धसैनिक बल र सिक्किम प्रहरीको पोस्ट राखेको छ ।

सिक्किमले सिमानासम्म सडक पुर्‍याए नेपाल सिक्किमसँग सिधै सडक सञ्जालले पहिलो पटक जोडिन्छ । सुरक्षा अधिकारीका अनुसार नेपाल र भारतको सिक्किम प्रान्तको सिमाना दूरी ९९ किलोमिटर छ । सिक्किम झाक्री ढुंगाका सामाजिक अगुवा अशोक क्षेत्री पर्यटन प्रवद्र्धन हुने भएकाले आफूहरूले पनि सिक्किम सरकारलाई चाँडो सडक जोड्न अनुरोध गरेको बताउँछन् । नेपालसँग सिधै सडक सम्बन्ध स्थापना हुने भएकाले यसलाई तीव्रता दिन सिक्किमका जनताले पनि माग गरिरहेका छन् ।

सिक्किम सरकारका खाद्य तथा नागरिक आपूर्ति विभाग र सहरी विकास तथा आवास विभागमन्त्री एनके सुब्बाले असोजमा आफ्ना नागरिकलाई डिसेम्बरसम्ममा सक्ने गरी काम बढाएको बताएका थिए । ६० प्रतिशतभन्दा बढी काम सकिएको बताएका उनले २४ करोड ३८ लाख भारतीय रुपैयाँ छुट्याइएको पनि भनेका थिए तर त्योअनुसारको काम भएको छैन । सोकपाखाबाट चिवाभञ्ज्याङ जोड्न १७ किलोमिटर छ ।

सिक्किम सरकारले पहिल्यै जोड्न चाहे पनि कञ्चनजंगा नेसलन पार्क भएर ल्याउनुपरेकाले केन्द्र सरकारको अनुमतिका लागि समय लागेको क्षेत्रीको बुझाइ छ । केन्द्र सरकारले तीन वर्षपछि बल्ल अनुमति दिएको हो । हिसिला यमी भौतिकमन्त्री भएका बेला सुरु भएको र आफूले प्रधानमन्त्री हुँदा राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाको रुपमा विकास गरेको सडक भारतसँग नजोडिनु दुर्भाग्य भएको पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई बताउँछन् ।

पार्टीको जनसंवाद अभियान लिएर आएका उनले काठमाडौं फर्किएपछि सिक्किमका मुख्यमन्त्री पवन चाम्लिङसँग कुरा गर्ने बताए । ‘म सांसद पनि भएको र संसदीय समितिमा समेत रहेकाले आफ्नो तर्फबाट सक्दो पहल गर्छु,’ उनले थपे, ‘धेरै काम भारतको पहिला हुन्थ्यो, सिमानासम्म सडक ल्याउने काम हामीले पहिला गर्‍यौं, यसमा पनि गर्व मान्नुपर्छ ।’ घुम्न जाने र भारत नेपाल आउजाउ गर्नेबाहेक अरू व्यापारिक कारोबार नभएकाले भारततिर सडक नहुँदा नेपालको लोकमार्गको सुरुवाती विन्दु पनि अलपत्रजस्तै भएको छ ।

सडकले जोडिएपछि ताप्लेजुङ, पाँचथर र तेह्रथुमको व्यापारिक कारोबार सिक्किम हुन्छ । यी तीनै जिल्ला यो सडकको लाभमा पर्छन् । सिमाना आसपासमा उस्तै भूगोल हुनुका साथै पोखरी, गुराँसको राजधानीजस्तै रहेको र हिमालय शृंखला नजिकै देखिने भएकाले पर्यटकको बढोत्तरी हुने निश्चित छ ।

सांस्कृतिक सम्बन्धसमेत रहेको दुई छिमेकीबीच कुटुम्बेरी साइनो महत्त्वपूर्ण छ । दुई छिमेकीबीच मागी तथा भागी दुवै विवाह चल्छ । सिक्किमतर्फको सडकका लागि सरकारले पहल गर्नुपर्ने स्थानीयको माग छ । याङवरक गाउँपालिका अध्यक्ष लेखनाथ घिमिरेले त्यसका लागि सांसददेखि उच्च ओहदाका जोकोहीसँग अनुरोध गरिरहेको बताए ।

चिवा भञ्ज्याङमा सडक नआउने भए नेपालको सडक फालोटतर्फ लगेर पनि सिक्किमसँग जोड्नुपर्ने माग जनताको रहेको घिमिरेले बताए । यसका लागि आफूले ताप्लेजुङका सांसद योगेश भट्टराई, पाँचथरका वसन्त नेम्बाङलगायतलाई सिमानासम्मै पुर्‍याएर वस्तुस्थिति बुझाएको सुनाए ।

सडक भए ठूलो संख्यामा पर्यटक पाँचथरको च्याङथापु, फलैंचा, ताप्लेजुङको सिदिङवा गाउँपालिकाको कालिखोला, सादेवा आउने अपेक्षा स्थानीयको छ । ‘तिम्बुङ पोखरी, कञ्चजंघा हिमालको आधार शिविरसम्म जाने रुट यहीँबाट पर्छ,’ सिदिङवाका सविन बानियाले भने, ‘त्यसैले सिक्किम आउने भारतको युपी, बिहारका पर्यटक पनि आउने अपेक्षा गरेका हौं ।’

पाथीभरा जाने दशनार्थीले पनि यही बाटो प्रयोग गर्न सक्नेछन् । दक्षिणी सिक्किमको उत्तरे, बेगा, देन्ताम, सोपाखालगायतका गाउँलाई यो सडकले जोड्नेछ । सिक्किम राज्यभरिका नागरिक चिवा भञ्ज्याङ भएर पूर्वी नेपाल आउन सक्छन् । सडक जोडिए व्यापारिक गतिविधि बढ्ने च्याङथापुका भीष्म लिम्बु बताउँछन् । सांस्कृतिक सम्बन्ध अझै प्रगाड हुने उनको बुझाइ छ ।

प्रकाशित : माघ १७, २०७५ ११:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×